Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Африкалық музыка аспаптары ламелофондық отбасы
African musical instrument of the lamellophone family
Мбира (/ə//m/'/b//ɪər//ə/ əmBEERə) – Зимбабведегі шона халқының дәстүрлі музыка аспаптары. Олар көбінесе резонатормен жабдықталған ағаш тақтадан және оған бекітілген металл тілшелерден тұрады. Аспапты қолға ұстап, тілшелерді бас бармақтармен (кемінде), оң алақан саусағымен (көптеген мбираларда) және кейде сол алақан саусағымен тартып ойнайды. Музыка зерттеушілер оны ламеллафон деп жіктемелейді, ол – тартылатын идиофон музыкалық аспаптар тобына жатады. Шығыс және Оңтүстік Африкада мбираның көптеген түрлері бар, олар көбінесе хошо деп аталатын соққы аспабымен бірге орындалады. Мбира діни рәсімдерде, тойларда және басқа да әлеуметтік жиындарда маңызды рөл атқарады. «Малави және Зимбабведегі мбира/санси – саусақпен тартып ойналатын дәстүрлі музыкалық аспаптарды жасау және ойнау өнері» 2020 жылы ЮНЕСКО-ның адамзаттың материалдық емес мәдени мұрасының тізіміне енгізілді. Этномузыколог Хью Трейси 1950 жылдардың соңында аспаптың қазіргі интерпретациясы – калимбаны коммерциялық түрде өндіріп, экспорттады, соның арқасында Африкадан тыс жерлерде де осыған ұқсас аспаптар танымал болды. Трейсидің дизайны мбира нюнга нюнга үлгісімен жасалған және мбира отбасының ежелгі түрінің құрметіне «Калимба» деп аталды. Калимба – мбираның батыстық стильдегі жаңартылған нұсқасы. Ол 1960-шы және 1970-ші жылдардың басында, әсіресе 1970 жылдары Earth, Wind and Fire тобының Морис Уайт және Томас Мапфумо сияқты музыканттардың жетістіктерінің арқасында кеңінен танымал болды. Осыған ұқсас аспаптар 1900 жылдардың басында Нигерияның оңтүстік-шығыс бөлігіндегі Нсукка аймағындағы Окпужеде қолданылғаны туралы мәліметтер бар.
Mbira (/ə//m/'/b//ɪər//ə/ əmBEERə) are a family of musical instruments, traditional to the Shona people of Zimbabwe. They consist of a wooden board (often fitted with a resonator) with attached staggered metal tines, played by holding the instrument in the hands and plucking the tines with the thumbs (at minimum), the right forefinger (most mbira), and sometimes the left forefinger. Musicologists classify it as a lamellaphone, part of the plucked idiophone family of musical instruments. In Eastern and Southern Africa, there are many kinds of mbira, often accompanied by the hosho, a percussion instrument. It is often an important instrument played at religious ceremonies, weddings, and other social gatherings. The "Art of crafting and playing Mbira/Sansi, the finger plucking traditional musical instrument in Malawi and Zimbabwe" was added to the UNESCO Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity in 2020. A modern interpretation of the instrument, the kalimba, was commercially produced and exported by ethnomusicologist Hugh Tracey in the late 1950s, popularising similar instruments outside of Africa. Tracey's design was modelled after the mbira nyunga nyunga and named ''Kalimba'' after an ancient predecessor of the mbira family of instruments. The kalimba is basically a westernised younger version of mbira. It was popularized in the 1960s and early 1970s largely due to the successes of such musicians as Maurice White of the band Earth, Wind and Fire and Thomas Mapfumo in the 1970s. Similar instruments were reported to be used in Okpuje, Nsukka area of the south eastern part of Nigeria in the early 1900s.
Тарих
Африкада мыңдаған жылдар бойы түрлі идиофондар мен ламеллафондар кездесіп келді. Тілшелер бастапқыда бамбуктан жасалған, бірақ жылдар өте келе металл тілшелер дамыды. Осы аспаптар Африкада екі рет ойлап табылды: Африканың батыс жағалауында шамамен 3000 жыл бұрын ағаш немесе бамбук тілшелі аспап пайда болды, ал металл тілшелі ламеллафондар шамамен 1300 жыл бұрын Замбези өзені аңғарында пайда болды. Металл тілшелі аспаптар континенттің барлық аймағына таралып, Зимбабведегі шона тайпасы (мбира сөзі олардан шыққан) және Зимбабве мен Мозамбиктегі басқа да жергілікті тайпалар арасында кең таралды. Мбираның физикалық түрі мен әлеуметтік қолданылуы таралу барысында өзгерді. Калимбаға ұқсас аспаптар Солтүстік Африканың солтүстік шектерінен Калахари шөлінің оңтүстік шектеріне дейін, сондай-ақ шығыс жағалаудан батыс жағалауға дейін кездесті, бірақ Африкадағы көптеген тайпалар мбираға ие болған жоқ. Мыңдаған түрлі домбыралар, ноталардың орналасуы және аспаптардың дизайны болды. Бірақ 1300 жыл бұрынғы металл тілшелі аспаптың гипотетикалық домбырасы мен ноталардың орналасуы бар, ол "калимба ядросы" деп аталады. 1950 жылдардың ортасында мбира аспаптары этномузыколог Хью Трейси жобалап, сатқан батыстық үлгідегі калимбаның дамуына негіз болды, бұл Африкадан тысқары таралуына үлкен серпіліс берді.
Various kinds of plucked idiophones and lamellaphones have existed in Africa for thousands of years. The tines were originally made of bamboo but over the years metal keys have been developed. These types of instrument appear to have been invented twice in Africa: a wood or bamboo tined instrument appeared on the west coast of Africa about 3,000 years ago, and metal tined lamellophones appeared in the Zambezi River valley around 1,300 years ago. Metal tined instruments traveled all across the continent, becoming popular among the Shona of Zimbabwe (from which the word mbira comes) and other indigenous groups in Zimbabwe and Mozambique. The mbira was differentiated in its physical form and social uses as it spread. Kalimba like instruments came to exist from the northern reaches of North Africa to the southern extent of the Kalahari Desert, and from the east coast to the west coast, though many or most groups of people in Africa did not possess mbiras. There were thousands of different tunings, different note layouts, and different instrument designs, but there is a hypothetical tuning and note layout of the original metal tined instrument from 1,300 years ago, referred to as the 'kalimba core'. In the mid 1950s mbira instruments were the basis for the development of the kalimba, a westernised version designed and marketed by the ethnomusicologist Hugh Tracey, leading to a great expansion of its distribution outside Africa.
Акустика
Ламелофондар – шағын тілшелері немесе "ламеллалары" бар, олар тартылып ойнатылатын аспаптар. Струналы аспаптардан немесе флейта сияқты ауа колонналы аспаптардан өзгеше, тартылған ламелланың гармониялық емес үндеулері мбираға тән дыбыс береді. Гармониялық емес үндеулер ең күштісі тартылған кезде пайда болып, тез басылады, нәтижесінде дерлік таза дыбыс шығады. Тілше тартылғанда, жақын орналасқан тілшелер де қосымша дірілдер тудырады, бұл жеке нотаның гармониялық күрделілігін арттырады.
Lamellophones are instruments which have little tines, or "lamellae", which are played by plucking. Unlike stringed instruments or air column instruments like flutes, the overtones of a plucked lamella are inharmonic, giving the mbira a characteristic sound. The inharmonic overtones are strongest in the attack and die out rather quickly, leaving an almost pure tone. When a tine is plucked, the adjacent tines also create secondary vibrations that increase the harmonic complexity of an individual note.
Ритм
Мбира музыкасы, Сахарадан оңтүстік Африканың көптеген музыкалық дәстүрлері сияқты, қиылысқан ырғаққа негізделген. Дәуіт Пеналоса дәстүрлі мбира дзавадзиму туындысы "Нхема Мусаса"ның кусинхира бөлігінен мысал келтіреді, онда сол қол остинато "бас партиясын", ал оң қол жоғарғы мелодияны орындайды. Біріккен мелодия 3:2 қиылысқан ырғақтың (сондай-ақ гемиола деп те аталады) әшекейлеуі болып табылады.
Mbira music, like much of the sub Saharan African music traditions is based on cross rhythm. An example from the kutsinhira part of the traditional mbira dzavadzimu piece "Nhema Musasa" is given by David Peñalosa, who observes that the left hand plays the ostinato "bass line," while the right hand plays the upper melody. The composite melody is an embellishment of the 3:2 cross rhythm (also known as a hemiola).
Тюнинг
Африкалық мбира және басқа ламелофондарда ең төменгі ноталар ортада орналасқан, ал ең жоғары ноталар сол және оң жаққа қарай болады – бұл эргономикалық ыңғайлылық, себебі бас бармақ барлық тілшелерге жеңуі үшін иілмелі болуы мүмкін. Дегенмен, дәстүрлі африкалық әуендер батыс темперленген шкаланың торына сәйкес келмейтін ноталарды пайдаланады, ал дәстүрлі мбира ноталарының орналасуы көбінесе ерекше болады, кейде жақын тілшелер шкаланың бір бөлігін құраса, кейде осы үлгіге қайшы келетін ерекше ноталар кездеседі. Тарихи тұрғыдан алғанда, мбира әуендері батыс шкалаларымен дәл сәйкес келмейді; мбирадағы жеті ноталық тізбек батыс октавасына қарағанда жиіліктердің кеңірек диапазонында "созылуы" мүмкін, ал ноталар арасындағы интервалдар батыс шкаласындағыдан өзгеше болуы жиі кездеседі. Әуендер көбінесе уақыт өте келе және бір орындаушыдан екіншісіне өзгерістермен ерекшеленеді. Мбира пернесі әр түрлі аспаптарда әртүрлі гармониялар мен дыбыстарды тудырады, бұл аспап жасаушының ниетіне және дайындау кезіндегі кездейсоқ жағдайларға байланысты, сондықтан кейбір аспаптар белгілі бір әуеннің ноталары өзгертілгенде жақсырақ дыбыстайды. Соңғы онжылдықтарда Солтүстік Америкада, Еуропада және Жапонияда мбира дзавадзимуның танымалдылығы артуымен, Зимбабве мбира жасаушылары экспортқа арналған аспаптарын біркелкі әуендеуге бейімделді, бірақ олардың туған жеріндегі мбиралар арасында әлі де көптеген айырмашылықтар бар. Әуендер отбасыдан отбасыға өзгереді, абсолютті емес, салыстырмалы интервалдық қатынастарға сүйенеді. Зимбабведе және бүкіл әлемдегі зимбабвелік емес мбира ойнаушылары арасында ең көп таралған әуен – Nyamaropa, ол батыс Mixolydian ладына ұқсас. Атаулар әртүрлі отбасыларда да өзгеше болуы мүмкін; Гарикай Тирикоти бірдей жеті ноталық шкаланың әртүрлі интервалдарынан басталатын жеті түрлі әуеннен тұратын "мбира оркестрін" жасады, онда барлық аспаптарды бір орындауда ойнауға болады. Гарикаи қолданатын жеті әуен: Бангидза, Ньябанго, Нхемамусаса, Чакви, Тайрева, Махороро және Мавембе (барлығы да Мавембе мен Ньябангодан басқа дәстүрлі әндердің атаулары). "Ньямаропа" деп аталатын әнге ең жақын – оның "Нхемамусаса" әуені.
It is common on African mbira and other lamellophones to have the lowest notes in the centre with higher notes to the far left and the far right—this is an ergonomic nicety, in that the thumb can pivot such that all the tines are easy to reach. However, traditional African tunings use notes that do not lie on the grid of the Western tempered scale, and traditional mbira note layouts are often idiosyncratic, sometimes with adjacent tines making part of a scale, but then an odd note thrown in that defies the pattern. Historically, mbira tunings have not mapped exactly onto Western scales; it is not unusual for a seven note sequence on a mbira to be "stretched" over a greater range of frequencies than a Western octave and for the intervals between notes to be different from those in a Western scale. Tunings have often been idiosyncratic with variations over time and from one player to another. A mbira key produces a rich complex of overtones that varies from one instrument to another depending on its maker's intentions and accidents of fabrication, such that some instruments simply sound better when some notes of a familiar tuning are pushed. With the increased popularity of the mbira dzavadzimu in North America, Europe, and Japan in recent decades, Zimbabwean mbira makers have tended to tune their instruments more uniformly for export, but much variation is still found among mbira in their homeland. Tunings vary from family to family referring to relative interval relationships and not to absolute pitches. The most common tuning played throughout Zimbabwe and among non Zimbabwean mbira players worldwide is Nyamaropa, similar to the western Mixolydian mode. Names may also vary between different families; Garikayi Tirikoti has developed a "mbira orchestra" that has seven different tunings, each starting on a different interval of the same seven note scale, where it is possible to play all instruments in a single performance. The seven tunings that Garikayi uses are: Bangidza, Nyabango, Nhemamusasa, Chakwi, Taireva, Mahororo, and Mavembe (all of which are also names of traditional songs save for Mavembe and Nyabango). The closest to what is commonly named "Nyamaropa" is his "Nhemamusasa" tuning.
Мбира дзавадзиму
Шона музыкасында мбира дзавадзиму ("ата-бабалардың дауысы" немесе "ата-баба рухтарының мбирасы", Зимбабведің ұлттық аспабы) – Зимбабведегі шона халқы мыңдаған жылдар бойы тартатын музыкалық аспап. Мбира дзавадзиму діни рәсімдерде және мапира (жыр. "бира") деп аталатын әлеуметтік жиындарда жиі орындалады. Мбира дзавадзиму арқылы жүзден астам ән ойнауға болады, мысалы, Карига момбе әні. Типтік мбира дзавадзиму үш түрлі регистрде (екісі сол жақта, бірі оң жақта) қатты ағаштан жасалған гвариваға бекітілген, ыстық немесе суықталған металдан жасалған 22-ден 28 кілттен тұрады. Ойнағанда оң қолдың кішкентай саусағы дыбыс тақтасының (гварива) төменгі оң жақ бұрышындағы тесіктен өтеді, кішкентай саусақ дыбыс тақтасының алдынан кіреді, ал сақина және ортаңғы саусақтар аспапты тұрақтандыру үшін арт жағына жетеді. Бұл оң қолдың бас бармағы мен көрсету саусағын оң регистрдегі кілттерді жоғарыдан (бас бармағы) және төменнен (көрсету саусағы) соғу үшін бос қалдырады. Сол қолдың саусақтары аспаптың сол жағын тұрақтандырады, көптеген саусақтар аспаптың артына сәл созылады. Аспаптың сол жағындағы екі регистр де сол қолдың бас бармағымен ойнатылады. Кейбір мбираларда сол жақ үстіңгі регистрде қосымша кілт болады, ол сол қолдың көрсету саусағымен төменнен соғылады. Аспап ойналғанда дыбыс шығару үшін дыбыс тақтасына бөтелке қақпақтары, қабықшалар немесе басқа да заттар ("мачачара") бекітіледі. Дәстүрлі ортада бұл дыбыс өте маңызды саналады, себебі ол ата-баба рухтарын тартады деп есептеледі. Көпшілік алдындағы орындалым кезінде мбира дзавадзиму дыбысын күшейту үшін дизеге (қабақ резонаторына) жиі орналастырылады. Мбира дза вадзиму шона діні мен мәдениетінде өте маңызды, шона халқы оны қасиетті аспап деп санайды. Ол әдетте ата-баба рухтарымен байланыс орнату үшін, өлгендердің рухын өз үйіне қайтару үшін тартады. Шона дәстүрінде мбираны жұппен ойнатуға болады, онда кушаура (шақырушы) орындалатын шығарманы жетекшілік етеді, ал кусинхира (жауап беруші) келесі бөлікті "қосады". Бұл рәсім Бира деп аталады. Бұл түнгі рәсімдерде адамдар рухтарға сұрақтарға жауап беруді сұрайды. Мбирадағы ноталардың өзгеруі қатысушыларға транстық күйге енуге көмектеседі, бұл шона мәдениетінде рухтарға қатысушының денесін басып алуға көмектеседі. Хараредегі Мбира орталығының директоры Альберт Чимедза "әлемде мбира ойнайтын он мыңнан аспайтын адам бар" деп есептейді.
In Shona music, the mbira dzavadzimu ("voice of the ancestors", or "mbira of the ancestral spirits", national instrument of Zimbabwe) is a musical instrument that has been played by the Shona people of Zimbabwe for thousands of years. The mbira dzavadzimu is frequently played at religious ceremonies and social gatherings called mapira (sing. "bira"). The mbira dzavadzimu can be used to play over one hundred songs, such as Kariga mombe. A typical mbira dzavadzimu consists of between 22 and 28 keys constructed from hot or cold forged metal affixed to a hardwood soundboard (gwariva) in three different registers—two on the left, one on the right. While playing, the little finger of the right hand is placed through a hole in the bottom right corner of the soundboard, with the little finger entering from the front of sound board, and the ring finger and middle finger reaching around the back to stabilise the instrument. This leaves the thumb and index finger of the right hand open to stroke the keys in the right register from above (thumb) and below (index finger). The fingers of the left hand stabilise the left side of the instrument, with most fingers reaching slightly behind the instrument. Both registers on the left side of the instrument are played with the left thumb. Some mbira possess an extra key in the upper left register which is hit from below by the left index finger. Bottle caps, shells, or other objects ("machachara") are often affixed to the soundboard to create a buzzing sound when the instrument is played. In a traditional setting, this sound is considered extremely important, as it is believed to attract ancestral spirits. During a public performance, an mbira dzavadzimu is frequently placed in a deze (calabash resonator) to amplify its sound. The mbira dza vadzimu is very significant in Shona religion and culture, considered a sacred instrument by the Shona people. It is usually played to facilitate communication with ancestral spirits, bringing the spirit of the dead back on its homestead. Within the Shona tradition, the mbira may be played with paired performers in which the kushaura, the caller, leads the performed piece as the kutsinhira, the responder, "interlocks" a subsequent part. The ritual is known as the Bira. During these all night ceremonies, people call upon the spirits to answer questions. The variations of notes in an Mbira piece aid the participants in going into trance, which in Shona culture aids the spirits in taking over the participant's body. Albert Chimedza, director of the Mbira Centre in Harare, has estimated that "there are at most ten thousand people in the world who play mbira."
Мбира Нюнга Нюнга
Әдетте 15 пернелі "нюнга-нюнга" Маникаленд аймағында пайда болған, дәстүрлі түрде қоғамдық жиналыстар мен естелік шараларда ойын-сауық қызметін атқарған. Олар қазіргі күнге дейін жетпегендіктен, ұмытылғандай болған, бірақ Бразилияда "заманауи" калимбалар кездеседі. Кубада африкалық ламеллофондар мен каджон аспаптары маримбуланың пайда болуына ықпал еткен, оның тарихы жеткілікті жазбада қалмаған, бірақ шығыс Кубада туған деген болжам бар.
The nyunga nyunga which normally has 15 keys, originated from Manicaland where it traditionally played the entertainment role during social gatherings and commemorations. They seem to have faded into obscurity as they didn't make it to the present day, although "modern" Kalimbas now exist in Brazil. In Cuba African lamellophones along with the Cajón influenced the origins of the marimbula, whose history is poorly documented but is suspected to have originated in eastern Cuba.
Хью Трейси
Хью Трейси калимбалары G тональностьда диатоникалық түрде күйленеді. Хью Трейси калимбасындағы ноталардың орналасуы ең төменгі ноталар ортада, ал жоғарғы ноталар сол және оң жақта орналасқан дәстүрлі схеманы негізге алады. Ноталар жоғары қарай өрлегенде қатаң оңнан солға және керісінше ауысады, екі жаққа қарай кеңейеді. Трейси қолданған батыс диатоникалық күйлеуі бүкіл әлемдік аспап үшін ыңғайлы болды – Африкадағы жүздеген калимба күйлерінің арасында таңдалған батыс стандарты калимбамен бірден байланыс орнататын адамдар санын арттырады. Бұл ноталардың орналасуының практикалық артықшылығы – ноталар оңнан солға, оңнан солға қарай өрлеу арқылы жоғарыласа, 1 3 5 немесе 1 3 5 7 модальдық аккордтарды жанындағы тілшелерді тарту арқылы орындауға болады. Егер аккордтар төменгі октавада ойналса, бірдей ноталар жоғары октавадағы калимбаның қарама-қарсы жағында пайда болады, бұл жоғары октавадағы мелодияны және төменгі октавадағы үйлесімді бір мезгілде ойнатуды жеңілдетеді. Осылайша, Хью Трейси калимбасындағы (және осы аспапты көшіретін кез келген калимбадағы) ноталардың орналасуы күрделі музыкалық операцияларды оңайырақ жасайды. Калимбалардың көпшілігіндегі тілшелерді итеру арқылы олардың биіктігін өзгерткенге болады. Кейбір балама күйлеулер калимбаның тональностьн өзгертпей, ноталардың орналасу схемасын сақтайды. C мажоры – көптеген өндірушілер сататын танымал күй. Басқа балама күйлеулер калимбаны модальды емес гаммаларға (мысалы, Таяу Шығыс гаммаларына) көшіреді. Калимбаның әрбір нотасын жеке-жеке (гитарадан айырмашылығы) күйге келтіруге болады, сондықтан кез келген батыс немесе батыс емес гамма қолдануға болады, ал дәстүрлі африкалық гаммалар осы заманауи африкалық аспап үшін де қолжетімді. Композитор Георг Хаджду Хью Трейсидің альт калимбасын Болен-Пирс гаммасының хроматикалық қадамдарына «Жәй ғана оның – әзілкеш – қимыл» атты шығармасында күйледі. Болен-Пирс гаммасы толық он екінші сапты 13 қадамға бөледі.
The Hugh Tracey kalimbas are tuned diatonically in the key of G. The arrangement of the notes on the Hugh Tracey kalimba borrows from the typical scheme with the lowest notes in the center and the upper notes on the left and the right, with the notes in the ascending scale alternating strictly right left and going outwards towards the two sides. The diatonic western kalimba tuning which Tracey used was practical for a worldwide instrument—with hundreds of African kalimba tunings, the chosen Western standard would maximise the number of people who would immediately connect with the kalimba. The practicality of this note arrangement, with notes going up the scale in a right left right left progression, is that modal 1 3 5 or 1 3 5 7 chords are made by playing adjacent tines. If chords are played in the lower octave, the same notes will appear on the opposite side of the kalimba in the upper octave, which makes it very easy to simultaneously play a melody in the upper octave and an accompanying harmony in the lower octave. So, the arrangement of notes on the Hugh Tracey kalimba (and on virtually any kalimba that copies the instrument) makes certain complex musical operations very simple. Alternative tunings are possible, as the tines of most kalimbas are easily pushed in and out to sharpen or flatten their pitch. Some alternative tunings simply change the key of the kalimba, without changing the note layout scheme. C major is a popular tuning, sold by multiple manufacturers. Other alternative tunings move the kalimba to non modal scales (such as Middle Eastern scales). Each note of the kalimba can be tuned independently (unlike a guitar), so any scale, western or non western, is possible, and traditional African scales are still accessible to this modern African instrument. Composer Georg Hajdu has tuned the Hugh Tracey alto kalimba to the chromatic steps of the Bohlen–Pierce scale in a piece called Just Her – Jester – Gesture. The Bohlen–Pierce scale subdivides the just twelfth into 13 steps.
Танымал мәдениетте
2020 жылдың 21 мамырында Зимбабве мәдениет апталығы аясында Google mbira аспабын doodle арқылы құрметтеді, онда пайдаланушылар аспапты виртуалды түрде тыңдап, ойнауға мүмкіндік беретін батырма болды. Doodle-да сонымен қатар mbira ойнауды үйренген жас қыздың анимациялық оқиғасы көрсетілді, ол өсіп, белгілі артист болғаннан кейін mbira ойнаушыларының жаңа буынына шабыттандырды. 1980 жылғы "Құдайлар ақымақ болуы керек" фильмінде Боцванада түсірілгеніне қарамастан, онда mbira ойнайтын кейіпкер бар. 2010 жылғы Donkey Kong Country Returns видео ойынында ойынның басты қарсыластарының бірі Крази Калимба деп аталды. Ол музыкалық аспаптар тақырыбындағы Тики Так тайпасының мүшесі болғандықтан, оның дизайнында калимбаның пернелерін еске түсіретін "тақымы" бар, ал ол әртүрлі жануарларды өз ықтиярына бағынуға мәжбүрлейтін гипноздық әнінің бөлігі ретінде калимба музыкасын ойнайды.
On May 21, 2020, as part of Zimbabwe Culture Week, Google honoured the mbira with a doodle which included a button allowing users to hear and play the instrument virtually. The doodle also featured the animated story of a young girl who learns to play the mbira, later inspiring a new generation of mbira players after becoming an established artiste as an adult. Despite its Botswanan setting, the 1980 movie The Gods Must Be Crazy features a character playing the mbira. In the 2010 video game Donkey Kong Country Returns, one of main antagonists of the game is named Krazy Kalimba. Being a member of the musical instrument themed Tiki Tak Tribe, his design features a "crown" evoking the keys of a kalimba, and he plays kalimba music as part of his hypnotic chant used to make various animals do his bidding.
Жалпы сілтемелер
Фоллер, Энди (2020) Мбираны ашу: ежелгі Зимбабве транс музыкасы. Мбира Магик. Фоллер, Энди (2015) Мбираның құпиясын ашу: Аккорд прогрессиясы және Мбира оқулығының жүйесі. Мбира Магик. Гахаджиква, Фунгай; Фоллер, Энди (2016) Дәстүрлі мбира әндері жинағы. Мбира Магик. Квенда, Форвард; Фоллер, Энди (2019) Мбирада ойнауға үйрену: дәстүрлі әндер және импровизация. Мбира Магик. (Ескертпе: осы мақала – зимбабвелік маримба тобы Мусанго орындаған Сити әнінің бастапқы көзі.)
Fowler, Andy (2020) Discover Mbira : Ancient Zimbabwean Trance Music. Mbira Magic. Fowler, Andy (2015) Unlocking Mbira : Chord Progression and System of Mbira Workbook. Mbira Magic. Gahadzikwa, Fungai; Fowler, Andy (2016) Traditional Mbira Song Book. Mbira Magic. Kwenda, Forward; Fowler, Andy (2019) Learn to Play Mbira : Traditional Songs and Improvisation. Mbira Magic. (Note: this article is the original source of the Matepe song Siti, as played by Zimbabwean Marimba band Musango.)