Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Словениядағы орталық-солшыл саяси партия
Centre left political party in Slovenia
Социал-демократтар (СД) – орталық-солшыл партия. Бұл партия Словения Коммунистер лигасының мұрагері болып табылады. 2022 жылғы мәліметтер бойынша, партия Роберт Голобтың "Бостандық қозғалысы" партиясымен және "Сол" партиясымен бірлесе үш партиялық коалициялық үкімет құрамына кіреді, сондай-ақ Еуропалық социалистер партиясының толық құқықты мүшесі және Прогрессивті Альянстың құрамында.
The Social Democrats (, SD) is a centre left It is the successor of the League of Communists of Slovenia. As of 2022, the party is a member of a three party coalition government with Robert Golob's Freedom Movement alongside The Left, as well as a full member of the Party of European Socialists and Progressive Alliance.
Шығу тегі
Қазіргі партияның бастауы 1989 жылдың соңында Словения коммунистер лигасының Словения Социалистік Республикасындағы саяси, әлеуметтік және экономикалық өмірдегі толық монополиядан бас тарту туралы шешім қабылдауымен және саяси плюрализм жүйесін енгізуге келісуімен сабақтасқан. 1990 жылдың 23 қаңтарында словен коммунистері Югославия коммунистер лигасынан шығып, 1990 жылдың 4 ақпанында өздерін Словения коммунистер лигасы – Демократиялық жаңару партиясы (Zveza komunistov Slovenije Stranka demokratične prenove, ZKS SDP) деп атады. Бұрынғы көрнекті коммунистік саясаткер Сирил Рибичич партияның жаңа президенті болып сайланды. Партия 1990 жылдың сәуірінде Словенияда өткен алғашқы демократиялық сайлауда Словения демократиялық оппозициясы (DEMOS) оңшыл-орталық коалициясына қарсы жеңіліп, сайлаушылардың дауысының 17,3% -ын алды. Дегенмен, олар Словениядағы ең ірі партия атанды. 1990-1992 жылдар аралығында партия Лёже Петерленің оңшыл-орталық коалициялық үкіметіне қарсы оппозицияда болды. 1992 жылы Петерле кабинеті құлағаннан кейін партия Жанез Дрношектің бірінші коалициялық үкіметіне кірді, ол таратылған DEMOS коалициясының сол қанаты (Словенияның Социал-демократиялық партиясы, Словенияның Демократиялық партиясы және Словенияның Жасылдар партиясы) құрады. Сол жылы партияның атауы Социал-демократиялық жаңару (Socialdemokratska prenova) деп өзгертілді, SDP аббревиатурасы сақталды.
The origins of the modern day party date from the end of 1989, when the League of Communists of Slovenia decided to renounce the absolute monopoly over political, social and economic life in the Socialist Republic of Slovenia, and agreed to introduce a system of political pluralism. On 23 January 1990, the Slovenian Communists left the League of Communists of Yugoslavia and on 4 February 1990 renamed themselves to League of Communists of Slovenia Party of Democratic Renewal (Zveza komunistov Slovenije Stranka demokratične prenove, ZKS SDP). Former prominent Communist politician Ciril Ribičič was elected as the party's new president. The party lost against the Democratic Opposition of Slovenia (DEMOS) centre right coalition at the first democratic elections in Slovenia in April 1990, gaining 17.3% of the popular vote. They nevertheless became the single largest party in Slovenia. Between 1990 and 1992, the party remained in opposition against the centre right coalition government of Lojze Peterle. After the fall of Peterle's cabinet in 1992, the party entered the first coalition government of Janez Drnovšek, formed by the left wing of the dissolved DEMOS coalition (the Social Democratic Party of Slovenia, the Democratic Party of Slovenia and the Greens of Slovenia). The same year, the party was renamed to Social Democratic Renewal (Socialdemokratska prenova), maintaining the same acronym, SDP.
Біріккен тізімнің құрылуы
1992 жылғы жалпы сайлау алдында солшыл саяси партиялар мен топтар арасында сайлау коалициясы құру мәселесі бойынша қарқынды талқылаулар өтіп, келісімдерге қол жеткізілді. Осылайша, 1992 жылғы парламент сайлауына дейін Социал-демократиялық жаңарту (СДП) және үш кіші орталық-сол және солшыл партия (Социал-демократиялық одақ, Словенияның жұмысшы партиясы және Словения зейнеткерлерінің демократиялық партиясы) «Біріккен тізім» деген атпен сайлау коалициясын құру туралы келісімге келді. Жаңа құрылған коалиция халықтың дауысының 13,6%-ын алып, Либералды демократия және Словен христиан-демократтарынан кейін елдегі үшінші саяси күшке айналды. Бұл үш ірі партия үкіметтік коалиция құруға шешім қабылдады, ол көп ұзамай либералды демократ премьер-министр Янез Дрношектің басшылығымен «үлкен коалиция» (velika koalicija) деп аталды. 1994 жылдың наурызына дейін Словенияның социал-демократиялық партиясы да осы үкіметтік коалицияға қатысты. 1993 жылдың 29 мамырында Люблянада конгресс өткізіліп, «Біріккен тізімнің» құрылтай мүшелері біріккен партия құру туралы шешім қабылдады. Жаңа партия «Социал-демократтардың біріккен тізімі» деп аталды және оның президенті болып Янез Коциянчич сайланды. Партия 1996 жылдың қаңтарына дейін үкіметте болды, содан кейін үкіметтің әлеуметтік саясатымен келіспейтін себептермен биліктегі коалициядан шықты. Бұдан бөлек, бірнеше көрнекті мүшелер партиядан шығып, Словения зейнеткерлерінің демократиялық партиясын қайта құрды. 1996 жылғы жалпы сайлауда «Социал-демократтардың біріккен тізімі» қолдауын айтарлықтай жоғалтып, халықтың дауысының шамамен 9%-ын ғана алды.
Prior to the 1992 general election intensive discussions were held and agreements reached between left oriented political parties and groups on an electoral coalition. Thus just prior the parliamentary election of 1992, an agreement was reached between the Social Democratic Renewal (SDP) and three smaller extra parliamentary centre left and left wing parties (the Social Democratic Union, the Workers' Party of Slovenia and the Democratic Party of Pensioners of Slovenia) to form an electoral coalition under the name United List. The newly formed coalition gained 13.6% of the popular vote, thus becoming the third political force in the country, after Liberal Democracy of Slovenia and the Slovene Christian Democrats. These three largest parties decided to form a government coalition, which soon became popularly known as the "grand coalition" (velika koalicija), under the leadership of Liberal Democrat Prime Minister Janez Drnovšek. Until March 1994, the Social Democratic Party of Slovenia also participated in this government coalition. On 29 May 1993, a congress was held in Ljubljana at which the constitutive members of the United List decided to form a unified party. The new party was named the United List of Social Democrats and Janez Kocijančič was elected as its president. The party remained in government until January 1996, when it left the ruling coalition in disagreement over the government's social welfare policies. Furthermore, several prominent members exited the party and re established Democratic Party of Pensioners of Slovenia. In the general elections of 1996, the United List of Social Democrats suffered a substantial loss support, gaining only around 9% of the popular vote.
Пахор дәуірі
1996-2000 жылдар аралығында партия оппозицияда қалды. 1997 жылы Біріккен социал-демократтар тізімінің үшінші Ұлттық съезінде партияның жаңа президенті Борут Пахор сайланды. Ұстанымдардың бірте-бірте орташалануы басталды. 2000 жылғы сайлауда партия дауыстардың 12%-ын алып, Янез Дрношек басқаратын орталық-сол коалициялық үкіметке кірді, ал партия президенті Борут Пахор Словения Ұлттық Ассамблеясының төрағасы болып сайланды. 2004 жылғы жалпы сайлауда партия дауыстардың 10,2%-ын жинап, Словения демократиялық партиясының басымдығымен құрылған орталық-оң үкіметке қарсы оппозицияға өтті. 2005 жылы Люблянада өткен партияның бесінші съезінде партия атауын Социал-демократтар деп қысқарту туралы шешім қабылданды. Борут Пахор партия президенті ретінде бекітіліп, партияның сол қанатынан келген ішкі қарсылыққа қарсы ұстанымын нығайтты. 2006 жылдың шілдесінде Нова Горицада өткен бағдарламалық съезде партия коммунистік өткелінен өзін айқын түрде шектеді, ал оның президенті Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Словения мен Югославияда құрылған социалистік режимді жария түрде айыптады. 2004 жылғы сайлауда жеңіліс тапқан және партияның бөлінуіне әкелген Словенияның Либералды демократиясының (ЛДС) ішкі дағдарысынан кейін Социал-демократтар Янез Янша басқаратын орталық-оң үкіметке қарсы басты орталық-сол оппозициялық күшке айналды. 2007 жылы Словенияның Либералды демократиясының бірнеше көрнекті мүшелері, соның ішінде бұрынғы премьер-министр Антон Роп өз партиясынан шығып, Социал-демократтарға қосылды. Осы оқиғалардан кейін Социал-демократтар Словенияның екінші ірі парламенттік партиясы болды. 2008 жылы Социал-демократтар Словенияның парламенттік емес Христиан-социалистерімен коалициялық келісімге келді және алдағы сайлауда бірлескен сайлау тізімін құруға шешім қабылдады. 2008 жылдың қыркүйегінде өткен парламенттік сайлауда Социал-демократтар 30,45% дауыспен жеңіске жетті. Биліктегі Словения демократиялық партиясы 29,26% дауыспен екінші орынды иеленді. Социал-демократтар Zares, DeSUS және LDS партияларымен коалиция құрып, жаңа словен үкіметін құрды. Олар 90 мүшелі Ұлттық Ассамблеяда 29 орынға ие болды, оның бірін Словения Христиан-социалистер партиясының президенті Андрей Магажна жеңіп алды. 2010 жылдың қазанында Андрей Магажна пікірлердің келіспеушілігіне байланысты Социал-демократтардың депутаттық тобынан шықты. Ол әсіресе партия жетекшісі Борут Пахорды және Экономикалық даму министрі Митя Гаспариді сынап, RTV Slovenija мемлекеттік телеарнасының жаңа заңын қолдамағаны үшін "қызметтен алынуымен" қорқытқанын мәлімдеді. Магажна партиядан кеткеннен кейін СД парламенттік тобы 28 депутаттан тұрды. 2011 жылдың 4 желтоқсанында өткен Словения парламенттік сайлауында СД 10,5% дауыс алып, Ұлттық Ассамблеяда 10 орынға ие болды. СД партиясы SDS және жаңа орталық-сол партия Positive Slovenia (PS) партиясынан кейін үшінші орынды иеленді. SDS жетекшісі Янез Янша 2012 жылдың 10 ақпанында орталық-оң коалициялық үкіметті басқарып, екінші рет премьер-министр болды.
In the period between 1996 and 2000, the party remained in opposition. On the third National Congress of the United List of Social Democrats in 1997 a new party president, Borut Pahor, was elected. A gradual evolution towards more moderate positions started. In the election of 2000, the party rose to 12% of the vote and entered the centre left coalition government led by Janez Drnovšek, while the party's president Borut Pahor was elected chairman of the Slovenian National Assembly. In the general elections of 2004, the party gained around 10.2% of the vote and went into opposition against the centre right government dominated by the Slovenian Democratic Party. In the fifth party Congress held in 2005 in Ljubljana, the decision was taken to shorten the party name to the Social Democrats. Borut Pahor was confirmed as the party president, strengthening his positions against internal opposition from the left wing of the party. In the programmatic congress held in Nova Gorica in July 2006, the party clearly distanciated itself against its communist past, while its president publicly condemned the socialist regime in Slovenia and Yugoslavia established after World War II. After the internal crisis in the Liberal Democracy of Slovenia (LDS) following the loss of election in 2004, which resulted in the split of the party, the Social Democrats emerged as the main centre left opposition force against the centre right government led by Janez Janša. In 2007, several prominent members of the Liberal Democracy of Slovenia, including former Prime Minister Anton Rop, left their party and joined the Social Democrats. Following these developments, the Social Democrats became the second largest parliamentary party in Slovenia, after the Slovenian Democratic Party. In 2008, the Social Democrats signed a coalition agreement with the extra parliamentary Christian Socialists of Slovenia, and decided to set up a common election list on the coming elections. In September 2008, Social Democrats won the parliamentary election with 30.45%. The ruling Slovenian Democratic Party finished second with 29.26%. Social Democrats formed a new Slovenian government in coalition with Zares, DeSUS and LDS. They won 29 seats in the 90 member National Assembly, one of which was won by Andrej Magajna, the president of the Christian Socialists of Slovenia. In October 2010, Andrej Magajna left the deputy group of Social Democrats due to differences of opinion with the rest of the group. He especially criticised the party leader Borut Pahor and the Minister of Economic Development Mitja Gaspari, claiming that he had been threatened with "removal" for not having supported the new act on the public broadcaster RTV Slovenija. After Magajna's break with the party, the SD parliamentary group was left with 28 MPs. SD won 10.5% of the vote at the early 2011 Slovenian parliamentary election on 4 December 2011, gaining 10 seats in the National Assembly. SD were therefore in third place behind the SDS and new centre left party Positive Slovenia (PS). SDS leader Janez Janša became Prime Minister for a second time on 10 February 2012 heading a centre right coalition government.
Лукшич дәуірі
2012 жылдың маусым айында Пахор Социал-демократтар партиясының президенті болып қайта сайлануға талпынды, бірақ сәтсіз аяқтады. Ол Игорь Лукшичке шамалы айырмамен жеңілді. Дегенмен, 2013 жылдың 20 наурызында Яншаның коалициясы PS партиясының уақытша басшысы Аленка Братушек басқаратын жаңа үкіметпен алмастырылды, бұл үкімет PS, Социал-демократтар, Азаматтық тізім және DeSUS партияларынан құралды. Братушек 2014 жылдың 3 мамырында мерзімінен бұрын парламент сайлауын өткізу ниетімен премьер-министр лауазымынан кетті. Партия 2014 жылғы Еуропалық парламент сайлауында тек бір Еуропарламент депутаты мандатын және 8,0% дауыс жинағаннан кейін, Лукшич 26 мамырда SD партиясының төрағасы лауазымынан қанағаттама жасады. Партия 2014 жылдың 13 шілдесінде өткен Словения парламенті сайлауында 5,95% дауыс алып, парламентте 6 орын жеңіп алды. 2014 жылдың 18 қыркүйегінде Социал-демократтар Миро Серардың кабинетіне қосылды, сондай-ақ премьер-министр Серардың «Қазіргі орталық партиясы» (SMC) мен DeSUS партиялары да оған кірді.
In June 2012, Pahor unsuccessfully ran for re election as president of the Social Democrats. He was defeated by Igor Lukšič by a narrow margin. However, on 20 March 2013 Janša's coalition was replaced by a new government headed by PS interim leader Alenka Bratušek, a comprising PS, the Social Democrats, Civic List and DeSUS. Bratušek resigned as Prime Minister on 3 May 2014 seeking an early general election. After the party won only one MEP seat and 8.0% of the vote in 2014 European Parliament election, Lukšič resigned as SD party president on 26 May. The party received 5.95% of the vote in the Slovenian parliamentary election on 13 July 2014, and won 6 seats in parliament. On 18 September 2014, the Social Democrats joined the cabinet of Miro Cerar, also comprising Prime Minister Cerar's Modern Centre Party (SMC) and DeSUS.
Жидан басшылығы
SD 2014 жылғы Еуропалық сайлауда үлкен сәтсіздікке ұшырады, бар болғаны 8,08% дауыс алып, бір мандатқа ие болды. Нәтижелерден кейін Лукшич отставкаға кетіп, Деян Жидан партияның жаңа төрағасы болып сайланды. Партия 2018 жылғы парламенттік сайлауда нәтижесін жақсартып, 9,9% дауыс жинап, Ұлттық Ассамблеяда он орын жеңіп алды. Социал-демократтар кейін Марян Шарецтің үкіметіне қосылып, 2020 жылдың қаңтарында Марян Шарец үкіметті таратып жібергенге дейін Әділет министрі және Мәдениет министрі лауазымдарын атқарды.
SD scored badly at the 2014 European election, only obtaining 8,08% of votes and one seat. Following the result, Lukšič resigned and Dejan Židan was elected as new leader of the party. The party improved its result in the 2018 parliamentary election, scoring 9,9% of votes and winning ten seats in the National Assembly. The Social Democrats later joined Marjan Šarec's government and held the posts of Minister of Justice and Minister of Culture until the dissolution of government in January 2020 by Marjan Šarec.
Халықаралық қатынастар
Социал-демократтардың біріккен тізімі 1996 жылдың қыркүйегінде Нью-Йорк қаласында өткен Социалистік Интернационалдың 20-шы съезінде толық құқықты мүше болды. 2003 жылдың 16 мамырынан бері Социал-демократтар Еуропалық Социалистер партиясының (ЕСРП) толық құқықты мүшесі болып табылады. SD партиясының өкілдері 2013 жылдың 22 мамырында Прогрессивті Альянстың құрылуына қатысты. SD 2014 жылдың желтоқсан айында мүшелік жарнасын төлемегендігі үшін Социалистік Интернационалдан шығарылды.
The United List of Social Democrats became full member party of Socialist International at the organisation's 20th Congress in September 1996 in New York City. Since 16 May 2003, the Social Democrats have been a full member party of the Party of European Socialists (PES). SD party representatives were present at the foundation of the Progressive Alliance on 22 May 2013. SD was delisted from the Socialist International in December 2014 for not paying membership fees.