Кіріспе

Медициналық жағдай (генетикалық бұзылу)

Тұқым қуалайтын геморрагиялық телеангиэктазия (ТГТ), сондай-ақ Ослер-Вебер-Ренду ауруы және Ослер-Вебер-Ренду синдромы деп аталады, – бұл сирек кездесетін аутосомалық доминантты генетикалық бұзылу, ол теріде, шырышты қабықтарда және көбінесе өкпе, бауыр және ми сияқты органдарда қалыпты емес қан тамырларының пайда болуына әкеледі. Тері зақымдануы әдетте еріндерде, мұрында және саусақтарда, сондай-ақ күн сәулесіне ұшыраған жерлерде бет терісінде болады. Олар кенеттен пайда болады және саны уақыт өте келе артады. Өкпедегі АВМ-нан қан кету сирек кездеседі, бірақ қан құсу (гемоптиз) немесе көкше қуысында қан жиналуы (гемоторакс) болуы мүмкін. Егер АВМ порталды вена мен бауырдағы қан тамырларының арасында байланыс жасаса, порталды гипертензия (порталды вена қысымының жоғарылауы) пайда болуы мүмкін, онда асқазан-ішек жолында қосалқы қан тамырлары пайда болады (асқазан варикозы), олар қатты қан кетуі мүмкін; сонымен қатар, қысымның жоғарылауы іш қуысында сұйықтық жинақталуына (асцит) әкелуі мүмкін. Егер АВМ-дегі ағын басқа бағытта болса, порталды веналық қан бауыр арқылы емес, тікелей тамырларға ағады; бұл бауыр энцефалопатиясына (сандық бұзылыстарға) әкелуі мүмкін, өйткені порталды қалдықтар миды тітіркендіреді. Сирек жағдайда өт жолдары қансыз қалады, бұл ауыр холангитке (өт жолдарының қабынуы) әкеледі. Гомозигоздық аналық құрсақта өлімге әкеледі. Жалпы алғанда 600-дан астам әр түрлі мутациялар белгілі. Белгілі бір популяцияларда екі түрдің де басымдығы болуы мүмкін, бірақ деректер қарама-қайшы. ТГТ-ге қоса колониялық полипозды тудыратын MADH4 мутациялары ауруды тудыратын мутациялардың шамамен 2% -ын құрайды. MADH4-тен басқа, ENG және ACVRL1-дегі мутациялар белгілі бір симптомдарға әкелетін- әкетпейтіндігі анық емес. Frameshift мутацияларының жоғары үлесі байқалды.

| HHT3 |
| Белгісіз |
| Функциясы белгісіз, байланысы 2005 жылы анықталды. |
| HHT4 |
| Белгісіз |
| 7p14. Функциясы белгісіз, 2006 жылы анықталды. |
| JPHT |
| MADH4 |
| 18q21.1 |
| MADH4 SMAD4-ті кодтайды, ол TGF рецепторлар суперотбасы үшін жасушалық сигналды беретін белок. Бұл гендегі мутациялар ТГТ және жасөспірімдер полипозын тудырады. Байланыс 2004 жылы анықталды. Көбінесе 8–11 экзондарындағы мутациялар, көбінесе de novo (жаңадан алынған, мұрагерлік емес). Жалпы, МРТ ұсынылады. Егер үш немесе төрт белгі кездессе, науқастың "анық ТГТ" бар, ал екеуі "мүмкін ТГТ" дегенді білдіреді:

* Өздігінен қайталанатын мұрын қан кетуі
* Типтік жерлерде бірнеше телеангиэктазиялар (жоғарыда қараңыз)
* Дәлелденген висцеральді АВМ (өкпе, бауыр, ми, омыртқа)
* ТГТ-мен бірінші дәрежелі туысқан

"Мүмкін" деген атауға қарамастан, висцеральді АВМ және отбасы тарихы бар, бірақ мұрыннан қан кету немесе телеангиэктазиялар жоқ адамда ТГТ болуы өте мүмкін, өйткені бұл АВМ жалпы халық арасында өте сирек кездеседі. Сонымен қатар, мұрыннан қан кету және аздап телеангиэктазия туралы да осылай деуге болмайды, бұл екеуі де АВМ болмаған жағдайда, ТГТ жоқ адамдарда кездеседі. Адамның диагностикалық жағдайы өмір бойы өзгеруі мүмкін, өйткені жас балалар әлі барлық симптомдарды көрсете алмайды; 16 жаста он үш пайызы әлі белгісіз, ал 60 жаста басым көпшілігі (99%) нақты диагностикалық сыныптамаға ие. Сондықтан, ТГТ ауруы бар пациенттердің балалары "мүмкін ТГТ" деп белгіленуі мүмкін, өйткені 50% өмір бойы ТГТ болуы мүмкін. Мұрыннан жиі қан кетуді мұрынды ылғалды ұстап, тұщы ерітінді, эстрогенді кремдер немесе транэксамиялық қышқыл қолдану арқылы алдын алуға болады; бұлардың жанама әсерлері аз және аз пайдасы бар. Екі хирургиялық әдіс бар: біріншісі – мұрынның ішіне тері трансплантациясы, екіншісі – Янгтың әдісі, онда мұрын толығымен жабылады. Процедура үлкен тамырды тесуді (әдетте жалпы анестезиямен), содан кейін оң жақ қарынша арқылы және өкпе артериясына катетерді енгізуді, содан кейін АВМ-ді (өкпе ангиографиясын) көру үшін радиоконтраст инъекцияланады. Зақымдану анықталғаннан кейін, қан ағынын бөгейтін және зақымданудың регрессиясына мүмкіндік беретін орамдар орналастырылады. Тәжірибелі мамандарда бұл процедура өте тиімді және аздап жанама әсері бар, бірақ зақымданулар қайталануы мүмкін және қосымша әрекеттер қажет болуы мүмкін. Қайталануын бақылау үшін КТ ангиографиясын қайталау керек. Мысалы, VEGF антиденесі бевацизумаб бірнеше зерттеулерде белгісіз қолданылған. Үлкен клиникалық зерттеуде бевацизумаб инфузиясы жүректің қуаттылығының төмендеуімен және емделген ТГТ пациенттерінде мұрын қан кету эпизодтарының ұзақтығы мен санының азаюымен байланысты болды. Талидомид, тағы бір антиангиогенездік препарат, ТГТ пациенттерінде де пайдалы әсерге ие екені хабарланды. Талидомидтің емдеуі ТГТ-нің егеуқырлық модельінде тамырлардың жетілуіне әкелді және ТГТ пациенттерінің шағын тобында мұрын қан кетуінің ауырлығы мен жиілігін азайтты. Емделген пациенттердің қан гемоглобинінің деңгейі қан кетудің азаюы және қан тамырларының тұрақтандырылуы нәтижесінде көтерілді.

Эпидемиология

Әлемнің көптеген аймақтарындағы халықты зерттеулер HHT барлық халықтарда шамамен бірдей жиілікпен кездесетінін көрсетті: шамамен 5000 адамның біреуінде. Кейбір аймақтарда бұл ауру жиірек кездеседі; мысалы, Францияның Оң Жура (Haut Jura) аймағында бұл көрсеткіш 1:2351 – басқа халықтарға қарағанда екі есе көп. Бұл құрылтайшы әсерімен түсіндіріледі, онда аз ғана ата-бабадан тараған халықта белгілі бір генетикалық белгінің жоғары деңгейі болады, себебі осы ата-бабалардың бірінде осы белгі болған. Бенджамин Гай Бэббингтон (1794–1866) және Джон Уикхэм Легг (1843–1921) HHT-ның ең көп таралған белгілерін, әсіресе қайталанатын мұрын қан кетуін және аурудың тұқым қуалайтын сипатын сипаттады. Француз дәрігері Анри Жюль Луи Мари Ренду (1844–1902) тері мен шырышты қабықтың зақымдануын байқады және бұл жағдайды гемофилиядан ажыратты. Канадада туған сэр Уильям Ослер (1849–1919), содан кейін Джонс Хопкинс ауруханасында, кейін Оксфорд университетінде 1901 жылы асқазан-ішек жолындағы сипаттамалық зақымдануларды сипаттаған есеп жариялады. Ағылшын дәрігері Фредерик Паркс Вебер (1863–1962) 1907 жылы осы жағдай туралы бірнеше жағдайды хабарлады. "Тұқым қуалайтын геморрагиялық телангиэктазия" терминін алғаш рет американдық дәрігер Фредерик М. Ханес (1883–1946) 1909 жылғы мақаласында қолданды. 1994 және 1996 жылдары Дьюк университетінің медициналық орталығындағы зерттеу тобы HHT-қа себеп болатын генетикалық ақауларды анықтағанға дейін HHT диагнозы клиникалық қою болып келді. 2000 жылы cureHHT халықаралық ғылыми кеңес комитеті (бұрын HHT Foundation International деп аталған) қазір кеңінен қолданылатын Кюрасао критерийлерін жариялады. 2006 жылы Канадада халықаралық сарапшылар тобы cureHHT демеушілігімен дәлелдерге негізделген нұсқаулық жасады. Бұл нұсқаулық 2020 жылы жаңартылды және оны осында табуға болады.