Перу президенті Фернандо Белаунде: Өмір және саяси жолы

Кіріспе

Перу президенті (1963–1968 және 1980–1985)

Фернандо Серхио Марсело Маркос Белаунде Терри (7 қазан 1912 – 4 маусым 2002) – Перу саясаткері, Перу президенті қызметін екі рет атқарған (1963–1968 және 1980–1985). 1968 жылы әскери төңкеріс салдарынан биліктен алынған ол, он екі жылдық әскери үкіметтен кейін 1980 жылы қайта сайланды.

Ерте өмір және білім

Төрт баланың екіншісі Белаунде Лимада испан текті бай аристократиялық отбасында дүниеге келді: оның әкесі Рафаэль Белаунде Диес Кансеко (1886–1972), профессор, Хосе Бустаманте и Риверо үкіметінде премьер-министр болды; әкесінің әкесі Мариано Андрес Белаунде – Қаржы министрі болған, ал ұлы атасының бірі Педро Диес Кансеко да Республика Президенті қызметін атқарды. Ол Лимадағы Сакрадос Корасонес Реколета колледжіне қатысты. Аугусто Б. Легуияның диктатурасы кезінде әкесі Рафаэль мен ағасы Виктор Андрес Белаундетің саяси қызметіне байланысты қудалауға ұшыраған отбасы 1924 жылы Францияға көшті, онда Фернандо орта мектепті бітіріп, инженерлік мамандық бойынша университеттегі алғашқы білімін алды. 1930 жылдан 1935 жылға дейін Белаунде АҚШ-та сәулет өнерін оқыды, алдымен Майами университетінде (әкесі де онда сабақ берген), ал 1935 жылы Остин қаласындағы Техас университетіне ауысып, сәулетші дипломын алды. Кейін ол американдықтарға жақын болды және ағылшын тілін жақсы меңгерді, кейбіреулер оны «Фред Блонди» деп атады, ол: «Оңтүстік Америка нағыз дамуға жете алуы үшін біз көзқарасымызды ішкі әлемге бұрып, Америка Құрама Штаттары сияқты өз даламызды жаулап алуымыз керек» деді. Ол сонымен қатар Сантьяго Антунес де Майоло және Чира Пиура суару жобаларын, сондай-ақ Тинахонес, Джекетепеке, Махес, Чавимочик, Олмос, Чинекас су электр стансаларын ілгерілетуге атсалысты. Белаунде Перу Ұлттық банкінің (Banco de la Nación) құрылуын да қадағалады. Кедейлікті жеңілдету мақсатында Белаунде Лима және басқа қалаларда «әлеуметтік тұрғын үйлер» бағдарламасын іске қосты, бұл ондаған мың отбасыға көмектесті. Сондай-ақ, жүздеген түпкілікті үнді қауымдарына заңдық мәртебе берілді, ауруханалар желісі жабылмаған аймақтарға кеңейтілді және әлеуметтік қамсыздандыру жүйесі жақсартылды. Дегенмен, оның үкіметі экономикалық саясаттағы қате шешімдері үшін де кінәланды, 1967 жылға қарай солдің құны күрт төмендеді. 1968 жылдың тамызында Белаунде үкіметі Нью-Джерсидің Standard Oil компаниясының еншілес компаниясымен бай Ла Бреа және Париньяс мұнай кен орындарына қатысты ұзақ жылдарға созылған дауды реттеу туралы хабарлады. Алайда, Белаундедің Перуға мұнайды беру үшін Standard Oil компаниясына өтемақы төлеу туралы шешіміне байланысты кеңінен наразылық болды, бұл оның кабинетін 1 қазан күні отставкаға кетуге мәжбүр етті. Ашуға себеп болған тағы бір мәселе – Белаунде баспасөзге келісім шартының соңғы бетін (11-бет) бермегені және қолдар 10-беттің төменгі жағына сығысып қойылғаны болды. Жоғалған бет әйгілі оқиғаға айналып, кейін теледидарда көрсетілді, онда Белаунде уәде берген үлеске қатысты ақпарат болды. Сол кездегі әскери идеология да бай элитадан алшақтады, Жоғары әскери зерттеулер орталығы шамамен он жыл бойы Мануэль Гонсалес Прада мен Хосе Карлос Мариатегидің еңбектерін зерттеуді насихаттап, элита Перудің егемендігін шетелдік капиталдың пайдасына құрбандыққа салып жатыр деп сенетін офицерлерді даярлады, мұндай тәжірибе елдің дамуына кедерілтің тудырады. Standard Oil дауынан кейін бірнеше күн өткен соң Белаунде генерал Хуан Веласко Альварадо басқарған әскери төңкеріс салдарынан қызметтен алынды, ол жеті жыл Перудің диктаторы болды. Белаунде келесі он жылды АҚШ-та өткізді, Гарвард, Джонс Хопкинс және Джордж Вашингтон университеттерінде сабақ берді. Осы уақытта генерал Веласко құрған әскери режим кең ауқымды, бірақ сәтсіз реформаларды жүзеге асырды, оның ішінде мұнай өнеркәсібін мемлекеттендіру және Перу шаруаларына ірі жер иелерінен жерді қайта бөлу шаралары бар болды.

The second of four children, Belaúnde was born in Lima into a wealthy aristocratic family of Spanish forebears: his father, Rafael Belaúnde Diez Canseco (1886–1972), a professor, served as Prime Minister under José Bustamante y Rivero; his paternal grandfather, Mariano Andrés Belaunde, was a Finance Minister; and one of his great grandfathers, Pedro Diez Canseco, was also President of the Republic. He attended the Sagrados Corazones Recoleta in Lima. During the dictatorship of Augusto B. Leguía, the persecution for the political activities of his father Rafael and his uncle Víctor Andrés Belaúnde prompted the family to move to France in 1924, where Fernando attended high school and received his initial University education in engineering. From 1930 to 1935, Belaúnde studied architecture in the United States, where he first attended the University of Miami (where his father was also teaching), and in 1935 transferred to the University of Texas at Austin, where he obtained his degree as an architect. He would later become pro American and became very proficient in the English language, with some referring to him as "Fred Blundy". stating "only by turning our vision to the interior, and conquering our wilderness as the United States once did, will South America finally achieve true development". He also advanced the ambitious Santiago Antunez de Mayolo and Chira Piura irrigation projects, and the Tinajones, Jequetepeque, Majes, Chavimochic, Olmos, Chinecas hydroelectric projects. Belaúnde also oversaw the establishment of the Peruvian National Bank (Banco de la Nación). To alleviate poverty, Belaúnde also promoted a program of "social interest" homes in Lima and other cities, which benefited dozen thousands of families. Legal recognition was also given to hundreds of indigenous Indian communities, the hospital network was expanded into uncovered areas, and improvements were made in social security coverage. However, his administration was also blamed for making bad economic decisions, and by 1967 the sol had become seriously devalued. In August 1968, the Belaúnde Administration announced the settlement of a long standing dispute with a subsidiary of Standard Oil of New Jersey over claims to the rich La Brea and Pariñas oil fields. However, widespread anger about Belaúnde's decision to pay the Standard Oil compensation for handing over the installation to Peru forced his cabinet to resign on October 1. A further cause of anger was the fact that the document of agreement was given by Belaúnde to the press with the final page (page 11) missing and signatures were squeezed at the bottom of page 10. The missing page became a cause célèbre and was later shown on television containing the contribution that Belaúnde had promised to pay. The military's ideology at the time had also distanced itself from the wealthy elite, with the Center of High Military Studies promoting studies of Manuel González Prada and José Carlos Mariátegui for about a decade, creating officers that believed the elite were sacrificing Peru's sovereignty in exchange for foreign capital and that such practices resulted with an undeveloped, reliant nation. Several days after the Standard Oil controversy, Belaúnde was removed from office by a military coup led by general Juan Velasco Alvarado, who would go on to become dictator of Peru for seven years. Belaúnde spent the next decade in the United States, teaching at Harvard, Johns Hopkins and George Washington University. Meanwhile the military regime established by General Velasco instituted sweeping but ill fated reforms, primarily the nationalization of the oil industry and the redistribution of land from owners of large holdings to the campesinos of Peru.

Екінші президенттік (1980-1985 жж.)

1980 жылғы сәуірде Перу экономикасы терең дағдарысқа ұшыраған кезде әскери әкімшілік конституциялық тәртіпті қалпына келтіру үшін сайлау өткізуге рұқсат берді. Белаунде бес жылдық мерзімге сайланды, 15 үміткердің арасында 45 пайыз дауыс жинап, үлкен жетістікке қол жеткізді. Президенттік лауазымға келгеннен кейін оның алғашқы қадамдарының бірі – бірнеше газеттерді олардың заңды иелеріне қайтару болды. Осылайша, сөз бостандығы перулік саясатта қайтадан маңызды рөл атқарды. Бірте-бірте ол Веласко бастаған аграрлық реформаның ең радикалды салдарының бір бөлігін жоюға тырысты және Веласко әскери үкіметінің АҚШ-қа қатысты тәуелсіз ұстанымын өзгертті. 1982 жылы Аргентина мен Ұлыбритания арасындағы Фолкленд соғысы басталғанда, Белаунде Перу Аргентинаны қажетті барлық ресурстармен қолдайтынын мәлімдеді. Бұл Перу әуе күштерінен бірнеше ұшақтар, кемелер мен медициналық бригадаларды қамтыды. Белаунде үкіметі екі ел арасындағы бейбіт келісімді ұсынды, бірақ Аргентинаның әскери хунтасы оны қабылдамады, ал британдықтар аралдар маңындағы аргентиналық күштерге шабуыл жасады. Чилидің Ұлыбританияны қолдауына жауап ретінде Белаунде Латын Америкасының біртүтастығын шақырды. Ішкі саясатта ол өзінің алғашқы мерзімінде жоспарланған көптеген жобаларды жалғастырды, соның ішінде оның ең маңызды мұрасы саналатын Каретера Маргиналь де ла Селваның аяқталуын, Тынық мұхитының жағалауындағы Чиклайоны сол кездегі оқшауланған Амазонас және Сан-Мартиннің солтүстік аймақтарымен байланыстыратын қажетті жол құрылысын аяқтады. Ұмтылыстармен басталып, Белаундедің танымалдығы инфляция, тұрғын үйге қарсы күрес, экономикалық қиындықтар мен терроризмнің салдарынан төмендеді: жан басына шаққандағы табыс азайды, Перудің сыртқы қарызы өсті, солшыл көтерілісшілердің (әсіресе «Жарқын жол») зорлық-зомбылығы Перудегі ішкі қақтығыс кезінде үнемі өсті, ол Белаунде 1980 жылы сайланған күнінен бір күн бұрын басталған еді. Ол «Жоғалған онжылдық» ең шарықталу нүктесінде президент болды, онда жұмыссыздық 50%-дан асып, баспанасыздық 30%-дан асты. «Жарқын жолға» қатысты Белаунде жеке бұл мәселеге көп көңіл бөлмеді: көтерілісші қозғалыстар оның алғашқы мерзімінде-ақ белсенді болды, бірақ көп қолдау таппады. Сонымен қатар, кейбір мемлекеттік қызметкерлер мен көтерілісшілер адам құқықтарын бұзды деген айыптар тағылып, Аякучо және Апуримак аймақтарында төтенше жағдай жарияланды. Келесі жылдары әскери үкіметтен қалған экономикалық проблемалар сақталды және 1982-1983 жылдары «Эль-Ниньо» құбылысының пайда болуымен нашарлады, бұл елдің кейбір аймақтарында су тасқынына, ал басқаларында қатты құрғақшылыққа әкеп соқты және елдің маңызды ресурстарының бірі болып табылатын мұхит балықтарының популяциясын күрт азайтты.

In April 1980, with Peru's economy in deep depression, the military administration permitted an election for the restoration of constitutional rule. Belaúnde won a five year term, polling an impressive 45 percent of the vote in a 15 man contest. One of his first actions as president was the return of several newspapers to their respective owners. In this way, freedom of speech once again played an important part in Peruvian politics. Gradually, he attempted to undo some of the most radical effects of the agrarian reform initiated by Velasco, and reversed the independent stance that the Military Government of Velasco had with the United States. At the outbreak of the 1982 Falklands War (lang es) between Argentina and the United Kingdom, Belaúnde declared that Peru was ready to support Argentina with all the resources it needed. This included a number of fighter planes from the Peruvian Air Force, ships, and medical teams. Belaúnde's government proposed a peace settlement between the two countries, but the Argentine military junta rejected it and the British launched an attack on the Argentinian forces deployed around the islands. In response to Chile's support of Britain, Belaúnde called for Latin American unity. In domestic policy, he continued with many of the projects that were planned during his first term, including the completion of what is considered his most important legacy, the Carretera Marginal de la Selva, a much needed roadway linking Chiclayo on the Pacific coast with then isolated northern regions of Amazonas and San Martín. After a promising beginning, Belaúnde's popularity eroded under the stress of inflation, the War on Housing's continuation, economic hardship, and terrorism: per capita income declined, Peru's foreign debt burgeoned, and violence by leftist insurgents (notably Shining Path) rose steadily during the internal conflict in Peru, which was launched the day before Belaúnde was elected in 1980. He was president during the peak of the Lost Decade, in which unemployment rose above 50% and homelessness rose above 30%. Regarding Shining Path, Belaúnde personally did not pay too much attention to this: insurgent movements were already active during his first term, but without much support. In addition, some government officials and insurgents were subsequently accused of human rights violations, and a state of emergency was promulgated in the Ayacucho and Apurímac regions. During the next years, the economic problems left over from the military government persisted, worsened by an occurrence of the "El Niño" weather phenomenon in 1982–83, which caused widespread flooding in some parts of the country, severe droughts in others, and sharply reduced the schools of ocean fish that are one of the country's major resources.

Президенттікке дейінгі кезең (1985-2002)

1985 жылғы жалпыұлттық сайлауда Белаунде партиясы, Acción Popular, APRA үміткері Алан Гарсиядан жеңіліс тапты. Дегенмен, 1979 жылғы Конституцияда белгіленгендей, ол Перу Сенатында "Сенадор Виталисио" ("өмір бойы сенатор") атағымен, бұрынғы президенттерге берілген, 1993 жылғы Конституциямен жойылған артықшылықпен қызмет ете берді.

Саяси көзқарастар

Белаундетің саяси көзқарасы орталық-оң, Америкаға жақын және консервативті болды. "Гардиан" газеті оны "жоғары моральдық ұстаным мен азаматтық парыз сезіміне ие, 19 ғасыр саясаткері ретінде, 20 ғасырдағы Перудің консервативті саяси ахуылында өз орнын тапқан, тіпті Латын Америкасы үшін де ерекше уақытқа тоқтап, әлемнің қалған бөлігінен шамамен бір ғасыр қалып қойған" деп сипаттады. Фолкленд соғысы кезінде ол Аргентинаның талаптарын жақтады.