Цинь Цичэн: Қытай дипломатының өмір жолы мен саяси мансабы

Кіріспе

Цинь Цичэн (1928 жылдың 5 қаңтарында туған, 2017 жылдың 9 мамырында қайтыс болған) – қытай дипломаты және саясаткер. 1992 жылдан 2002 жылға дейін Қытай Коммунистік партиясының (ҚКП) саяси бюро мүшесі, 1988 жылдың сәуірінен 1998 жылдың наурызына дейін Қытайдың сыртқы істер министрі, 1993 жылдың наурызынан 2003 жылдың наурызына дейін вице-премьер қызметін атқарды. Одан бері Қытайдың саяси иерархиясында осындай биік мәртебеге ешбір дипломат қол жеткізбеді. Цинь ҚКП бас хатшысы Цзян Цзэминь басқарған кезеңде Қытайдың сыртқы саясатын қалыптастыруда маңызды рөл атқарды және Гонконг пен Макаоның Қытайдың құзырына қайтару мәселесін шешуде басты тұлға болды. Ол 1980-ші жылдары Кеңес Одағымен шекаралық келіссөздер жүргізіп, шекаралық дауды сәтті шешіп, Қытай мен Ресей арасындағы қарым-қатынасты жақсартуға ықпал етті. Сондай-ақ, 1989 жылғы Тяньаньмэнь алаңындағы наразылықтан кейінгі қиын кезеңде Қытайдың Батыс елдерімен қарым-қатынасын жаңаруына зор үлес қосты.

Өмір және мансап

Цян Цычен – Цзянсу провинциясының (қазіргі Шанхай) Цзядин қаласындағы Вайган (外冈) қаласындағы белгілі ғалымдар отбасынан шыққан. Ол Қытайдың Цин әулетінің танымал тарихшысы Цян Даксиннің ұрпағы. 1928 жылдың 5 қаңтарында Тяньцзиньде дүниеге келген. 1942-1945 жылдары Цян Шанхай қаласындағы Утопия университетінің жоғары мектебінде оқыды. 1942 жылы 14 жасында Қытай Коммунистік партиясына құпия түрде қосылды. 1945-1949 жылдары «Та Кунг Пао» газетінде жұмыс істеді. 1949 жылы Қытай Халық Республикасы құрылғаннан кейін Шанхай қаласының Сюхуай, Чаннин және Янпу аудандарының партия комитетінің мүшесі және Коммунистік жастар лигасының хатшысы болды. Кейіннен Қытай елшілігінде екінші хатшы, Шетелде оқыған қытай студенттері департаментінің директоры, Жоғары білім министрлігі Сыртқы істер департаментінің бас директорының орынбасары және Қытай елшілігінде кеңесші болып қызмет етті. Мәдени революция кезінде Цян қуғынға ұшырап, 1966-1972 жылдары «Май жетінші кадрлар мектебінде» ауыр еңбек етті. Саяси жағдайы жақсарғаннан кейін, 1974-1976 жылдары Гвинеядағы елші, сонымен қатар 1974-1975 жылдары Гвинея-Бисаудағы елші болды. 1977 жылы Сыртқы істер министрлігіне жұмысқа орналасты, 1982-1988 жылдары сыртқы істер вице-министрі, ал 1988-1998 жылдары министр болды. 1993 жылдан 2003 жылға дейін зейнеткерлікке шыққанға дейін Ли Пэн мен Чжу Ронгжи басқаратын Мемлекеттік кеңестің вице-премьері қызметін атқарды. 1977-1982 жылдары Сыртқы істер министрлігінің Ақпарат департаментінің директоры болып жұмыс істеген кезде ресми өкілдік жүйесін енгізуді ұсынды және Министрліктің алғашқы ресми өкілі болды. 1988 жылдың сәуір айында Цян Сыртқы істер министрі болды. Ол Гонконг пен Макаоның Қытайдың құзырына қайтарылуын басқаруда маңызды рөл атқарды. 1980-ші жылдары Кеңес Одағымен шекаралық келіссөздер жүргізіп, шекаралық дауды сәтті шешіп, Қытай мен Ресей арасындағы қарым-қатынастарды жақсартуға ықпал етті. 1989 жылдың қазан айында Нью-Йоркте өткен БҰҰ Бас Ассамблеясының кезекті отырысына қатысып, Қытайдың реформаларды жалғастыратынына тыңдаушыларын сендіруге тырысты. 1991 жылы Малайзияда өткен АСЕАН Сыртқы істер министрлерінің кездесуіне қатысқан алғашқы қытай дипломаты болды. Бұл Қытайдың АСЕАН-ды халықаралық ұйым ретінде ресми мойындауының бастамасы болды және АСЕАН+3 механизмі және АСЕАН-Қытай еркін сауда аймағы (ACFTA) сияқты болашақ ынтымақтастыққа негіз салды. 1992 жылы Солтүстік Кореяның Пхеньян қаласына сапар шегіп, Ким Ир Сенге Қытайдың Оңтүстік Кореямен ресми дипломатиялық қарым-қатынас орнататынын хабарлады.

Qian Qichen hailed from a prominent scholarly family from Waigang (外冈), Jiading, Jiangsu province (now in Shanghai). He was a descendant of the celebrated Qing dynasty historian Qian Daxin. He was born in Tianjin on 5 January 1928. From 1942 to 1945, Qian attended the Utopia University High School in Shanghai. He secretly joined the Chinese Communist Party in 1942 at the age of 14. From 1945 to 1949 he worked at the Ta Kung Pao newspaper. After the establishment of the People's Republic of China in 1949, he was member of the Party Committee and Secretary of the Communist Youth League Committees of the Xuhui, Changning, and Yangpu districts of Shanghai. He successively served as Second Secretary in the Chinese Embassy, Director of Department of Overseas Chinese Students and Deputy Director General of the Foreign Department of the Ministry of Higher Education, and Counsellor in the Chinese Embassy. During the Cultural Revolution, Qian was persecuted and sent to perform hard labour at a May Seventh Cadre School from 1966 to 1972. After his political rehabilitation, he served as Ambassador to Guinea (1974–76) and concurrently Ambassador to Guinea Bissau (1974–75). He went to work at the Ministry of Foreign Affairs in 1977 and was vice minister of foreign affairs from 1982 to 1988 and minister from 1988 to 1998. He was Vice Premier of the State Council, under Premiers Li Peng and Zhu Rongji, from 1993 until his retirement in 2003. While serving as Director of the Information Department of the Foreign Ministry from 1977 to 1982, he proposed establishing a spokesperson system and became the first spokesperson of the Ministry. Qian became Foreign Minister in April 1988. and was a key player handling the return to Chinese sovereignty of Hong Kong and Macau. He was in charge of border negotiations with the Soviet Union in the 1980s, which resulted in a successful settlement of the border dispute and the thawing of the bilateral relations between China and Russia. In October 1989, Qian engaged in low profile outreach when he attended the annual UN General Assembly in New York, seeking to reassure his listeners that China would proceed with reform. He was the first Chinese diplomat to attend an ASEAN event, going to the 1991 ASEAN Foreign Ministers Meeting in Malaysia. This marked the first time China formally acknowledged ASEAN as an institution and laid the groundwork for future ASEAN China cooperation, like the ASEAN+3 mechanism and the ASEAN China Free Trade Area (ACFTA). In 1992, he was tasked with traveling to Pyongyang, North Korea to inform Kim Il Sung that China would be establishing formal diplomatic relations with South Korea.

Өлім

Цян 2017 жылғы 9 мамырда 89 жасында Бейжіңде аурудан қайтыс болды. Оның қоштасу рәсімі мен Бабаошань революциялық зиратындағы кремациясына ҚКП Бас хатшысы Си Цзиньпин, ҚКП бұрынғы Бас хатшысы Ху Цзиньтао, Премьер-министр Ли Кэцян, бұрынғы Премьер-министр Ли Пэн және ҚКП Саяси бюросының тұрақты комитетінің Чжан Децзян, Ю Чжэншен, Лю Юньшань, Ван Цишань және Чжан Гаоли сияқты басқа да мүшелері, сондай-ақ Гонконгтың Бас атқарушысы Лёнг Чун Ин және Гонконг және Макао істері жөніндегі басқарма директоры Ван Гуанья қатысты. ҚКП бұрынғы Бас хатшысы Цзян Цземин Цянның қоштасу рәсіміне қатыспады, бірақ гүл шоғын жіберді. Ол ресми түрде "тамаша Коммунистік партия мүшесі, уақыт сынағынан өткен және адал коммунистік жауынгер, пролетариат революционері және көрнекті дипломат" деп еске алынды.