Липа қаласы: Батангас провинциясының тарихы мен географиясы
Lipa, Batangas
Липа қаласы – Филиппин, Батангас провинциясының халқы 372 931 адамды құрайтын маңызды қаласы. Маниланың оңтүстігінде орналасқан, көлік торабы жақсы дамыған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Липа қаласы, ресми түрде Липа қаласы – Филиппиннің Батангас провинциясындағы 1-сыныпты құрамдас қала. 2020 жылғы халық санауы бойынша, қаланың халқы 372 931 адамды құрайды. Бұл провинциядағы алғашқы қалалық мәртебесіне ие болған қала және Батангас қаласы, Калака, Санто-Томас және Танауан қалаларымен бірге Батангастағы бес қаланың бірі. Липа қаласы Маниладан оңтүстікке қарай орналасқан және Батангас провинциясының ең көп халқы бар қаласы болып табылады. Оңтүстік Тагалог артериялық тас жолы (STAR) және Оңтүстік Лузон тас жолы (SLEX) Батангас қаласына және Метро Манилаға баруға мүмкіндік береді.
Component city in Batangas, Philippines
Lipa , officially the City of Lipa , is a 1st class component city in the province of Batangas, Philippines. According to the 2020 census, it has a population of 372,931 people. It is the first city charter in the province and one of five cities in Batangas alongside Batangas City, Calaca, Santo Tomas, and Tanauan. It is located south of Manila and is the most populous city of Batangas. The Southern Tagalog Arterial Road (STAR) and South Luzon Expressway (SLEX) provide access to Batangas City and Metro Manila.
Этимология
Батангуэнолар алғашқы жылдары Бомбон көлінде қоныстанды және жанартау жарылған кезде басқа жерлерге тарап кетті. Бір топ адам жаңа елді мекенге көшіп бара жатқанда, Әулие Себастьянның суреті олардан ұрланып, кейіннен "липа" деп аталатын ағашта табылды. Адамдар бұл жерге атау беруді қамқоршы әулие қалаған деп сенді.
Batangueños from the early years had their settlement in Bombon Lake and began dispersing to other places when the volcano erupted. While a group of people was moving to another settlement area, the image of St. Sebastian was stolen from them and later on was found on a tree called "lipa." People believed that the patron saint wished to name that place "Lipa".
Тарих
Бомбон көлінің оңтүстік-шығыс аймағындағы бастапқы құрамын 10-13 ғасырлар аралығында Таал, Батангас қаласында екі датус – Думангсил мен Балкасуса негіздеген, шашыраңқы отаршыл отбасылардың элементтері құрады. Бұл алғашқы қоныс салушылар, қашып келген Дату Путидің басшылығымен, Панай патшасы Марикудодан жазық жерлерді сатып алған. Дегенмен, 12 000 – 15 000 жыл бұрынғы тарихқа дейінгі негритостар немесе б.з.д. 5000 – 300 жылдар аралығындағы австронезиялық теңізшілердің толқындары Батангастың жағалауына қоныстанды ма, әлде Пансипит өзені арқылы жүзуге қолайлы Таал көлінің ішкі аймағына жетті ме, бұл туралы нақты айту қиын. Осылайша, жергілікті тұрғындар, алғашқы қоныс салушылар мен кейінгі Думангсил және Балкасуса рулары арасында араласу және мәдени алмасу болған болуы мүмкін, немесе ескі тұрғындар мен жаңа отарлаушылар арасында қақтығыстар болды ма, әзірге белгісіз. Осы Борнеолық Думангсил және Балкасуса руларынан Липаның тұңғыш аталары шықты, ал кейіннен олардың ұрпақтары Лагуна-де-Бей және Бикол түбегіне тарады. Бутонг, Таал, Калатаган және Балаян қалаларындағы ежелгі қоныстарынан қазылған қалдықтар олардың аталған аймақта кем дегенде 13 ғасырдың соңында, 1570 жылы Гоити мен Легаспи Батангасқа келгенге дейін болғандығын көрсетеді. Испан жаулап алуына дейін Батангастың ерте тұрғындарының қытай саудагерлерімен қарқынды сауда байланыстары болғандығы, 16 ғасырдың соңына дейін табылған қытай ыдыстарының, қыш және тас ыдыстардың, әсіресе Сун әулеті кезеңіне жататын вазалардың көптігімен түсіндіріледі. Олардың қазбалары Таалдағы Пулунг Бакау, Кай Томас, Пинагпатайян I және II және Бутонгтағы жерлерде табылған. Тек қана бастапқы липеньолар буддизм дінін ұстанған және үнділік өркениетке ие болған. Қытай саудагерлерімен үнемі байланыста болғандықтан, Батангастың тұрғындары Қытай мәдениетінің де ықпалына ішкен. Филиппиннің испандық отарлауы және 1572 жылы Сальседоның Батангасты жаулап алуы липеньоларды батыс өркениетін қабылдауға мәжбүр етті.
The primal composition in the southeastern region of Bombon Lake were elements of the dispersed colonial families founded by two datus, namely, Dumangsil and Balkasusa in Taal, Batangas, between the 10th and 13th century. These pioneer settlers under the leadership of the fleeing Datu Puti, formerly purchased the lowlands from King Marikudo of Panay. It is however subject to conjecture whether the pre historic Negritos 12,000 to 15,000 years age or the much later waves of Austronesian seafarers from 5,000 to 300 B. C. were able to settle along the coasts of Batangas into the inner lake region of Taal which was accessible to navigation through the Pansipit River, thus, the possibility of miscegenetic marriages and cross culture among the aboriginal inhabitants, the old settlers and the later Dumangsil and Balkasusa clans, or whether violent wars have been waged between the old inhabitants and new colonizers is uncertain as well. Out of this Bornean tribe of the Dumangsil and Balkasusa clans came the ancestry of Lipa and as later on, their descendants who spread out towards Laguna de Bay and Bicol Peninsula. The remains excavated from their ancient settlements in Butong, Taal, Calatagan and Balayan attest to the fact of their presence in the said site at least in the latter part of the 13th century down to the coming of Goiti and Legaspi in Batangas in 1570. The flourishing trade relations between these early Batangueños with a number of Chinese merchants prior to the Spanish conquest explained the presence of hundreds of Chinese wares from potteries to stonewares and vases of Song dynasty period to the latter part of the 16th century, in the burial grounds at Calatagan sites of Pulung Bakaw, Kay Tomas, Pinagpatayan I and II at Butong, all in Taal, Batangas. By origin the early Lipeños were Buddhist in religion and Indian in civilization. With its not infrequent contact with the Chinese traders, the Batangueños have absorbed and been influenced too by China. With the Spanish colonization of the Philippines and the Salcedo conquest of Batangas in 1572, the Lipeños were forced to embrace Western civilization.
Испания билігі
1570 жылы испандықтар Батангасқа келгенде, Таал көлінің оңтүстік жағалауындағы Тагбакиндегі малай қоныстарында екі датустың соғысшыл ұрпақтары – тагалогтар қоныстанған. 1605 жылы маршал Габриэль де Ривера Бомбон енкомендасын алғаннан кейін, августиндік миссионерлер Тагбакинды Липеньолардың алғашқы қонысы және Сан-Себастьян атты миссионерлік орталыққа айналдырды. Бұл, әлдебір қамқоршы қасиеттіге байланысты болған, және қазірге дейін сақталып келеді. 1702 жылы қоныс ресми муниципалитетке, ал 1716 жылы – тұрақты приходқа айналды, алғашқы пасторы Фрай Диего де Алдай болды. 1724 жылы Таал жанартауының атқылауынан халық қазіргі «Лумганг Липаға» көшіп, 1754 жылы тағы да Балетеге көшті. Олар онда екі жыл тұрды, содан кейін 1756 жылы жаңартқыштардың шабуылынан қорғану үшін ішкі аймаққа, қазіргі орнына көшті. Дон Гало де лос Рейес Липаның губернаторы болған кезде, ол кофе өсіруді енгізді. Арабика тұқымының екі «чупасы» мексикалық августиндік миссионер әкеліп берген. Кофе өнеркәсібі гүлденіп, Липаны елдегі ең бай муниципалитетке айналдырды, жылдық кірісі 4 000 000,00 песоны құрады. 1887 жылдың 21 қазанында королева-регент Мария Кристина, жас король Альфонсо XIII атынан, Липаны «Вилла де Липа» қаласы мәртебесіне көтеру туралы жарлыққа қол қойды, сондай-ақ Корольдік теңіз министрі Дон Виктор Балагердің рұқсатымен қалалық герб пайдалануға рұқсат берді. 1888 жылдың қаңтар айында Липаның қала мәртебесіне ие болуын тойлау кезінде Хосе Ризалды доктор Хосе Лозада, Каталино Димайуга және ағайынды Селестино мен Симеон Луз шақырды, бірақ Ризаль Липеньолардың құлшынысы мен еңбекқорлығына арналған «Аль Трубачо» гимнімен жауап берді. Липада какао өсіруді августиндік діни қызметкер әке Игнасио де Меркадо енгізді, бұл Филиппиннің барлық аймақтарында оны өсірудің бастамасы болды. Липеньолар сонымен қатар мал шаруашылығымен және ерлерге арналған әр түрлі қолөнермен, ал әйелдерге тоқу, кестелеу және тігіс сияқты шағын өнеркәсіптермен айналысты. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін цитрус өнімі 1970 жылға дейін басым болды, ал 1965 жылдан бастап құс және шошқа шаруашылығы дами бастады және қазірге дейін қарқынды дамуда. Батангаста испан тілінде жарық көрген алғашқы газет – 1889 жылы Липада басылған «Лумубог Лумутанг» болды, оны танымал жазушылар Циприано Калау, Грегорио Катигбак, Бенито Рейес, Хьюго Латорре және Педро Лейго құрды. Басқа да испан жазушылары Бернардо Солис, Каталино Димайуга және Мануэль Луз болды. Революция кезінде Грегорио Агилера Солис «Columnas Voluntas de la Federacion Malaya» газетінің редакторы болды. Бұл газет Альбино Димайуга, Балдомеро Роксас, Луис Лина Кисон, Бернардо Солис, Бенедикто Солис, Эмилиано Мангуиат және Петронио Катигбак сияқты көрнекті өлеңдер мен әдеби шығармалардың құралы болды. Роман Димайуга пьесалар жазса, Педро Лейго ішкі және халықаралық саясат туралы мақалалар жариялады, ал Томас Умали әскери істер туралы жазды. Америкалық билік кезінде испандықтар Теодоро Калау, Фидель Рейес, Арсенио Лус, Макс Б. Солис, Энрике Лейго және Кларо М. Ректо сияқты ұлттық тұлғаларды қамтыды. Липеньолар Революциялық Республикада да қызмет етті. Олардың арасында Малолос Конгресінің делегаты Грегорио Агилера, сондай-ақ конгреске мүше Сеферино Пантожа, Вашингтонға және Парижге елші ретінде Жозе Лозада және Гонконгтың Орталық Комитетінің бірінші вице-президенті және қазынашысы Циприано Калау болды. Білім беру саласында Липеньолардың мектептерін құрғандардың ішінде әке Валерио Малабанан ең бастысы болды. Басқалары Себастьян Виррей, Хасинто Сильва, Кандидо Лантин және Грегорио Катигбак болды. 1894 жылы Бригидо Морада Матас-на-Лупадағы үйінде өз мектебін ашты. Әке Валерио Малабанан басшылығымен Аполинарио Мабини, генерал Мигель Малвар және Сотеро Лорел сияқты танымал тұлғалар оқыды. Себастьян Виррей Альфонсо және Кларо М. Ректо ағайындыларын, Фидель мен Кармело Рейестерін, Теодоро мен Максимо Калауларын, Пацифико, Хосе және Энрике Лейголарын, Мануэль Лус Роксасты, Хосе Д. Димайуганы, Бернабе Африканы, Пабло Борбонды, Потенциано Малварды, Леонсио Аранданы және епископ Альфредо Обиарды тәрбиеледі. Кейінгі мектеп, 1922 жылы құрылғаннан бері сақталған жоғары стандарттың ынталы қолдауымен ерекшеленді, доктор Хосе Ма құрған Мабини академиясы. Катигбак, Рэндалл А. Роули, Тарсила Малабанан Катигбак және Эмилия Малабанан. Липеньолардың қазірге дейін дінге берілгендігінің себебі, үш онжылдыққа жуық (1865–1894) Липаның шіркеуінің діни қызметкері болған әке Бенито Барас Вилла де Липаны өзінің жеке мекені деп санап, Липеньоларға зор қамқорлық көрсеткендігінен туындауы мүмкін. Ол шіркеуді (қазіргі Липа архиепархиясының кафедралық соборы) және шағын ғибадатханасы бар жаңа, үлкен зират салған. Жаңа «Кампо Санто Де Липа» (Липа зираты) ашылуы мен киеленуіне арналған тақтаның ескерткіші әлі де кіреберіс аркасында көрініп тұр, бұл әке Бенито Барас Липа халқына адалдығының куәсі. Сонымен қатар, ол мемлекеттен көмексіз Сабангтағы көпірді және Манила мен Лагунаға қалалық трасса ретінде қызмет еткен жолды салған. 1716 жылы құрылған Липа приходы 1910 жылы Батангас, Лагуна, Таябас (Кезон), Мариндюке және Миндоро провинцияларын қамтитын діни орталыққа айналды, ал алғашқы епископ – мырза Жозе Петрелли болды. 1972 жылдың 15 тамызында діни орталық Батангас провинциясы және Лусена, Инфанта және Калапан діни орталықтарын қамтитын діни провинцияға дейін көтерілді, ал алғашқы архиепископ – мырза Алехандро Олалия болды.
At the coming of the Spaniards to Batangas in 1570, the Malay settlements along the southern shores of Taal Lake at Tagbakin was inhabited by the warlike descendants of the two datus called the Tagalogs. In 1605, after Marshall Gabriel de Rivera received the encomienda of Bombon, the Augustinian Fathers made Tagbakin the first settlement of the Lipeños and a mission center with the name of San Sebastian, perhaps after the installed Patron Saint, which continued to the present. The settlement was made a regular municipality in 1702 and a regular parish in 1716 with Fray Diego de Alday as the first curate. With the eruption of Taal Volcano in 1724, the people moved to what is now "Lumang Lipa" and, again, in 1754, they moved to Balete where they settled for two years until 1756 when they moved inland to the present site obviously for more security from volcanic eruptions. When Don Galo de los Reyes was the governadorcillo of Lipa, he introduced the cultivation of coffee. The seeds of the Arabica species were said to be of two chupas brought in from Mexico by an Augustinian missionary. The coffee industry so flourished and made Lipa the richest municipality in the country with an annual income of P4,000,000.00 that on October 21, 1887, the Queen regent Maria Christina, acting for the young King Alfonso XIII, signed a decree elevating Lipa to a city known as "Villa de Lipa", and later authorized to use a coat of arms by the Royal Overseas Minister Don Víctor Balaguer. At the celebration of the elevation of Lipa to a city in January 1888, José Rizal was invited by Dr. Jose Lozada, Catalino Dimayuga and the brothers Celestino and Simeon Luz but Rizal responded only with his Hymno Al Trabajo which he dedicated to the zeal and industry of the Lipeños. The raising of cacao was introduced in Lipa by an Augustinian priest, Father Ignacio de Mercado, and that was the beginning of its cultivation throughout the Philippines. The Lipeños also engaged themselves in livestock raising and varied home crafts for men, and small industries, like weaving, embroidery and sewing for women. After World War II, citrus production prevailed until 1970 and, after its decline, about 1965, poultry and swine raising began to take roots and to thrive in no small degree until the present. The first newspaper in Batangas, published in Spanish, was the Lumubog Lumutang, printed in Lipa in 1889, and established by the well known writers Cipriano Kalaw, Gregorio Katigbak, Benito Reyes, Hugo Latorre and Pedro Laygo. Other pioneer Spanish writers were Bernardo Solis, Catalino Dimayuga and Manuel Luz. During the revolution, Gregorio Aguilera Solis edited a newspaper Columnas Voluntas de la Federacion Malaya. This paper became the media for notable poems and literary works of Albino Dimayuga, Baldomero Roxas, Luis Lina Kison, Bernardo Solis, Benedicto Solis, Emiliano Manguiat and Petronio Katigbak. Roman Dimayuga wrote plays, while Pedro Laygo published articles on domestic and international politics and Tomas Umali on military affairs. Hispanistas during the American regime included national figures like Teodoro Kalaw, Fidel Reyes, Arsenio Luz, Max B. Solis, Enrique Laygo and Claro M. Recto. Lipeños also served in the Revolutionary Republic. These were Gregorio Aguilera who was delegate to the Malolos Congress; Ceferino Pantoja, also a member of that congress; Jose Lozada, as envoy to Washington, D. C., and Paris, and Cipriano Kalaw, the first vice president and Treasurer of the Central Committee of Hong Kong. In the field of education, Father Valerio Malabanan was foremost among Lipeños who established schools. Others were Sebastian Virrey, Jacinto Silva, Candido Lantin and Gregorio Katigbak. In 1894, Brigido Morada established his own school at his house in Mataas na Lupa. Under Father Valerio Malabanan were such well known figures as Apolinario Mabini, General Miguel Malvar and Sotero Laurel. Sebastian Virrey countered with such former students as the brothers Alfonso and Claro M. Recto; Fidel and Carmelo Reyes; Teodoro and Maximo Kalaw; Pacifico, Jose and Enrique Laygo; and Manuel Luz Roxas, Jose D. Dimayuga, Bernabe Africa, Pablo Borbon, Potenciano Malvar, Leoncio Aranda and Bishop Alfredo Obviar. The later school, perhaps marked for permanence by the enthusiastic patronage of its high standard maintained through the years since its founding in 1922 until the present, is the Mabini Academy established by Dr. Jose Ma. Katigbak, Randall A. Rowley, Tarcila Malabanan Katigbak and Emilia Malabanan. The fact that Lipeños, even up to the present, are very religious, may be attributed to the fact that Fr. Benito Baras, who was Parish Priest of Lipa for almost three decades (1865–1894), has considered Villa de Lipa as his very own and had shown great paternal love for the Lipeños that he constructed the Parish Church (now Cathedral of the Archdiocese of Lipa) and a new and bigger cemetery with a chapel. A plaque of dedication to the opening and blessing of the new Campo Santo De Lipa (Cemetery of Lipa) can still be seen at the archway of the entrance, an attestment of Fr. Benito Baras' dedication to the people of Villa de Lipa. Moreover, without aid from the State, he constructed the bridge at Sabang and the road that served as a national highway to Manila and Laguna. The Parish of Lipa, established in 1716, became a diocesan center in 1910, included the provinces of Batangas, Laguna, Tayabas (Quezon), Marinduque and Mindoro, with Msgr. Jose Petrelli as the first bishop. On August 15, 1972, the diocese was raised to an ecclesiastical province composed of Batangas province and the dioceses of Lucena, Infanta and Calapan, with Msgr Alejandro Olalia as the first Archbishop.
Қалалық аудан
1947 жылғы 31 тамызда Липа қаласы Республика Заңы №162-ға сәйкес, 1947 жылғы 20 маусымда бекітілген жарғылық қала ретінде құрылды.
On August 31, 1947, Lipa was inaugurated as a chartered City created under Republic Act No. 162 approved on June 20, 1947.
География
Липа қаласы 1025 фут (312 м) биіктікте, теңіз деңгейінен жоғары орналасқан. Липаның балық аулау аймағы қаланың батысындағы Халанг барангайында орналасқан; ол іс жүзінде Куэнка, Матааснакахой және Балете муниципалитеттерімен байланысқан Таал көлінің бір бөлігі болып табылады. Липа солтүстік-шығыста Санто-Томас қаласымен, Лагуна провинциясының Сан-Пабло қаласымен, шығыста Тиаонг және Сан-Антонио (Кесон) муниципалитеттерімен, оңтүстік-шығыста Падре-Гарсия және Росарио муниципалитеттерімен, оңтүстік-батыста Ибаан және Сан-Хосе муниципалитеттерімен, батыста Куэнка және Матааснакахой муниципалитеттерімен, сондай-ақ Таал көлімен және солтүстік-батыста Балете және Малвар муниципалитеттерімен шектеседі. Қала Малепуньо таулары мен Маколод тауы арасындағы аңғарда орналасқандықтан, табиғи апаттардың қаупі төмен. Бұл екі тау да тайфун кезінде желден қорғайды. Маколод тауы, батыста орналасқан, Таал жанартауының атқылау кезінде қорғаныш ретінде қызмет етті.
Lipa covers an area of at an elevation of 1025 feet (312 m) above sea level. Lipa's fishing area is located at barangay Halang, in the west of the city; it is actually a portion of Taal Lake, which is connected to other municipalities (Cuenca, Mataasnakahoy and Balete). Lipa is bounded by the city of Santo Tomas in the northeast, the city of San Pablo of Laguna, and the municipalities of Tiaong and San Antonio, Quezon in the east, the municipalities of Padre Garcia and Rosario in the southeast, the municipalities of Ibaan and San Jose in the southwest, the municipalities of Cuenca and Mataasnakahoy and Taal Lake in the west and the municipalities of Balete and Malvar in the northwest. The city's location, in a valley between the Malepunyo Mountain Range and Mount Macolod, makes it a low risk area for natural disasters. These two mountains serve as a windbreak during typhoons. Mount Macolod, in the west, also served as shield during eruptions of the Taal Volcano.
Барангай
Липа саяси тұрғыдан 72 барангайға бөлінеді. Әр барангай пуроктардан құралады, ал кейбіреулерінде сайтолар да бар. Сан-Хосе бұрын Патай деп аталған. 1955 жылы Духатан, Тагбакин, Инитан, Малабонг және Халанг (сол кезде Пинагтунголан бариосының бір бөлігі болған) сайтолары тәуелсіз бариоға айналды. 1957 жылы Ванивани, Саятин және Лоук сайтолары Балете бариосынан Лоук бариосына көшірілді.
Lipa is politically subdivided into 72 barangays. Each barangay consists of puroks and some have sitios. San Jose was formerly known as Patay. In 1955, the sitios of Duhatan, Tagbakin, Initan, Malabong and Halang (then part of the Pinagtungolan barrio) became an independent barrio. In 1957, the sitios of Waniwani, Sayatin and Look were moved from the Balete barrio to the barrio of Look.
Климат
Липада тропикалық муссондық климат (Кёппен жүйесі: Am) Кёппен климаттық жіктелімі бойынша, қаңтар мен сәуір аралығында құрғақ маусым, ал жылдың қалған уақытында жаңбыр жауады. Жылдық орташа температура – . Ең жоғары тіркелген температура – , ал ең төменгі тіркелген температура – .
Lipa has a tropical monsoon climate (Köppen system: Am) under the Köppen climate classification, with a dry season between January and April, and rain for the rest of the year. The average yearly temperature is The highest recorded temperature is , and the lowest recorded temperature is .
Демография
Липа қаласының халқы, Батангас провинциясы бойынша 2020 жылғы халық санағында 372 931 адамды құрады, халық тығыздығы .
The population of Lipa, Batangas, in the 2020 census was 372,931 people, with a density of .
Тіл
Тагалог тілі қалада ең көп қолданылатын тіл. Ағылшын тілі мектептерде оқыту тілі ретінде қолданылады және оны, әсіресе бизнес ортасында және ресми құжаттарда кеңінен түсінеді және сөйлейді.
Tagalog is the most widely spoken language in the city. English is the medium of instruction in schools and is widely understood and spoken especially in the business community and for official documents.
Католицизм
Қала тұрғындарының көп бөлігі римдік католиктерді құрайды, ал Липаның римдік католик архиепископиясы бүгінде Батангас провинциясын қамтиды. 1910 жылдың 10 сәуірінде Липа епархиясы ретінде құрылған архиепископия бұрын Батангас, Лагуна, Кесон, Мариндюк және Миндоро провинцияларын да қамтыды, ал алғашқы епископ – Джозеф Петрелли болды. Қазіргі уақытта архиепископия 6 викариатқа бөлінген, олардың әрқайсысын викарий-форан басқарады. Барлығы 49 приход бар, оларға 143 дін қызметкері (оның 122-сі епархиялық), 13 діни бауыр және 197 діни әйел бауыр қызмет етеді. Сонымен қатар, 23 католик мектебі, екі орта мектеп семинариясы, үш жоғары мектеп семинариясы және екі пастырлық орталық бар. Липа шіркеуі мен монастыры – 1940 жылдары Терез Кастильо бауырлас көрген Марияның көріну орны, сондай-ақ 1940-1960 жылдар аралығындағы гүл жапырақтарының көптеген жағдайлары туралы куәліктер жиналған жер. Гүл жапырақтарындағы Марияның бейнесін көрсетуге болатын кейбір гүл жапырақтары Липа епархиясы және гүл шоқтарын көрген жергілікті тұрғындармен сақталған. Филиппин университетінің зерттеушілері гүл жапырақтарындағы бейнелердің табиғи екенін, адам қолымен жасалмағанын анықтады. Марияның көрінуінен кейін бірнеше жыл өткен соң Ватикан Липадағы көрінудің жалған екенін жариялаған құжатты жариялады. Дегенмен, гүл жапырақтарының жаууы Марияның соңғы көрінуіне дейін жалғасты, ол үш нәрсе айтты, олардың ең маңыздысы – «Қытай үшін дұға ету», сол кезде Қытай әлемдегі ең кедей аймақтардың бірі болды. Ватиканның көрінуге қатысты ұстанымының әлсіреуіне байланысты Липа епархиясы шіркеудегі Марияның мүсінін жоюға бұйрық берді, ол көрінуді бейнелейтін. Алайда, шіркеуді құрған монахтар оны жасырып қойды. Он жылдар өткен соң, 21 ғасырда, монахтың қайтыс болуы алдында ол көріну мүсініне халықтың қайтадан назар аударуын қалады. Мыңдаған ізбасарлар шіркеуге оралды, содан бері мүсін көпшілікке қойылған. Бір шара барысында дін қызметкері Липа муниципалитетіне бата беру үшін шіркеуден тысқары жиын өткізуге бұйрық берді, сонда көріну мүсіні де шығарылды. Сол кезде шіркеуден тысқары жиын кезінде мыңдаған адамның куәгер болған аспаннан күн сәулесінің түсуі болды. Содан кейін Липаға ізбасарлар ағылып келді, онда 1940-1960 жылдардағы гүл жапырақтарынан сақталған гүл жапырақтарымен дұға ету арқылы соқырлық және дерлік өлімге жеткен аурулар сияқты жағдайлар жазылды. 2014 жылы 1940 жылдардағы көрінулерді жалған деп жариялауға қол қойған епископтардың көпшілігі осындай құжаттарға қол қоюға мәжбүр болғаны анықталды. Бұл Липа шіркеуін аянның бар екенін және оның кереметтерін растайтын мүмкіндігінше көп дәлелдер жинауға итермеледі.
Majority of the city's population are Roman Catholics, and the Roman Catholic Archdiocese of Lipa today comprises the civil province of Batangas. Formed as the Diocese of Lipa on April 10, 1910, the archdiocese once covered other provinces such as Batangas, Laguna, Quezon, Marinduque and Mindoro, with Most Reverend Joseph Petrelli, D. D. as the first bishop. Currently, the archdiocese is divided into 6 vicariates, each headed by a vicar forane. There are 49 parishes in all, served by 143 priests (122 of which are diocesan), 13 religious brothers, and 197 religious sisters. There are also 23 existing Catholic schools, two high school seminaries, three college seminaries, and two pastoral centers. The Church and Monastery of Lipa is the location of a 1940s apparition of the Virgin Mary which was seen by sister Teresing Castillo and numerous accounts of rose petal showers from the 1940s to the 1960s. Some of the rose petals, which had the silhouette of the Virgin Mary when flashed with light, have been preserved by the Diocese of Lipa and various townfolks who have witnessed the petal showers. An investigation conducted by researchers of the University of the Philippines proved that the figures on the petals were natural and not stamped by man made means. A few years after the apparition of the Virgin Mary, the Vatican released a document stating that the apparition in Lipa was false. Despite this, the rose petal showers continued until the last apparition of Mary appeared, saying three things, of which the most important was to 'pray for China', which at the time was among the poorest regions in the world. Due to the decline of the Vatican regarding the apparition, the Diocese of Lipa ordered the destruction of Mary's statue in the church which depicted the apparition. However, the founding nuns of the church hid it instead. Decades afterwards in the 21st century, before the death of a founding nun, she wished for the statue of the apparition to be viewed by the public once more. Thousands of devotees went back to the church and since then, the statue has been in public view. During a certain event, the priest ordered a mass outside the church to bless the municipality of Lipa, where the apparition statue was brought outside as well. During that time, sun beatings from heaven, which was viewed by thousands of people during a mass outside the church, occurred. Devotees flocked Lipa afterwards, where cures for blindness and terminal sickness were cured through the usage of prayers with the preserved petals from the petal showers of the 1940s to the 1960s. In 2014, it was later found out that most of the bishops who signed in favor of declaring the apparitions of the 1940s as a lie were forced to sign such documents. This sparked the current Lipa Church to gather as much evidence to back the existence and miracles of the apparitions.
Протестанттар және басқа топтар
Басқа да христиандық топтар бар, мысалы, әртүрлі протестанттық конфессиялар, оның ішінде евангелистер, қайта туылғандар, Iglesia ni Cristo, Members Church of God International (MCGI), Иса Мәсіхтің Патшалығы, Ехоба куәгерлері, Жетінші күн адвентистері және Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілері шіркеуі. Басқа діндердің қатарында ислам және буддизм бар.
There are other Christian groups such as various Protestant denominations including Evangelicals, Born Again, Iglesia ni Cristo, Members Church of God International (MCGI), Kingdom of Jesus Christ, Jehovah's Witnesses, Seventh Day Adventist, and the Church of Jesus Christ of Latter day Saints. Other religions include Islam and Buddhism.
Экономика
Липаның ел астанасы Манилаға жақын орналасуы, шамамен 86 шақырым қашықтықта немесе Оңтүстік Лусон тас жолы арқылы бір жарым сағаттық сапарда болуы, даму тенденцияларына стратегиялық қолжетімділігін арттырады. Қала провинцияның маңызды орталығына айналып, ірі институционалдық/әкімшілік орталық, медициналық орталық, коммерциялық орталық, қаржы орталығы, агроөнеркәсіптік орталық және тұрғын үй орталығы болып дамып келеді. IV А аймағының аймақтық физикалық жоспарында Калабарзон агроөнеркәсіптік аймағының идеалды хабы және орталығы ретінде танылған. Соңғы жылдары Липа аграрлық аймақтан қалалық аймаққа айналып келеді. Қаланың ауыл шаруашылығы жерлерінің елеулі бөлігі тұрғын үй кешендеріне, ал Лима технологиялық орталығының құрылысымен өнеркәсіптік аймаққа айналдырылды. Жақында бизнес-процестерді сырттан қолдану (BPO) фирмаларының, мысалы, колл-орталықтардың келуі жергілікті экономиканың өсуіне үлкен үлес қосты. BPO орталықтары қаланың барлық жерінде орналасқан. 2010 жылы Ақпарат және коммуникациялық технологиялар комиссиясы (ICCT) жүргізген «10 үздік жаңа толқын қалалары» тізімінде 6-шы орынды иеленді. Teletech Inc. 2006 жылы Липа қаласында алғашқы BPO компаниясы болды. Бірнеше жылдан кейін Alorica да келді. Соңғы BPO компаниясы – The Results. Сонымен қатар, өте стратегиялық орналасуының арқасында Липа қалалық базары көршілес қалаларға қарағанда көбірек жұмыс істейді. Осының нәтижесінде, ол үлкен көлемдегі сауда-саттықпен мақтана алады. Сәйкесінше, ол Падре Гарсия, Росарио, Ибан, Сан-Хуан, Малвар, Матас-на-Кахой, Балете, Куэнка және Лемери сияқты көршілес қалалардан, сондай-ақ Батангас, Санто-Томас және Танауан қалаларынан көптеген тұтынушыларды тартады. Оның жанында S&R мүшелік сауда орталығы орналасқан. Сондай-ақ, Липа қаласына түрлі аймақтардан келген жаңа қоныс аударушылардың көбейгені байқалады. Мысалы, Минданаодан келген мұсылмандар Липа қаласына қоныс аударды, бұл негізінен экономиканың өсуімен байланысты. Миндаро, Бикол, Кесон және басқа да жерлерден келгендер де бар. Сонымен қатар, Липада өз бизнесін құрған көптеген корейлер бар. Бұдан басқа, үндістандықтарды да күнделікті көруге болады.
Lipa's proximity to the country's capital, Manila, having an approximate distance of 86 kilometers or an hour and half drive via the Southern Luzon Expressway enhances its strategic access to development trends. It is fast emerging as a key city in the province, becoming a major institutional/administrative center, medical center, commercial center, financial center, agro industrial center and residential center. It is identified as an ideal hub and center of the Calabarzon Agro Industrial Region in the Regional Physical Framework Plan of Region IV A. In the recent past, Lipa is being transformed from an agrarian to an urbanized area. A significant portion of the agricultural land area of the city has been converted to residential subdivisions, industrial area with the establishment of Lima Technology Center utilizing lands in the city and Malvar Municipality. Recently, the influx of business process outsourcing (BPO) firms such as call centers have contributed much to the growth of the local economy. BPO sites are scattered throughout the city. It ranked 6th out of 10 in the Top 10 next wave cities of 2010 by the Commission of Information and Communication Technology (ICCT). Teletech Inc. pioneered the BPO company in Lipa City in 2006. Alorica followed after few years. The most recent BPO company is The Results. Likewise, due to a very strategic location, the Lipa City Market is comparatively busy than other neighboring towns. Thus it boasts a large quantity of market business. As a result, it attracts more customers from neighboring towns like Padre Garcia, Rosario, Ibaan, San Juan, Malvar, Mataas na Kahoy, Balete, Cuenca, and Lemery and from the cities of Batangas, Santo Tomas and Tanauan. An S&R Membership Shopping outlet is located besides it. It is also noticeable that Lipa City is being home to new settlers from different regions. Muslims from Mindanao for example have settled in Lipa City, primarily due to growing economy. There are also settlers from Mindoro, Bicol, Quezon and other places. Likewise, there are many Koreans who established their business in Lipa. Furthermore, it is evident that Indian Nationals are also an everyday sight.
Тағам
Липа – ломидің отаны. Тарих бойынша, бұл негізінен ертедегі қытай қоныс терушілерінің ықпалынан туындаған. Ломи шикі кеспе, сумен араластырылған маниок, соғылған жұмыртқа, тұз, бұрыш, ет, бауыр және оны дәмді ететін басқа да ингредиенттермен пісіріледі. Қазіргі кезде ломидің көптеген түрлері бар. Ломи үйі – әрбір барангайдан кездесетін өте таралған орын. Дегенмен, Липа тұрғындары таныған бірнеше мекеме бар, мысалы, Renfel, Kids Lomihouse, LBN, Beegees, Liam және тағы да басқалары. Гото да танымал тағам. Ол әдетте сиырдың ішкі органдарынан дайындалады. Бұл ыстық сорпа, ішінде ет, қарын, ішек-қарғы және қан болады, сондай-ақ балық соусы және каламанси шырыны, сонымен қатар бұрыш қосылады. Алайда, жақын жердегі провинциялардан келген мәдениеттің әсерінен Липалықтар Pampanga-ның сисигі және Биколдың Бикол Экспресі сияқты жаңа тағамдарды да ұнатады. Липаның тамаққа деген құштарлығынан бірнеше тағам сату орындары ашылды.
Lipa is the home of lomi. According to history, this is primarily due to the influence of early Chinese settlers. Lomi is cooked using raw noodles, cassava mixed with water, beaten egg, salt and pepper, meat, liver and other ingredients that make it tasty. Eventually, there are countless of variations of Lomi these days. The lomi house is a very common place found in every barangay. However, there are a few recognized by the Lipenos, like Renfel, Kids Lomihouse, LBN, Beegees, Liam's to mention a few. Goto is also a popular recipe. It is usually composed of internal organs of cows. This is a bowl of hot soup with beef, tripe, entrails, and blood, added with fish sauce and calamansi juice with chili. However, due to influx of culture from nearby provinces, Lipeños also enjoy new recipes like sisig of Pampanga, and Bicol Express of Bicol. Due to Lipa's craze for food, several food courts have been established.
Технология
Липа қаласының технологиялық тұрғыдан дамыған инфрақұрылымы шектеулі. PKI – Липа қаласында өндірісті бастаған алғашқы зауыттардың бірі. Липа қаласы Инослубан ауданында құрылғаннан бері жұмыс орындарына қолайлы аймақ ретінде танылды. Одан кейін көптеген өндіріс желілерін қамтитын LIMA индустриалды паркі салынды. Онда жүздеген өндіріс жұмысшыларын жұмысқа алған түрлі компаниялар орналасқан. Ол Липа қаласының өзінен ғана емес, сондай-ақ Танауан, Росарио, Батангас, Сан-Хосе, Малвар сияқты жақын жердегі қалалардан да қызметкерлерді шақырады.
Lipa has few technologically advanced infrastructure. PKI is one of the advanced factories that pioneered the productions in Lipa City. Since it was established in Barangay Inosluban, Lipa City was known to be an employment friendly zone. This was followed by the establishment of LIMA Industrial Park, which houses multiple production lines. It houses various companies that employ hundreds of production workers. Not only from the city proper, it hires employees from its nearby cities like Tanauan, Rosario, Batangas, San Jose, Malvar etc.
Мұражайлар
2007 жылдың қараша айында ашылған Липа мұражайы – Липа қалалық туризм кеңесінің жобасы, оның бұрынғы президенті Люсила Р. Резурексионның ойынша жасалған. Мұражайда антикалық естеліктер қойылған: «Кофе бұрышы» – кофе өндірісінде қолданылған түрлі құралдардың көрмесі; «Las trajes de mestizas» және «ternos» – соғысқа дейінгі және мерекелік шараларда әйелдер киген көйлектер; Сацума вазасы – Луна ағайындары Дона Германа Солис және доктор Хосе Лозаданың көрсете білген ерекше қонақжайлықтары үшін сыйға берген зат; Дон Клау Майо Ректо мен «24 сағаттық әкім» атанған Карлос Солис қала әкімінің кеңсе үстелдері. Басқа да антикварлық заттар, Липаның жер иелері мен коллекционерлері сыйлаған жиһаз және өнер туындылары қойылған: антикварлық шкафтар, үстелдер, айналар, күміс заттар, қызанақ, шай жиынтығы, діни суреттер мен бұйымдар, құмыралар және мыс бұйымдар. Бірінші қабатта Липалық заманауи суретшілердің туындылары көрсетілген.
Museo de Lipa, inaugurated in November 2007, is a project of the Lipa City Tourism Council envisioned by its Past President, Lucila R. Resurreccion. On display are antique mementos such as: the Coffee Corner – an exhibit of the different tools used in coffee production; Las trajes de mestizas and ternos – gowns worn by women during the pre war days and during festive occasions; the Satsuma Vase – a gift given by the Luna brothers to the unparalleled hospitality shown by the aristocratic couple Doña Germana Solis and Dr. Jose Lozada; and the office tables of Don Claro Mayo Recto and Mayor Carlos Solis, the 24 hour Mayor. Other artifacts exhibited are certain collections of furniture and objects of art loaned and donated by different antique collectors and by some of the landed gentry of Lipa: antique cabinets, tables, mirrors, antique silverware chinaware, tea sets, religious images and articles, jars, and brass artifacts. The ground floor serves as a function area and features works of several contemporary Lipeño visual artists.
Діни ескерткіштер
1605 жылы Дон Диего де Сальседо Липа қаласындағы Бомбон көлінде, қазіргі Тагбакинде, экономикалық жағдайы жақсы шаруалар қауымын тапты. Олардың арасындағы августиндіктер “Коминтангтағы Сан-Себастьян монастырі” деп аталатын діни миссияны бастады. Бірақ, тұрғындар Таал көлінің су деңгейінің көтерілуіне байланысты тұрғын және егістік жерлердің көлемі азайып бара жатқанын байқап, Балетке көшіп кетті. Алайда, 1754 жылы Таал жанартауының атқылауынан кейін бұл жер көлге батып кетті. Осыған байланысты, қала тұрғындары қаланы көл мен жанартаудан алысқа, қауіпсіз жерге көшіруді шешті. Аңыз бойынша, олар бірге дұға оқып, тәсбихті тізбектеп, 24-ші дұғаның соңына жеткенде, сол жерде қаланы жаңадан салуға келісті. Олар көл мен жанартаудан алыстап, тауға қарай жол тартты. 24-ші дұғаның соңында олар қазіргі Матаас на Лупа деп аталатын жерге жетті. Уақытша қалалық орталық пен шіркеу сонда орналасты. Бұл жердің орналасуы барлыққа тиімді болды, себебі ол жағалаудағы қалаларға қатынайтын басты жолдың бойында болды, жері жоғары болды және шығыс желдері биік таулармен қоршалған. Бірақ, кейбір уақыттан соң, қоныс аударғандар сумен қамтамасыз ету мәселесіне байланысты басқа жер іздеуге мәжбүр болды. “Жақсы жер” – қазіргі собор тұрған жер. Аугустиндіктер 19 ғасырдың соңына дейін приходты басқарды. Алғашқы шіркеу ғимараты жеңіл материалдардан салынған. “Мықты архитектурасы, сенімді құрылысы және үлкен пропорциялары” бар ғимарат 1779 жылы салына бастап, 1865 жылы, әке Бенито Варас басқаруының бірінші жылы аяқталды. Ол 1894 жылға дейін қала әкімшілігін жүргізді. Ғимараттың қабырғалары келісті тастардан қаланды. Бұл төртбұрышты құрылымның аркасы орнына әдемі суреттер салынған ағаш панельдер қолданылды, ал қабырғаларды жер сілкінісінен сақтау үшін оларды қиып өтетін тіректер мен берік арқалықтар орнатылды. 19 ғасырда Танауан, Липа, Батангас, Бауан және Таал қалалары Оңтүстік Тагалог аймағындағы жаңа епархияның орталығын таңдау үшін күшті бәсекелестікке түсті, бұл Батангас провинциясының орталық болғандығымен байланысты. Осы себепті, халық ерекше, үлкен шіркеулер салуға тырысты. 1910 жылдың 10 сәуірінде жаңа епархия ресми түрде құрылды және алғашқы епископ Джозеф Петрелли салқын климаты үшін Липаны бас епархия ретінде таңдады. Кейінірек Сан-Пабло қаласына көшу туралы ұсыныстар болды, бірақ епископ Альфредо Верзоса сол кезде Сан-Паблоның діни жағдайы нашар болғандықтан оған қарсы болды. 1944 жылы шіркеу көп зардап шекті. Алехандро Олалия қасбетін, күмбезді, трансепті, төбені, бас алтарьды және қоңырау мұнарасын жөндеді. Ішкі қабырғалар қайта боялды. Екі бүйірлік дәліз қосылды. Батангас провинциясын қамтитын архиепископтық собор атағы кардинал Руфино Сантостың басқару кезінде берілді. Педро Г. Галенде былай деп жазды: “ (ғимараттың) басымдығы массаға берілген, ол өзінің үйлесімді құрылысының арқасында сезімдерге күшті әсер етеді. Үш ғимарат – шіркеу, монастырь және қоңырау мұнарасы бір-бірімен тығыз байланысты, сондықтан олар миссиялық кешеннің классикалық үлгісін көрсетеді”. Қазіргі уақытта 220 жылдық собор мен монастырь қалпына келтірілуде және жөндеу жұмыстары жүргізілуде. Приходтың діни қызметкері Альфредо А. Мадлангбаян және Сан-Себастьян мыңжылдық қалпына келтіру комитетінің күш-жігерінің арқасында шіркеудің қасбеті мен қоңырау мұнарасы қайта боялды, орындықтар лакталды, күмбездің төбесі мен шатыры жөнделді, шіркеу мен монастырьдың ескі және ағып тұрған шатыры ұзақ қызмет ететін GI табақтарымен ауыстырылды, ал күзету бөлмесінде жаңа алтарь орнатылды. Әсіресе, шіркеуде архиепископтық шаралар кезінде көптеген адамдар жиналатындықтан, дыбыс жүйесі де жаңартылды.
In 1605, Don Diego de Salcedo discovered a community of farmers living in fairly good economic conditions at Lake Bombon, now Tagbakin, Lipa City. The Augustinians among them started a religious mission called “Convent of San Sebastian in Comintang”. However, the residents noticed that the land area residential and agricultural was getting smaller due to the rising waters of Taal Lake, they transferred to Balete. But the site was submerged by the lake in 1754 after the eruption of Taal Volcano. To avoid a similar occurrence, the townsfolk decided to transfer the town to a place far from the lake and the volcano. Legend has it that they agreed to pray the rosary while walking and whenever they may be at the end of the 24th mystery, there the town would be relocated. And they walked upland, away from the lake and the volcano, and at the end of the 24th mystery, they reached what is now called Mataas na Lupa. The temporary poblacion and the church were thus resettled there. The location benefited everybody since it was along the main road that led to the coastal towns, the ground was high enough and the east winds were hedged in by high mountains. But after some time, the settlers had to seek another location due to the problem of water supply. The “better site” is the present site of the cathedral. The Augustinians administered the parish until the end of the 19th century. The first church building was made of light materials. The building of “serious architecture, proven solidity and great proportions” was begun in 1779 and finally completed in 1865, on the first year of Fr. Benito Varas who administered the town until 1894. The church was made of hewn stone and tiled roof, in accordance with the usual pattern of churches. It was a rectangular structure with artistically painted wooden panelings in lieu of an arch to which were attached support and strong beams which crisscrossed the walls to protect the building from earthquakes, attractive and had plain and simple altar ornaments without the extravagant carvings that were characteristic of the past century. During the 19th century, keen competition among Tanauan, Lipa, Batangas, Bauan and Taal for the choice of the seat of new diocese in the Southern Tagalog Region, with Batangas Province at the center, motivated the people to build extraordinary, big churches. On April 10, 1910, the historic creation of the new diocese took place and the first bishop, Joseph Petrelli, selected Lipa as the see because of its cool climate. In later years, there were moves to transfer the see to San Pablo City but Bishop Alfredo Verzosa turned it down due to poor religious environment of San Pablo during that time. The church suffered heavily in 1944. Alejandro Olalia repaired the façade, the dome, the transept, the roof, the main altar, and the belfry. The interior painting was retouched. Two side aisles were added. The church was awarded the title Cathedral of the archdiocese incorporating Batangas Province during the administration of Cardinal Rufino Santos. Pedro G. Galende wrote that "the emphasis (of the edifice) is placed on the mass, which appeals much more to the senses due to its harmonic organization. The three buildings – church, convent and bell tower are so closely associated with each other that they well exemplify the typical mission complex." At present, the 220 year old cathedral and convent is undergoing restoration and repairs. Through the efforts of the parish priest, Alfredo A. Madlangbayan, and the San Sebastian Millenium Restoration Committee, the church façade and the belfry have been repainted, the pews are newly varnished, the ceiling and the roof of the dome have been repaired, the old and leaking roof of the church and convent are replaced with long span GI sheets, and there is a new altar at the vigil room. On account of the multitude of faithful gathering at the church during liturgical activities, especially for archdiocesan affairs, the sound system was also upgraded.
Фестивальдар
Алдыңғы жылдары Липа қаласы Филиппиннің кофе астық қоймасы ретінде танылып, ресми қалалық фестиваль ретінде Кофе фестивалін өткізді. Кофе фестивалі 11-16 желтоқсан аралығында тойланды. Содан кейін Липа қаласында қаңтар айының екінші аптасында Валистик фестивалі өтті, онда костюмдер мен реквизиттерде валис (шомылғыш) қолданылды. Валис – бірліктің символы, және Липено халқы Валистик фестивалін тойлау кезінде осы бірлікке ұмтылды. Қазір Липа қаласы Ломи фестивалін тойлап жатыр. Ломи – осы провинцияның ең танымал тағамдарының бірі, сондықтан Липа қаласында көптеген ломи үйлері бар, олар адамдарды қызықтыруын тоқтатпайды. Дегенмен, дәстүрлі түрде Липа қаласы жыл сайын 20 қаңтарда Липа қаласының мерекесін тойлайды. Бұл – олардың қасиетті әулиесі – Әулие Себастьянның мерекесі. Мереке күні CM Recto тас жолы арзан бағада тауар сататын базарларға толады. Сондай-ақ, адамдар Липа қаласының соборында құдайға жалбарыну үшін жиналады. Тұрғындар қонақтарға тамақ дайындап, шашулы дастархан жасайды.
In the previous years, Lipa City had the Coffee Festival as its official city festival being coffee granary of the Philippines. The Coffee Festival was then celebrated from December 11 to 16. Then Lipa also had the Walistik Festival celebrated on the second week of January where walis (broom) was used in costumes and props. Walis symbolizes unity and this was what the Lipeños had in mind every time they celebrate Walistik Festival. Now, Lipa City is celebrating Lomi Festival. Lomi, being one of the most popular dishes in this side of the province, Lipa City has quite a number of lomi houses which never cease to entice people. Traditionally, however, Lipa City is celebrating Lipa City Town Fiesta annually every January 20. This is a date to celebrate the feast of their patron saint, Saint Sebastian. During the celebration, the main road of CM Recto is flocked with market stalls selling affordable items. Also peoples visit the Lipa City Cathedral to attend mass. Houses prepare and serve food to visitors.
Жол желілері
Липаның кең жол желісі бар. Қала Батангас және көршілес облыстардың көлік торабы болып табылады.
Lipa has an extensive road network. The city is a transportation hub for Batangas and nearby provinces.
Ұлттық автомобиль жолдары мен жедел жолдар
Липа қаласын ұлттық автомобиль жолдарының желісі және жылдам бағыттық жолдар қамтиды. Оңтүстік Тагалог артериялық жолы (STAR Tollway) қаланы Батангас қаласымен, Танауанмен және Санто-Томаспен байланыстырады, сондай-ақ Оңтүстік Лузон автожолымен (SLEX) қосылып, Каламба және Метро Маниламен де байланыстырады. Жозе П. Лорел тас жолы, немесе бір бөлігінде Аяла тас жолы (4-бағыт), Липаны солтүстіктегі Малвар, Танауан және Санто-Томас муниципалитеттерімен және қалаларымен, ал оңтүстікте Сан-Хосе және Батангас қаласымен байланыстырады. П. Торрес көшесі немесе Липа Падре Гарсия жолы (431-бағыт) қаланы Падре Гарсиямен байланыстырып, Росарио және Сан-Хуан муниципалитеттеріне баруға арналған жол ретінде де қызмет етеді. Тағы бір тас жол – Аламинос-Липа қаласы жолы, қаланың солтүстік аймақтарына қызмет көрсетеді, солтүстік-шығысқа қарай Аламиносқа дейін созылады және Лагунадағы Сан-Пабло қаласына баруға мүмкіндік береді. Губернатор Фелисиано П. Левист тас жолы немесе Липа-Балете жолы Липаны Балетемен байланыстырады.
Lipa is served by a network of national highways and an expressway. The Southern Tagalog Arterial Road (STAR Tollway) connects the city with Batangas City, Tanauan and Santo Tomas, with a connection to South Luzon Expressway (SLEX), thereby linking the city with Calamba and Metro Manila. Jose P. Laurel Highway, or Ayala Highway (Route 4) on one portion, connects Lipa with the municipalities and cities of Malvar, Tanauan, and Santo Tomas in the north and San Jose and Batangas City to the south. P. Torres Street or Lipa Padre Garcia Road (Route 431), links the city with Padre Garcia and also serves as a route to the municipalities Rosario and San Juan. Another highway, the Alaminos Lipa City Road, serves the northern barangays of the city, runs northeast to Alaminos and serves as a route to the city with San Pablo in Laguna. Governor Feliciano P. Leviste Highway or Lipa Balete Road links Lipa with Balete.
Артериялық жолдар
Claro M. Recto даңғылы, General Luna даңғылы және B. Morada даңғылы қала орталығына немесе poblacion қызмет етеді. Қала шекарасындағы ауылдық аймақтарда Лодлод даңғылы, Санто-Томас Липа жолы және Липа Ибань жолы сияқты магистральдық жолдар барғайларға қызмет көрсетеді, сондай-ақ Сан-Хосе Батангас, Санто-Томас және Ибань Батангас сияқты көршілес муниципалитеттермен байланыстырады. Фернандо әуе базасының қасында өтетін магистральдық жол Матааснакахой муниципалитетіне қызмет етеді.
Claro M. Recto Avenue, General Luna Avenue, and B. Morada Avenue serve the city center or poblacion. On the rural areas within the city boundary, arterial roads, like Lodlod Avenue, Santo Tomas Lipa Road and Lipa Ibaan Road, serve the barangays and also connect with nearby municipalities, like San Jose Batangas, Santo Tomas and Ibaan Batangas respectively. An arterial road running beside Fernando Air Base serves the municipality of Mataasnakahoy.
Қоғамдық көліктер
Автобустар, микроавтобустар, джипнилер, трициклдер және мультикабтар қаладағы таралған көлік түрлері. Көптеген джипнилер қала бойынша қызмет етеді және көліктің басты түріне айналуда. SM City Lipa сауда орталығының қасында салынған ірі терминал қазір қаланың орталық көлік терминалы қызметін атқарады.
Buses, vans, jeepneys, tricycles, and multicabs common means of transportation in the city. Large numbers of jeepneys ply their trade around the city, and are becoming the primary mode of transportation. A grand terminal built beside SM City Lipa mall now serves as the city's central transport terminal.
Жергілікті билік
Филиппиннің басқа қалалары сияқты Липа қаласын да үш жылға сайланатын мэр мен вице-мэр басқарады. Мэр – қалалық жарлықтарды орындау және мемлекеттік қызметтерді ұсыну бойынша қалалық басқармаларды жетектейтін атқарушы басшы. Вице-мэр 13 мүшеден тұратын заң шығарушы кеңесті басқарады: он екі сайланған кеңесші және Барангай сектор өкілі ретінде Барангай төрағалары қауымдастығының президентінің лауазымын атқарушы бір мүше. Кеңес қала саясатын жарлықтар мен қаулылар түрінде қалыптастыруға жауапты. Липа қалалық үкіметі (2022–2025) Өкіл: Бос. Мэр: Эрик Б. Африка. Вице-мэр: Камиль Анжелина М. Лопес. Санггунианг Панлунсод мүшелері: Майкл Джерард Т. Морада, Мигель П. Лина III, Галелео П. Анжелес, Мерло П. Сильва, Дженнифер Спай Т. Толедо, Авиор Р. Рокафорт, Оскар М. Гозос II, Ральф Питер С. Умали, Риофер Николь Х. Ронквилло, Арис Д. Макала, Венеция Д. Манало, Персиваль В. Лохо, МД. LMB президенті: Винди П. Лат. СК федерациясының президенті: Анжела Антонетт Б. Баутиста. Провинциялық кеңес мүшелері: Лидио А. Лопес, Jr, Арис Эммануэль Д. Мендоса.
Like other cities in the Philippines, Lipa is governed by a mayor and vice mayor who are elected to three year terms. The mayor is the executive head who leads the city's departments in the execution of city ordinances and in the delivery of public services. The vice mayor heads a legislative council that is composed of 13 members: twelve elected councilors and one ex officio office held by the Association of Barangay Chairmen President as the barangay sector representative. The council is in charge of creating the city's policies in the form of ordinances and resolutions. City Government of Lipa(2022–2025) Representative Vacant Mayor Eric B. Africa Vice Mayor Camille Angeline M. Lopez Sangguniang Panlungsod Members Michael Gerard T. Morada Miguel P. Lina III Galeleo P. Angeles Merlo P. Silva Jennifer Spye T. Toledo Avior R. Rocafort Oscar M. Gozos II Ralph Peter S. Umali Riofer Nicole H. Ronquillo Aries D. Macala Venice D. Manalo Percival V. Lojo, MD LMB President Windy P. Lat SK Federation President Angela Antonette B. Bautista Provincial Board Members Lydio A. Lopez, Jr Aries Emmanuel D. Mendoza
1991 жылғы Жергілікті Өзін-Өзі Басқару Кодексінің 7160 нөмірінің II тарауы, II тақырыбы, III кітабына сәйкес, қалалық үкімет мэр (алкалде), вице-мэр (бисе алкалде) және заң шығарушы органның мүшелерінен (кагавад) – Санггунианг Панлунсодтан, сондай-ақ аталған заң шығарушы органның хатшысынан тұрады. Олардың барлығы үш жылдық мерзімге сайланады және үш рет қатарынан сайлануға құқылы. Филиппиннің барлық қалаларындағыдай, Липаның бас атқарушы органы – қала мэрі. Үш жылдық мерзімге сайланып, үш рет қатарынан сайлануға шектелген мэр, әр қалалық бөлімнің директорларын тағайындайды, оларға әкімшілік кеңсесі, инженерлік кеңсе, ақпараттық кеңсе, заң кеңсесі және қазынашылық кеңсесі кіреді. Қазіргі мэр – Националистік партияның мүшесі Эрик Африка. Қаланың вице-мэрі мэрдің болмаған жағдайында губернатордың міндетін уақытша атқарады. Вице-мэр мэр қайтыс болған жағдайда, оның орнын да алады. Вице-мэр сондай-ақ қаланың заң шығарушы органы – Санггунианг Панлунсодты шақырады. Липаның қазіргі вице-мэрі – Демократиялық реформалар партиясының Камиль Анжелина Лопес, бұл лауазымды алғаш рет атқарып отырған әйел.
Pursuant to Chapter II, Title II, Book III of Republic Act No. 7160 or the Local Government Code of 1991, the city government is to be composed of a mayor (alkalde), a vice mayor (bise alkalde) and members (kagawad) of the legislative branch Sangguniang Panlungsod alongside a secretary to the said legislature, all of which are elected to a three year term and are eligible to run for three consecutive terms. As with every Philippine city, Lipa's chief executive is the city mayor. Elected to a term of three years and limited to three consecutive terms, the mayor appoints the directors of each city department, which include the office of administration, engineering office, information office, legal office, and treasury office. The incumbent mayor is Eric Africa of the Nacionalista Party. The city's vice mayor performs duties as acting governor in the absence of the mayor. The vice mayor also automatically succeeds as mayor upon the death of the incumbent. The vice mayor also convenes the Sangguniang Panlungsod, the city's legislative body. The incumbent vice mayor of Lipa is Camille Angeline Lopez of Partido para sa Demokratikong Reporma, the first female to hold the position.
Заңнамалық
Қала ішінде қалалық кеңес немесе Санггуниянг Панлунгсод қалалық жарлықтарды қабылдайды, қалалық қаржыны бөліп үлестіреді, франшизалар мен рұқсаттар береді, қалалық қызметтерге баж салынады және 1991 жылғы Жергілікті Өзін-Өкіметтендіру Кодексінде белгіленген басқа да міндеттер мен өкілеттіктерді жүзеге асырады. Липа қаласы табысы бойынша бірінші санатқа жататындықтан, 12 мүшеден тұратын қалалық кеңес құруға құқылы. Қала провинцияның 6-шы сайлау округінен ғана тұрады және Филиппин Өкілдер Палатасында соңғы рет «Националиста» партиясынан Ральф Ректо өкілдік етті.
Within the city, the City Board or Sangguniang Panlungsod crafts all city ordinances, performs appropriation of city funds, issues franchises and permits, impose fees on city services, and exercise other duties and powers as stipulated by the Local Government Code of 1991. Being a first class city in terms of income, Lipa is entitled to a City Board composed of 12 members. The city, which is solely comprised by the province's 6th congressional district, was last represented in the Philippine House of Representatives by Ralph Recto of the Nacionalista Party.
Білім
Липада көптеген мемлекеттік және жеке университеттер бар, мысалы Батангас мемлекеттік университетінің Claro M. Recto кампусы, Липа қалалық колледжі, The Mabini Academy, De La Salle Lipa, Lipa City Colleges, Canossa Academy Lipa, AMA Computer College, Филиппин мемлекеттік авиация колледжі, Батангас университеті. ICT ED ғылым және технология институты, STI колледжі, New Era университеті және Ұлттық университет те қалада кампусқа ие.
Lipa hosts a number of public and private universities such as the Batangas State University Claro M. Recto Campus, Kolehiyo ng Lungsod ng Lipa, The Mabini Academy, De La Salle Lipa, Lipa City Colleges, Canossa Academy Lipa, AMA Computer College, Philippine State College of Aeronautics, University of Batangas. ICT ED Institute of Science and Technology, STI College, New Era University, and the National University also hosts a campus in the city.
Медиа
Липаның екі жергілікті радиостанциясы бар: Magik 88.7 (DZUN) – ересектерге арналған заманауи музыка ойнайтын станция, және Citybeat 102.3 (DWKV) – музыка мен сөздік хабарлар тарататын радиостанция. Батангас қаласы мен Метро Маниладан берілетін станциялар көбінесе жақсы қабылданады, бірақ жергілікті жер бедеріне байланысты сигналдары нашарлайтын станциялар да бар. ABS CBN Southern Tagalog, ABS CBN өңірлік телеарнасы, Липа қаласында өз студиясын орналастырған. GMA Network және GTV Бикол аймағындағы ретрансляциялық станциялар арқылы Липа қаласын қамтиды. Липада жергілікті басылым газеттер жоқ, бірақ Метро Маниладан таралған ірі газеттер жергілікті дистрибьюторлар арқылы қалаға жеткізіледі.
Lipa has two local radio stations, Magik 88.7 (DZUN), an adult contemporary oriented station, and Citybeat 102.3 (DWKV), a music and talk radio station. Stations based in Batangas City and Metro Manila are mostly clearly received, except for some stations whose signals are affected by the local topography. ABS CBN Southern Tagalog, ABS CBN's regional television station, hosted its studios in Lipa. GMA Network and GTV serve Lipa through relay stations at Bicol Region. Lipa has no locally published newspapers, but major newspapers marketed in Metro Manila reach the city through local distributors.