Кіріспе

Халықаралық ғарыш станциясының бірінші модулі "Заря" (Функционально-грузовой блок немесе ФГБ) – Халықаралық ғарыш станциясының алғашқы ұшырылған модулі. ФГБ құрастырудың алғашқы кезеңінде Халықаралық ғарыш станциясына электр қуатын, сақтау мүмкіндігін, қозғалыс пен бағыт беруді қамтамасыз етті. 2021 жылдан бастап, арнайы функциялары бар басқа модульдер орбитаға шығарылып, құрастырылғаннан кейін, ол негізінен қысымды бөлімде және сыртқы отын бактерілерінде сақтау үшін пайдаланылады. "Заря" – советтік "Салют" бағдарламасы үшін жасалған "ТКС" ғарыш кемесінің мұрагері. "Заря" ("Таң") атауы ФГБ-ға берілді, себебі ол ғарыштағы халықаралық ынтымақтастықтың жаңа дәуірінің басталуын білдірді. Оны ресейлік компания жасағанмен, ол АҚШ-тың меншігінде.

Құрылыс

"Заря" жобасы бастапқыда ресейлік "Мир" ғарыш станциясының модулі ретінде жоспарланған, бірақ "Мир" бағдарламасы аяқталғанға дейін ұшырылмады. FGB жүк блогы "Полюс" ғарыш кемесіне жоғарғы сатыдағы қозғалтқыш ретінде енгізілді және алғашқы "Энергия" ұшырылымында (сәтті болмады) қолданылды. "Мир" бағдарламасының тоқтатылуымен жоба Халықаралық ғарыш станциясында пайдалану үшін бейімделді. "Заря" модулі орбитада тұрақтап, қуатты батареямен жабдықталады; алғашқыда бұл модуль сол кездегі құпия "Скиф" лазерлік жүйесі/ "Полюс" спутнигінің келесі нұсқасынан туындаған күшті және кері соққыны басқару үшін салынған деген болжам бар. Батыстың сарапшылары "Заря" модулі посткеңестік кезеңде мүмкін болғаннан гөрі арзанға және жылдамға ұшырылды деп санайды, сондай-ақ FGB негізінен "Скиф" лазерлік бағдарламасының (1987 жылы "Полюс" сәтсіз ұшырылғаннан кейін тоқтатылған) сақталған жабдықтарынан құрастырылған болуы мүмкін деген пікірді білдіреді. Осыған ұқсас жобаның ғылыми-зерттеу және әзірлеме жұмыстарын Ресей және Кеңес Одағы қаржыландырды; модульдің дизайны мен барлық жүйелері кеңестік/ресейлік болып табылады. АҚШ 1990 жылдары "Заряны" ХҒС-ның алғашқы модулі ретінде АҚШ-тың басты келісімшарттары арқылы қаржыландырды, және ол 1994 жылдың желтоқсанынан 1998 жылдың қаңтарына дейін Мәскеудегі Хруничев атындағы мемлекеттік ғылыми-өндірістік ғарыш орталығында (ХҒӨО) салынды.

Ұшыру және ұшу

"Заря" 1998 жылғы 20 қарашада Ресейдің "Протон" зымыранымен Қазақстанның Байқоңыр космодромындағы 81 алаңынан жоғары орбитаға ұшырылды, оның жоспарланған қызмет мерзімі кем дегенде 15 жылды құрады. "Заря" орбитаға жеткеннен кейін, 1998 жылғы 4 желтоқсанда STS-88 "Юнити" модулін қосу үшін ұшырылды. "Заря" автономды түрде 6-8 ай бойы жұмыс істеуге арналған болса да, Ресейдің "Звезда" сервистік модулінің кешігуіне байланысты, шамамен екі жыл бойы автономды жұмыс істеуге мәжбүр болды. "Звезда" 2000 жылғы 12 шілдеде ұшырылды және 2000 жылғы 26 шілдеде "Зарямен" докталды. 2007 жылғы 14 тамызда Халықаралық ғарыш станциясына STS-118 миссиясы барысында "Заря" 15:17 UTC бойынша 50 000 орбитадан өтті.