Уэльс мифтері: Ұлыбритания аралының 13 қазынасы – ортағасырлық уэльс дәстүріндегі аңыз заттар тізімі. Қару, киім, тамақ құралдары мен көлік құралдары сипатталған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Уэльстік мифтік заттар
Welsh mythical objects
Британия аралының он үш қазынасы (Уэльстік: Tri Thlws ar Ddeg Ynys Prydain) – кейінгі ортағасырлық уэльстік дәстүрдегі заттар жиынтығы. Бұл заттардың тізімі 15-шы және 16-шы ғасырлардағы мәтіндерде кездеседі. Қазыналардың саны әрқашан он үш деп көрсетіледі, бірақ кейбір кейінгі нұсқалары санды сақтап қалу үшін әртүрлі заттарды тізімдейді, жазбаларды алмастырады немесе біріктіреді.
The Thirteen Treasures of the Island of Britain (Welsh: Tri Thlws ar Ddeg Ynys Prydain) are a series of items in late medieval Welsh tradition. Lists of the items appear in texts dating to the 15th and 16th centuries. The number of treasures is always given as thirteen, but some later versions list different items, replacing or combining entries to maintain the number.
Тізім
Әртүрлі қазыналар (tlws) ішінде тамақ пен сусынға арналған ыдыстар (шатыр, қазан, тостаған мен тарелка, мүйіз және пышақ), қару-жараққа қатысты заттар (қылыш, доғарыл тас) және көлік құралдары (жетек, арба), киім (көйлек, плащ) және басқа да заттар (тас пен жүзік, шахмат тақтасы) бар. Бұл заттардың көпшілігі қазіргі Шотландияның оңтүстігі мен Солтүстік Англияның бритт тілінде сөйлейтін аймақтары – Хен Огледте немесе "Ескі Солтүстік" орналасқан; кейбір ерте қолжазбаларда бүкіл тізім "Солтүстікте болған" қазыналар деп аталады. Бұл Уэльс триадаларында айтылған Ұлыбританияның үш жомарт адамының біріне тиесілі. Егер оны лайықты немесе туған текті адам қолға алса, бүкіл қылыш отпен тұтанады. Риддерх ешқашан қаруды біреуге беруден тартынбаған, сондықтан оның лақап аты Хаел, яғни "Жомарт" болған, бірақ оны алғандар оның ерекше қасиеттерін білгеннен кейін қылышты әрдайым қайтарып берген.
The various treasures (tlws) include vessels or utensils for food and drink (hamper, cauldron, crock and dish, horn and knife), objects relating to weaponry (sword, whetstone) and to transport (halter, chariot), clothing (coat, mantle) and still other items (stone and ring, chessboard). Most of the items are placed in the Hen Ogledd or "Old North", the Brittonic speaking parts of what is now southern Scotland and Northern England; some early manuscripts refer to the whole list specifically as treasures "that were in the North". one of the Three Generous Men of Britain mentioned in the Welsh Triads. When drawn by a worthy or well born man, the entire blade would blaze with fire. Rhydderch was never reluctant to hand the weapon to anyone, hence his nickname Hael meaning "the Generous", but the recipients, as soon as they had learned of its peculiar properties, always rejected the sword.
Гвидно Гаранхирдің саздығы
Гвендо Гаранхир ("Ұзын сабы") тамақты көбейтетін бір қоржынға (мвус) ие болғандығы айтылады: егер біреу бір адамға жетерлік тамақты қоржынға салып, оны қайта ашса, онда тамақ жүз есеге артады.
It is told that Gwyddno Garanhir ("Long shank") possessed a hamper (mwys) which would multiply food: if one was to put food for one man in the basket and open it again, the food was found to be increased a hundredfold.
Бран-Галед мүйіз
Солтүстіктегі Бран Галед ("Айқал" немесе "Қарыз жасамаушы") мүйізі, кез келген тілектелген сусынды қамтамасыз ететін сиқырлы қасиетке ие болған деседі. Peniarth MS 147 (шамамен 1566 ж.) қолжазбасының шетіндегі жазбалар, Мердиннің Ұлыбритания патшалары мен феодалдарына олардың қазыналарын сұрап келгенін айтады. Олар Бран Галедтің мүйізін алу шартымен келісім берді, оның міндетті орындау мүмкін емес деп ойлады (Бранның ақшаға қисыны бар екендігіне байланысты немесе басқа себептермен). Дегенмен, Мердин суару мүйізін алуға қол жеткізіп, қалған қазыналарды да алды. Ол өз қазынасын "Шынық үйге" (Tŷ Gwydr) апарып, онда мәңгі сақтады. Мүйіздің тарихы грек мифологиясына дейін жетеді, сол жазбаларда Геркулес өлтірген кентаврдың басынан мүйізді алғаны, ал оның әйелі қаһарманнан қанды кек алғаны айтылады. Бранның лақап аты ("Айқал") мен сиқырлы мүйіздің ерекше қасиеті арасындағы қайшылықты 15-ші ғасырдың ортасында өмір сүрген, демек, Три Тхлуз ар Ддегтің ең алғашқы жазбаларымен бір замандас болған Уэльс ақыны Гуто'р Глин түсіндіргендей. Ол Бран Галедтің солтүстік ақсүйек екенін, оны Талиесин Три Хаелден – Уэльс Триадаларының біріндегі Британиядағы ең жомарт үш адамнан жоғары деңгейге көтергенін айтады. Кейінгі ақындар қазынаға сілтеме жасағанда Тудур Алед пен Иорверт Финглвидті еске алады. Бран Галедтің кім екені белгісіз. Оның солтүстік тегі, көбінесе жалпылама сипатталса, бір жерде нақтырақ айтылған. 16-шы ғасырда жазушы Грюффуд Хираэтог (1564 ж. қайтыс болған) жазған жазбада Бранды Эмеллрдің ұлы деп көрсеткен, бұл Льёарх Хен ақындарының циклында Регед патшаларына қарсылас ретінде бейнеленген Ймеллрннің ұлы Бранға сілтеме жасайды. Соңғысы Гварчан Тудфулх поэмасында Синвидте (Солтүстік Уэльс) шайқасқан Бранмен де байланыстырылған, мүмкін Регедтің Оуайнға қарсы.
The Horn of Brân Galed ("the Stingy" or "the Niggard") from the North is said to have possessed the magical property of ensuring that "whatever drink might be wished for was found in it". Marginal notes to the text in Peniarth MS 147 (c. 1566) elaborate on this brief entry by saying that Myrddin had approached the kings and lords of Britain to request their treasures. They consented on the condition that he obtained the horn of Brân Galed, supposing that the task would be impossible to fulfill (whether owing to Brân's reputation for being close fisted or for some other reason). However, Myrddin somehow succeeded in obtaining the drinking horn and so received the other treasures as well. He took his hoard to the "Glass House" (Tŷ Gwydr), where it would remain forever. Tracing the prehistory of the horn to the Greek mythological past, the same notes tell that Hercules had removed the horn from the head of the centaur he had slain, whose wife then killed the hero in bloody revenge. The discrepancy between Brân's nickname ("the Stingy") and the special property of the enchanted horn appears to be explained by the Welsh poet Guto'r Glyn, who lived in the mid 15th century and was therefore contemporary with the earliest attestations of the Tri Thlws ar Ddeg. He relates that Brân Galed was a northern nobleman, whom Taliesin transformed into a man superior to the Tri Hael, i. e. the three most generous men in Britain according to one of the Welsh Triads. Later bards to allude to the treasure include Tudur Aled and Iorwerth Fynglwyd. The identity of Brân Galed (not to be confused with Brân the Blessed) is uncertain. His northern background, which is usually described in general terms, is specified in one place elsewhere. A 16th century note written by the scribe Gruffudd Hiraethog (died 1564) identifies Brân as the son of one Emellyr, which appears to refer to the Brân son of Ymellyrn who is depicted in the Llywarch Hen cycle of poems as an opponent of the kings of Rheged. The latter has also been equated with the Brân fighting at Cynwyd (northern Wales) in the poem Gwarchan Tudfwlch, possibly against Owain of Rheged.
Морган Мвингвендхердің күймесі
Морган Мвинважфтың ("бай") арбасы, адам қалаған кез келген жерге жылдам жете алатын сиқырлы көлік деп сипатталған.
The chariot belonging to Morgan Mwynfawr ("the Wealthy") is described as a magical vehicle which would quickly reach whatever destination one might wish to go to.
Клайдно-Эйддиннің тозығы
Клайдно Эйддинге (Cebystr Clydno Eiddin) тиесілі болған. Ол төсегінің басына қадаланған еді. Ол қандай атты қаласа, сол атты тоқалдан таба алатын. Клайдно Эйддиннің тоқалы сондай-ақ "Қолайлы Тоқал" деп те аталатын, себебі ол керемет аттарды шақырып әкеледі.
Belonged to Clydno Eiddyn (Cebystr Clydno Eiddin). It was fixed to a staple at the foot of his bed. Whatever horse he might wish for, he would find in the halter. The Halter of Clydno Eiddyn was also called The Handy Halter, for it summons fine horses.
Ллафредт аттының пышағы
Ллавфредд Фарчог (маршогтан "атшы"), немесе Барфавк "сақалды" басқа қолжазбаларда, тамақ үстелінде 24 адамдық топқа жеткілікті келетін пышаққа ие болған деседі.
Llawfrodedd Farchog (from marchog "the Horseman"), or Barfawc "the Bearded" in other manuscripts, is said to have owned a knife which would serve for a company of 24 men at the dinner table.
Үлкен Дирнухтың қазандығы
Дырнух алыптың қазан (жұбы) қорқақтар мен батылдарды ажырата алады дейді: ол қорқаққа ет пісірмейді, ал егер ет батыл адамға тиесілі болса, тез піседі. Бұл сипаттама, әдетте, орта ғасырлық Уэльс ертегісі Culhwch ac Olwen-дегі ұқсас оқиғаға қатысты болуы мүмкін, онда Ирландия королі Эддтің ұлы Одгардың үй шаруашылығын басқарушысы (маер) ирландтық Диурнахтың қазандығы, Кульхвхтың тойына алуға тиіс заттардың ішінде болады. Артур патша Одгар патшадан қазанды сұрайды, бірақ Диурнах өзінің қадірлі мүлігінен бас тартудан бас тартады. Артур кішкентай топпен бірге Ирландиядағы Диурнахтың үйіне барады, бірақ Диурнах Артурдың сұранысына екінші рет жауап беруден бас тартқанда, Бедвир (Артурдың батыры) қазанды тартып алып, Артурдың бір құлына тапсырады, ол оны арқасында тасиды. Ирландтық Лленллеавг, Каледфулх деп аталатын қылышпен бір соққымен Диурнахты және оның барлық серіктерін өлтіреді. Ирландиялық әскерлермен шайқас басталады, бірақ Артур мен оның серіктері оларды жеңіске жетеді. Олар "Прыдвен" кемесіне мініп, соғыс олжасымен толтырылған қазанды алып, Британияға қайтады. Culhwch-та Диурнахтың қазандығына ешқандай ерекше күш жатпайды. Алайда, ертерек ақындық шығарма Preiddeu Annwfn (Аннуфннің олжасы) Артур мен оның серіктерінің он үш қазына тізіміндегідей сиқырлы қасиеттері бар қазанды алуға жасаған саяхатына сілтеме жасайды. Бұл ақындық шығармада қазанның иесі ирланд әміршісі емес, Уэльстің басқа әлемі Аннуннің патшасы болып табылады, бұл Culhwch-тағы оқиғаның нұсқасы ескі оқиғаны эухемеризациялауға жасалған кейінгі әрекет екенін көрсетеді. Диурнахтың аты, ирланд тіліндегі Diugurach-тан шыққан және әдеби тамыры жоқ, Culhwch ac Olwen авторы оның оқиғасының ирландтық ортасын көрсету үшін таңдаған болуы мүмкін. Culhwch-та Артурдың плащы Артурдың басты кейіпкерге, Кульхвхқа бермейтін жалғыз заттардың тізіміне кіреді, бірақ ол нақты аталмайды немесе басқаша сипатталмайды. Алайда, басқа заттардың бірнеше атауында "ақ; қасиетті; киелі" деген мағынаны білдіретін gwyn сөзі бар, бұл тізімдегі барлық заттардың басқа әлеммен байланысы бар екенін көрсетеді. "Ронабви арманы" романында плащқа Гвенн деп ат қойылған, және ол он үш қазына тізіміндегідей қасиеттерге ие, бірақ мұнда плащтың үстінде тұрғандар көрінбейді.
The cauldron (pair) of Dyrnwch the Giant is said to discriminate between cowards and brave men: whereas it would not boil meat for a coward, it would boil quickly if that meat belonged to a brave man. The description probably goes back to a story similar to that found in the Middle Welsh tale Culhwch ac Olwen, in which the cauldron of Diwrnach the Irishman, steward (maer) to Odgar son of Aedd, King of Ireland, is among the anoetheu which Culhwch is required to obtain for the wedding banquet. King Arthur requests the cauldron from King Odgar, but Diwrnach refuses to give up his prized possession. Arthur goes to visit Diwrnach in Ireland, accompanied by a small party, and is received at his house, but when Diwrnach refuses to answer Arthur's request a second time, Bedwyr (Arthur's champion) seizes the cauldron and entrusts it to one of Arthur's servants, who is to carry the load on his back. In a single sweep with the sword called Caledfwlch, Llenlleawg the Irishman kills off Diwrnach and all his men. A confrontation with Irish forces ensues, but Arthur and his men fight them off. They board their ship Prydwen and, taking with them the cauldron loaded with the spoils of war, return to Britain. In Culhwch, Diwrnach's cauldron is not attributed with any special power. However, the earlier poem Preiddeu Annwfn (The Spoils of Annwfn), refers to an adventure by Arthur and his men to obtain a cauldron with magical properties equivalent to the one in the lists of the thirteen treasures. In this poem the owner of the cauldron is not an Irish lord but the king of Annwn, the Welsh Otherworld, suggesting that the version of the story in Culhwch is a later attempt to euhemerize an older tale. Diwrnach's name, which derives from Irish Diugurach and exhibits no literary provenance, may have been selected by the author of Culhwch ac Olwen to emphasize the Irish setting of his story. In Culhwch Arthur's mantle is included in the list of the only things Arthur will not give to the protagonist Culhwch, but it is not named specifically or otherwise described. However, the names of several of the other items contain the element gwyn, meaning "white; sacred; blessed", suggesting otherworldly connections for the whole list. In The Dream of Rhonabwy, the mantle is specifically named Gwenn, and has properties analogous to those given in the lists of the Thirteen Treasures, though here it is those on top of the mantle who are made invisible.
Тегау алтын көкжиегі
Тегау Алтын көкірек (Tegau Eurfron, Caradoc әйелі) – уэльс батыры. Оның плащі некесін бұзған немесе бойжеткендігін жоғалтқан әйелге кигізілмейтін еді. Адал әйел кигенде плащ жерге дейін жететін, ал адалсыз әйел кигенде тек тізесіне дейін түсетін.
Tegau Gold Breast (Tegau Eurfron, wife of Caradoc) was a Welsh heroine. Her mantle would not serve for any woman who had violated her marriage or her virginity. It would reach to the ground when worn by a faithful woman but would only hang down to the lap of an unfaithful wife.
Элунед Бақыттының тасы мен сақинасы
Оны көзге көрінбейтін сақина деп сипаттауға болады. Мерлин бұл затты бір кезде пайдаланған деген әңгіме бар.
One might describe it as a ring of invisibility. It's said that Merlin once possessed this item for a while.
Негізгі дереккөздер
Үш Триод Ынс Прайден, ред. және ауд. Рейчел Бромвич, Триод Ынс Прайден. Кардифф: Уэльс университетінің баспасы, 1978; қайта қараған басылым, 1991 (Триодтар мәтінінің ғылыми басылымы, түсіндірмелермен, алғаш рет 1961 жылы жарық көрген). III қосымша. Cardiff MS. 17, 95–6 беттер, және басқа нұсқалары бойынша түзетілген. Кульхвик пен Ольвен, ред. Рейчел Бромвич және Д. Саймон Эванс, Кульхвик пен Ольвен: Ең көне Артурий ертегісінің басылымы және зерттеуі. Уэльс университетінің баспасы, 1992; ауд. Джонс және Джонс, "Мабиногион". Триод Ынс Прайден. ауд. және ред. Рейчел Бромвич. Кардифф: UWP, 1961.
Tri Thlws ar Ddeg Ynys Prydain, ed. and tr. Rachel Bromwich, Trioedd Ynys Prydein. Cardiff: University of Wales Press, 1978; revised ed. 1991 (Critical edition of the trioedd texts with notes, first published in 1961). Appendix III. Edited from Cardiff MS. 17, pp. 95–6, and other variants. Culhwhc ac Olwen, ed. Rachel Bromwich and D. Simon Evans, Culhwch and Olwen: An Edition and Study of the Oldest Arthurian Tale. University of Wales Press, 1992; tr. Jones and Jones, The Mabinogion. Trioedd Ynys Prydein. trans. and ed. by Rachel Bromwich. Cardiff: UWP, 1961.
Екіншілік көздер
Кэри, Джон. Ирландия және Грааль. Аберистуит: Кельт зерттеулері басылымдары, 2007. Ганц, Джеффри (аудармашы) (1987). Мабиногион. Нью-Йорк: Penguin. Грин, Томас (2007). Артур тұжырымдары. Строуд, Глостершир: Tempus. Джонс, Мэри. "Три Тхлус ар Ддег Йнис Прайдайн". maryjones.us сайтынан. 2009 жылдың 16 маусымында алынды. Джонс, Мэри. "Бран мүйізі". maryjones.us сайтынан. 2009 жылдың 17 маусымында алынды. Симс-Уильямс, Патрик. "Кулхвич пен Ольвендегі ирланд жеке есімдерінің маңызы". Кельт зерттеулер кеңесінің бюллетені 29 (1982): 607–10.
Carey, John. Ireland and the Grail. Aberystwyth: Celtic Studies Publications, 2007. Gantz, Jeffrey (translator) (1987). The Mabinogion. New York: Penguin. Green, Thomas (2007). Concepts of Arthur. Stroud, Gloucestershire: Tempus. Jones, Mary. "Tri Thlws ar Ddeg Ynys Prydain". From maryjones. us. Retrieved June 16, 2009. Jones, Mary. "The Horn of Bran". From maryjones. us. Retrieved June 17, 2009. Sims Williams, Patrick. "The Significance of the Irish Personal Names in Culhwch and Olwen." Bulletin of the Board of Celtic Studies 29 (1982): 607 10.