Кіріспе

Сисал – Мексиканың Юкатан штатындағы Хунукма муниципалитетінде орналасқан теңіз порты қаласы. Ол генакен гүлдерінің өркендеген кезінде Юкатанның басты порты болды, бірақ кейін шығысқа қарай Прогресо порты салынғаннан кейін маңызы төмендеді. Бұл порт арқылы тасымалданған агавадан алынған сизал талшығы осы қаланың атын алған. Қала штат астанасы Меридадан солтүстік-батысқа қарай 53 шақырым қашықтықта орналасқан. Юкатан Жаңа Испанияның құрамында болған кезде, барлық сауда Кампече порты арқылы жүргізілуі заңмен бекітілген. Мерида тұрғындары астанаға жақын порт ашу үшін өтініш жасады, және бұл өтініш 1810 жылдың 13 ақпанында испан патшасының жарлығымен мақұлданды. Сисал порты 1811 жылы құрылды, және оның құрамында колониялық дәуірдің соңғы кезеңінен қалған "Фуэрте де Сантьяго" бекінісі мен ескі маяк бар. Юкатан Испаниядан тәуелсіздік алғаннан кейін, порттағы сауда тез өркендеді, ал 1845 жылға қарай Кампече арқылы өткен жүктің құны екі есеге артты. Прогресо дамығаннан кейін Сисалдың маңызы азайды және қазіргі күні ол шағын балықшылар ауылы, оның жағажайларына демалыс жасау үшін келетіндер бар. 2010 жылғы Мексика халық санағы бойынша, Сисалдың ресми халқы 1837 адамды құрайды. 2006 жылдың желтоқсанынан бастап, штат үкіметі бұл портты туризмге бағытталған жобаларды дамыту арқылы өткен ғасырлардың шағынатына қайтару жұмыстарын жүргізіп жатыр, бұл туралы сол кездегі губернатор Патрисио Патрон Лавиада мәлімдеген. АҚШ компаниясы жоспарлаған және келесі үкіметтік мерзімде дамытылатын бұл порт туристік орталыққа және балықшылар мен туристік кемелерге паналау портына айналуы жоспарлануда.

Колумбияға дейінгі

Испан дәуірінен бұрын Юкатан түбегінің жағалауында қоныстанған ежелгі тайпалар негізінен ішкі аймақтардағы майя ауылдарымен және ірі салтанатты орталықтарымен байланысты болған. Бұл тайпалардың жағалауларды зерттеу және тұз, балық, мата, керамикалық ыдыстар және басқа да тауарларды саудалау мақсатымен жасаған саяхаттарын көрсететін деректер бар.

Ах-Канулдың қонысы

Калькини кодексі деп аталатын ежелгі майя құжатында Канул ағайындарының көшіп келуі баяндалады және Сисалдың құрамына кірген солтүстік А Канулдың майя провинциясының шекаралары сипатталады, сондай-ақ осы порттың пайда болу тарихы айтылады. Ең көне деректе майя жұбысы Ах Кин Канулдың мұнда төрт қайығы болғандығы көрсетілген, олар құлдарын аулап, Мексика шығанағынан Кариб теңізіне дейінгі басқа да жергілікті халықтармен сауда жасаған. Бұл соңғы постклассикалық кезеңде (1250-1517) болды, осы кезде жағалауларға адамдар қоныстанды, бұл Майя аймағының маңызды теңіз сауда порты ретінде ерекшеленуіне мүмкіндік берді.

Бастапқы халық

Археологиялық дәлелдер испан жаулап алуына дейін майя қонысы болғанын көрсетеді. Бұл аймақтағы басқа порттармен сауда үшін одақ құрып, өзінің билігін кеңейткен басқа аймақтан келген қала болуы мүмкін. Алғашқы қоныс аударушылар шамамен б.з.д. 700 жылы Юкатан түбегінің солтүстік-шығыс бөлігіне келген деп саналады. Этностық тұрғыдан алғанда, олар бұрыннан дамыған әлеуметтік-мәдени ұйымға және өте күрделі керамикалық дәстүрге ие болған майя тайпалары болған деп есептеледі. Сисал және Солтүстік-Шығыс Юкатанның басқа да жағалау елді мекендері Чичен-Ицаның Мексика шығанағымен құрған қашықтықтағы сауда желілерінің бір бөлігін құрады. Чубурна-Пуэрто мен Сисалда шағын балықшылар ауылдары мен тұз жинаушылар болған.

Колониялық кезеңдегі жұмыс

Сисал портын 1585 жылы фельдмаршал Педро де Балестерос басып алды. Оған Фрай Диего Лопес де Коголудо "Санта-Мария де Зизал" деген ат берді. Сисал атауы майя тілінен шыққан, "суық ауыр және терең сезіледі" деген мағынаны білдіреді. Порт атауына басқа да мағыналар берілген: "Ірі ағаштардың көлеңкесі мен салқыны" және "әйелдің ұлы немесе қызы". Испаниялық кезеңге дейінгі дәуірде болғандай, Сисал отарлық кезеңде де коммерциялық және саяси маңызға ие болды. Мұнда мақта, бояу үшін қолданылатын таяқша, темекі және қызыл бояу, сондай-ақ осы порттан экспортталған Юкатан хенекені сатылды. Сондықтан агава талшығы басқа елдерде сисал немесе сисалана деп аталады.

Коммерциялық маңызы

Сисал 1811 жылдың 3 наурызында шағын порт деп жарияланды. Бұрын, 1798 жылы, оған Испаниямен тікелей сауда жасауға, сондай-ақ ішкі аймақта порттан портқа қатынауға толық еркіндік берілді. Осы тағайындалғаннан кейін Сисал үлкен маңызға ие болды, себебі Мерида саудасы және Испания мен Кубаға қатынас осы арқылы жүзеге асырылды. Бірақ бұл жағдай ұзаққа созылмады, себебі порттың нашар жағдайы, сондай-ақ Меридаға дейінгі жолдардың жағдайы нашар болғандықтан, тауарлардың тасымалы тиісті деңгейде болмады. Тағы бір кемшілік – пираттар шабуыл жасаған жағдайда жеткіліксіз қорғаныс болды. Сисал 1564 жылы салынып аяқталған 53 шақырымдық жол арқылы Меридамен байланысты, бірақ батпақты жер жолды қиын жағдайда қалдырды. Кампеше керісінше, теңізге шығуға қолайлы болды. Дегенмен, экономикалық әлсіздігіне байланысты Сисал 1840 жылы қала деп жарияланды және Селестуннан Исла-Мухереске дейінгі Юкатан жағалауын басқарған қалалық кеңестің орталығы болды. Бұл тағайындауды Юкатан губернаторы Бенито Перес Вальделомар жариялады. 18 ғасырдың ортасында Сисал порты экспорт мөлшері бойынша үшінші орында тұрды, Кармен мен Кампешеден кейін.

Алғашқы отарлау құрылыстары

ХVІ ғасырдың екінші жартысында қарақшылардың шабуылдары мен шапқыншылықтары салдарынан көптеген порттарды тастап кетуге тура келді. Сисал 1596 жылы Хуан Мигель Агуэро салған Сантьяго бекінісінің құрылысының арқасында осындай тағдырдан құтылды, ол 1598 жылы Мерида соборын салуды аяқтаған еді. Осы қорғаудың нәтижесінде 1765 жылға қарай Кампече, Сисал және Мерида арасындағы аралас сауда қалыптасты, ол араша балауызы, былғары, копал, эбони ағашы және бояу үшін қолданылатын таяқшаларға негізделген. Алайда, бекіністің тиімді қызмет етуіне қарамастан, Сисалдың саудалық белсенділігі 150 жылдан астам уақыт бойы төмендеді және оны қайта жандандыру мүмкін болмады.

Басқа жол

Мерида Сисалы 18-ғасырдың ортасында Диего де Кихада салғызған, бұл сол кезде Камечеге қарағанда Меридаға жақын порттың қажеттігін көрсетті, сол арқылы жартымаралдық сауда үшін өнімдерді экспорттауды жеңілдетуге болады. Сисалға сыртқы саудамен және жағалау қатынасымен айналысатын түрлі-түрлі желкенді кемелер келді: 100 тоннадан асатын ұлттық және шетелдік кемелер. 19-ғасырдың екінші жартысында Сисалға алғашқы бу кемелері келе бастады, олардың кейбіреулері үлкен желкенді кемелерден гөрі әлдеқайда зор болды. Хенекен экспорты өскен кезде, порттағы қозғалыс күшейіп, Сисал коммерциялық кеме қатынасының маңызды орталығына айналды. Бірақ 1844 жылы Сисалдағы теңіз кедені Прогресоға көшірілді, себебі ол Меридаға жақын орналасқан.

Императрицаның сапары

Юкатан түбегіне кіретін басты порты ретінде Сисал тарихи оқиғаларға куә болған: мысалы, Екінші Мексика империясы тұсында императрица Карлота де Мексико Юкатанға сапары барысында осы жерге түскен. 1865 жылғы 22 қарашада, сағат он бірдің елу минутында "Табаско" ұлттық бу кемесі порттың алдында тоқтады, оның бортында императрица, оның отбасы және сүйемелдеушілер тобы болды. Сапарға дайындық ретінде императорлық комиссар Хосе Салазар Иларреги 1865 жылғы 12 қарашада Мерида-Сисal телеграф қызметін ашты. Бұл Юкатан түбегіндегі алғашқы телеграф желісі, арқылы императрицаның келгені туралы хабарланды. Бұл императрицаның Меридаға қарай жолдағы іздерінің бірі. Мерида-Сисal жолының (Камино Реал деп аталады) бойында орналасқан тас бағаналар, олардың әрқайсысына лиганың нөмірі бедерленген. Қазіргі таңда осы легуарлардың бір бөлігі әлі де тұр. Тағы бір естелік жұмысы – кеден ғимаратының фасадында орналасқан, 1865 жылғы 22 қарашада жарым араlға келген императрица Карлота Амалияның жарқын келгеніне арналған жазуы бар мрамор тақта: "Хасиенда де Сисал қызметкерлері, оның билеушісі императрица Карлота Амалияның жарым араlға жасаған қуанышты келгеніне құрмет көрсетіп, есте сақтайды".

Демография

INEGI жүргізген 2010 жылғы халық санауы мәліметтері бойынша, кенттің халқы 1837 адамды құрады, оның ішінде 940-ы ер адам, 897-сі әйел адам.