Сисал, Мексика: Юкатан штатындағы теңіз порты. Енен сорғысы кезеңінде маңызды роль атқарған, қазіргі кезде туризмге дамып келе жатыр. Тарихы мен географиясы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сисал – Мексиканың Юкатан штатындағы Хунукма муниципалитетінде орналасқан теңіз порты қаласы. Ол генакен гүлдерінің өркендеген кезінде Юкатанның басты порты болды, бірақ кейін шығысқа қарай Прогресо порты салынғаннан кейін маңызы төмендеді. Бұл порт арқылы тасымалданған агавадан алынған сизал талшығы осы қаланың атын алған. Қала штат астанасы Меридадан солтүстік-батысқа қарай 53 шақырым қашықтықта орналасқан. Юкатан Жаңа Испанияның құрамында болған кезде, барлық сауда Кампече порты арқылы жүргізілуі заңмен бекітілген. Мерида тұрғындары астанаға жақын порт ашу үшін өтініш жасады, және бұл өтініш 1810 жылдың 13 ақпанында испан патшасының жарлығымен мақұлданды. Сисал порты 1811 жылы құрылды, және оның құрамында колониялық дәуірдің соңғы кезеңінен қалған "Фуэрте де Сантьяго" бекінісі мен ескі маяк бар. Юкатан Испаниядан тәуелсіздік алғаннан кейін, порттағы сауда тез өркендеді, ал 1845 жылға қарай Кампече арқылы өткен жүктің құны екі есеге артты. Прогресо дамығаннан кейін Сисалдың маңызы азайды және қазіргі күні ол шағын балықшылар ауылы, оның жағажайларына демалыс жасау үшін келетіндер бар. 2010 жылғы Мексика халық санағы бойынша, Сисалдың ресми халқы 1837 адамды құрайды. 2006 жылдың желтоқсанынан бастап, штат үкіметі бұл портты туризмге бағытталған жобаларды дамыту арқылы өткен ғасырлардың шағынатына қайтару жұмыстарын жүргізіп жатыр, бұл туралы сол кездегі губернатор Патрисио Патрон Лавиада мәлімдеген. АҚШ компаниясы жоспарлаған және келесі үкіметтік мерзімде дамытылатын бұл порт туристік орталыққа және балықшылар мен туристік кемелерге паналау портына айналуы жоспарлануда.
Sisal (siˈsal) is a seaport town in Hunucmá Municipality in the state of Yucatán, Mexico. It was the principal port of Yucatán during the henequen boom, later overshadowed when the more modern port of Progreso was built to the east. It lent its name to the agave derived sisal fiber which was shipped through this port. The town is about 53 km north north west of Mérida, the state capital. By law when the Yucatán was part of New Spain, all commerce went through the port of Campeche. The residents of Mérida petititioned for a port closer to the capital, and this was granted by Spanish royal decree on 13 February 1810. The new port of Sisal was founded in 1811, and has a late colonial era fortress, the "Fuerte de Santiago", and an old lighthouse. After Yucatán's independence from Spain commerce in the port grew rapidly, and by 1845 was shipping cargos with twice the value that had previously gone through Campeche. After the development of Progreso, Sisal's importance declined and today is a small fishing village, visited by some for its beach. As of the Mexican census of 2010, Sisal had an official population of 1,837 inhabitants. As of December 2006 the state government is working to return this port to the splendor of centuries past through the development of projects focused on tourism as declared then governor Patricio Patron Laviada. With the planning being done by a U. S. company and to be developed during the next governing term, the port is planned to grow into a tourist destination as well as shelterport for fishermen and tourist vessels.
Колумбияға дейінгі
Испан дәуірінен бұрын Юкатан түбегінің жағалауында қоныстанған ежелгі тайпалар негізінен ішкі аймақтардағы майя ауылдарымен және ірі салтанатты орталықтарымен байланысты болған. Бұл тайпалардың жағалауларды зерттеу және тұз, балық, мата, керамикалық ыдыстар және басқа да тауарларды саудалау мақсатымен жасаған саяхаттарын көрсететін деректер бар.
The ancient groups that inhabited the coasts of the Yucatán peninsula in pre Hispanic times, were fundamentally related to the villages and the great Mayan ceremonial centers of the inland. There is evidence that shows the journey that these groups made to explore the coasts and trade, salt, fish, fabrics, ceramic utensils and other products.
Ах-Канулдың қонысы
Калькини кодексі деп аталатын ежелгі майя құжатында Канул ағайындарының көшіп келуі баяндалады және Сисалдың құрамына кірген солтүстік А Канулдың майя провинциясының шекаралары сипатталады, сондай-ақ осы порттың пайда болу тарихы айтылады. Ең көне деректе майя жұбысы Ах Кин Канулдың мұнда төрт қайығы болғандығы көрсетілген, олар құлдарын аулап, Мексика шығанағынан Кариб теңізіне дейінгі басқа да жергілікті халықтармен сауда жасаған. Бұл соңғы постклассикалық кезеңде (1250-1517) болды, осы кезде жағалауларға адамдар қоныстанды, бұл Майя аймағының маңызды теңіз сауда порты ретінде ерекшеленуіне мүмкіндік берді.
In an ancient Mayan document known as the Calkiní Codex the migration of the Canul brothers is narrated and presented in a description of the limits of the Maya province of Lord Ah Canul of the north, of which Sisal was a part and the origins are mentioned of this port. The oldest quote points out that the Maya priest Ah Kin Canul had four boats here in which they fished their slaves and probably served for trade with other indigenous populations of the Gulf of Mexico to the Caribbean Sea. This happened during the late post classic period (1250 1517), when the coasts began to populate, allowing to stand out as one of the main maritime trade ports of the Mayan region.
Бастапқы халық
Археологиялық дәлелдер испан жаулап алуына дейін майя қонысы болғанын көрсетеді. Бұл аймақтағы басқа порттармен сауда үшін одақ құрып, өзінің билігін кеңейткен басқа аймақтан келген қала болуы мүмкін. Алғашқы қоныс аударушылар шамамен б.з.д. 700 жылы Юкатан түбегінің солтүстік-шығыс бөлігіне келген деп саналады. Этностық тұрғыдан алғанда, олар бұрыннан дамыған әлеуметтік-мәдени ұйымға және өте күрделі керамикалық дәстүрге ие болған майя тайпалары болған деп есептеледі. Сисал және Солтүстік-Шығыс Юкатанның басқа да жағалау елді мекендері Чичен-Ицаның Мексика шығанағымен құрған қашықтықтағы сауда желілерінің бір бөлігін құрады. Чубурна-Пуэрто мен Сисалда шағын балықшылар ауылдары мен тұз жинаушылар болған.
There are archaeological evidences that reveal the existence of the Maya settlement prior to the Spanish conquest. It is possible that it was a town from another region that established itself here and created alliances with other ports in the area for trade and thus expand its power. It seems that the first settlers arrived at the northeast corner of the Yucatán peninsula around 700 BC. of C. Ethnically, it is believed that they were Mayan groups that already had an advanced socio cultural organization and an elaborate ceramic tradition. Sisal and other coastal sites in northeastern Yucatán formed parts of the long distance exchange networks that Chichén Itzá established with the Gulf of Mexico. There were small fishing villages and salt collectors in Chuburná Puerto and Sisal.
Колониялық кезеңдегі жұмыс
Сисал портын 1585 жылы фельдмаршал Педро де Балестерос басып алды. Оған Фрай Диего Лопес де Коголудо "Санта-Мария де Зизал" деген ат берді. Сисал атауы майя тілінен шыққан, "суық ауыр және терең сезіледі" деген мағынаны білдіреді. Порт атауына басқа да мағыналар берілген: "Ірі ағаштардың көлеңкесі мен салқыны" және "әйелдің ұлы немесе қызы". Испаниялық кезеңге дейінгі дәуірде болғандай, Сисал отарлық кезеңде де коммерциялық және саяси маңызға ие болды. Мұнда мақта, бояу үшін қолданылатын таяқша, темекі және қызыл бояу, сондай-ақ осы порттан экспортталған Юкатан хенекені сатылды. Сондықтан агава талшығы басқа елдерде сисал немесе сисалана деп аталады.
The port of Sisal was occupied by the field marshal, Pedro de Ballesteros in 1585. He received the name "Santa María de Zizal", which was granted him by Fray Diego López de Cogolludo. The name of Sisal comes from the Mayan meaning "Place where the cold is heavy and penetrating". Other meanings attributed to the name of the port are: "Freshness and shade made by large trees" and "son or daughter of a woman". As in the pre Hispanic era, Sisal had commercial and political importance during the Colony. Here cotton, dye stick, tobacco and scarlet were sold, as well as the Yucatecan henequen that was exported from this port, which is why the agave fiber is called sisal or sisalana in other latitudes.
Коммерциялық маңызы
Сисал 1811 жылдың 3 наурызында шағын порт деп жарияланды. Бұрын, 1798 жылы, оған Испаниямен тікелей сауда жасауға, сондай-ақ ішкі аймақта порттан портқа қатынауға толық еркіндік берілді. Осы тағайындалғаннан кейін Сисал үлкен маңызға ие болды, себебі Мерида саудасы және Испания мен Кубаға қатынас осы арқылы жүзеге асырылды. Бірақ бұл жағдай ұзаққа созылмады, себебі порттың нашар жағдайы, сондай-ақ Меридаға дейінгі жолдардың жағдайы нашар болғандықтан, тауарлардың тасымалы тиісті деңгейде болмады. Тағы бір кемшілік – пираттар шабуыл жасаған жағдайда жеткіліксіз қорғаныс болды. Сисал 1564 жылы салынып аяқталған 53 шақырымдық жол арқылы Меридамен байланысты, бірақ батпақты жер жолды қиын жағдайда қалдырды. Кампеше керісінше, теңізге шығуға қолайлы болды. Дегенмен, экономикалық әлсіздігіне байланысты Сисал 1840 жылы қала деп жарияланды және Селестуннан Исла-Мухереске дейінгі Юкатан жағалауын басқарған қалалық кеңестің орталығы болды. Бұл тағайындауды Юкатан губернаторы Бенито Перес Вальделомар жариялады. 18 ғасырдың ортасында Сисал порты экспорт мөлшері бойынша үшінші орында тұрды, Кармен мен Кампешеден кейін.
Sisal was declared a minor port on 3 March 1811. Previously, in 1798, it was granted absolute freedom of rights for direct trade with Spain as in the interior from port to port. Sisal acquired great importance after that appointment, because the Merida trade and the peninsula with Spain and Cuba, was made by this place. The good situation did not last long, due to the poor conditions of the port, in addition to the roads in poor condition that led to Merida, made the transit of goods inadequate. Another disadvantage was the lack of sufficient defenses in the case of being attacked by pirates. Sisal was connected to Mérida by a road of 53 km finished in 1564, but the swamp made the route difficult, unlike Campeche, which finally dominated the communication to the sea. In any case, due to its economic impotence, Sisal was declared a town in 1840, being the seat of the City Council that controlled the Yucatán coast from Celestún to Isla Mujeres. The appointment was proclaimed by Benito Pérez Valdelomar, governor of Yucatán. In the middle of the 18th century, the port of Sisal was already in third place due to the number of its exports, second only to Carmen and Campeche.
Алғашқы отарлау құрылыстары
ХVІ ғасырдың екінші жартысында қарақшылардың шабуылдары мен шапқыншылықтары салдарынан көптеген порттарды тастап кетуге тура келді. Сисал 1596 жылы Хуан Мигель Агуэро салған Сантьяго бекінісінің құрылысының арқасында осындай тағдырдан құтылды, ол 1598 жылы Мерида соборын салуды аяқтаған еді. Осы қорғаудың нәтижесінде 1765 жылға қарай Кампече, Сисал және Мерида арасындағы аралас сауда қалыптасты, ол араша балауызы, былғары, копал, эбони ағашы және бояу үшін қолданылатын таяқшаларға негізделген. Алайда, бекіністің тиімді қызмет етуіне қарамастан, Сисалдың саудалық белсенділігі 150 жылдан астам уақыт бойы төмендеді және оны қайта жандандыру мүмкін болмады.
Because of the attacks and assaults of pirates, it was necessary to leave many ports during the second half of the sixteenth century. Sisal did not suffer the same fate thanks to the construction of the Fort of Santiago, whose plans were drawn in 1596 by Juan Miguel Agüero, who completed the construction of the Cathedral of Mérida in 1598. With protection, by 1765 the existence of a peninsular trade between Campeche, Sisal and Mérida, based on beeswax, leather, copal, ebony and dye stick. However, the strong performance of the fort, the commercial activity of Sisal would decline over 150 years, and it has not been possible to recover.
Басқа жол
Мерида Сисалы 18-ғасырдың ортасында Диего де Кихада салғызған, бұл сол кезде Камечеге қарағанда Меридаға жақын порттың қажеттігін көрсетті, сол арқылы жартымаралдық сауда үшін өнімдерді экспорттауды жеңілдетуге болады. Сисалға сыртқы саудамен және жағалау қатынасымен айналысатын түрлі-түрлі желкенді кемелер келді: 100 тоннадан асатын ұлттық және шетелдік кемелер. 19-ғасырдың екінші жартысында Сисалға алғашқы бу кемелері келе бастады, олардың кейбіреулері үлкен желкенді кемелерден гөрі әлдеқайда зор болды. Хенекен экспорты өскен кезде, порттағы қозғалыс күшейіп, Сисал коммерциялық кеме қатынасының маңызды орталығына айналды. Бірақ 1844 жылы Сисалдағы теңіз кедені Прогресоға көшірілді, себебі ол Меридаға жақын орналасқан.
Mérida Sisal was built by Diego de Quijada in the middle of the 18th century, making clear the need that at that time had to enable a port closer to Mérida than that of Campeche, for the export of products from the north of the Peninsula. All kinds of sailboats engaged in foreign trade and cabotage arrived at Sisal: national and foreign banks of more than 100 tons. In the second half of the 19th century, the first steam vessels began to arrive in Sisal, some of much larger tonnage than the big sailing ships. When taking boom, the export of henequen intensified the movement in the port turning Sisal into an important place in commercial navigation. The situation changed in 1844, when the maritime customs office operating in Sisal moved to Progreso, because it was closer to Mérida.
Императрицаның сапары
Юкатан түбегіне кіретін басты порты ретінде Сисал тарихи оқиғаларға куә болған: мысалы, Екінші Мексика империясы тұсында императрица Карлота де Мексико Юкатанға сапары барысында осы жерге түскен. 1865 жылғы 22 қарашада, сағат он бірдің елу минутында "Табаско" ұлттық бу кемесі порттың алдында тоқтады, оның бортында императрица, оның отбасы және сүйемелдеушілер тобы болды. Сапарға дайындық ретінде императорлық комиссар Хосе Салазар Иларреги 1865 жылғы 12 қарашада Мерида-Сисal телеграф қызметін ашты. Бұл Юкатан түбегіндегі алғашқы телеграф желісі, арқылы императрицаның келгені туралы хабарланды. Бұл императрицаның Меридаға қарай жолдағы іздерінің бірі. Мерида-Сисal жолының (Камино Реал деп аталады) бойында орналасқан тас бағаналар, олардың әрқайсысына лиганың нөмірі бедерленген. Қазіргі таңда осы легуарлардың бір бөлігі әлі де тұр. Тағы бір естелік жұмысы – кеден ғимаратының фасадында орналасқан, 1865 жылғы 22 қарашада жарым араlға келген императрица Карлота Амалияның жарқын келгеніне арналған жазуы бар мрамор тақта: "Хасиенда де Сисал қызметкерлері, оның билеушісі императрица Карлота Амалияның жарым араlға жасаған қуанышты келгеніне құрмет көрсетіп, есте сақтайды".
As the main port of entry to the Yucatán Peninsula, Sisal was a place of historical events: for example, during the Second Mexican Empire, the Empress Carlota de México disembarked during her visit to Yucatán. On 22 November 1865, at eleven and fifty in the morning, anchored in front of the port the national steam "Tabasco", aboard which came the Empress with family and entourage. In preparation for the visit, the imperial commissioner José Salazar Ilarregui inaugurated the Mérida Sisal telegraph service on 12 November 1865. This is the first telegraphic line on the Yucatán peninsula, through which the imperial arrival of the Empress was announced. It is one of the traces of the Empress towards Merida. Masonry columns along the Mérida Sisal road (called Camino Real), in which the number of each league was engraved in relief. At present some leguaries are still standing. Another commemorative work was on the facade of the customs building, where a marble tombstone was inscribed with the inscription:
"The employees of Hacienda de Sisal, to the pleasant memory of the happy arrival to the peninsula of its sovereign the Empress Carlota Amalia, on November 22, 1865".
Демография
INEGI жүргізген 2010 жылғы халық санауы мәліметтері бойынша, кенттің халқы 1837 адамды құрады, оның ішінде 940-ы ер адам, 897-сі әйел адам.
According to the 2010 census conducted by INEGI, the population of the town was 1837 inhabitants, of whom 940 were men and 897 were women.