Кіріспе

Бұл мақалада шотланд гвардиясының 1642 жылдан 1804 жылға дейінгі тарихы егжей-тегжейлі баяндалады. Шотланд гвардиясы (SG) – Ұлыбритания армиясының гвардиялық дивизиясының полкі. Шотланд гвардиясының тамыры 1642 жылға дейін жетеді, сол кезде король Чарльз I-нің бұйрығымен Аргиллдің 1-ші маркизі Арчибальд Кэмпбелл Ирландияда қызмет ету үшін полк құрды, ол «Аргилл маркизінің корольдық полкі» деп белгілі болды. Ол бірнеше жыл сол жерде болды және түрлі міндеттерді атқарды, бірақ 1640 жылдардың ортасында Үш патшалық соғысы кезінде полк Карл I жағында күрескен Монтроздың 1-ші маркизі Джеймс Грэмға қарсы шайқасқа қатысты. 1646 жылы Монтроз Англияда король жеңілгеннен кейін Шотландиядан кетіп қалды.

Аяқтардың денсаулық сақтау қызметі

1650 жылы король Карл I-нің өлімнен бір жыл өткен соң, оның ұлы Карл II Шотландияға келіп, Шотландия тағына отырды. Сол жылы полк, Оның Әлдешеңіздігі король Карл II-нің жеке күзетші әскеріне айналды. Сол жылдың шілде айында ағылшын азамат соғысының көрнекті тұлғасы, қазір Англияның басшысы Оливер Кромвелл Шотландияға әскер бастап келді. Жыл соңында Дэвид Лесли басқарған шотландтық роялистер Дунбар шайқасында Кромвеллдің ағылшын армиясымен шайқасты. Бұл Кромвелл армиясының жеңісімен аяқталды, нәтижесінде Лесли армиясының 3000-нан астам жауынгері қаза тауып, мыңдаған адамдар тұтқынға алынды. Келесі жылы полк, Шотландияның жаңадан таққа отырған королі Карл II басқарған Англияға жорыққа қатысты. Полк Вустер шайқасына қатысты, ол тағы да роялистердің жеңілісімен аяқталды, содан кейін король Карл II Францияға қашып кетті. Полк таратылды. 1658 жылы Оливер Кромвелл қайтыс болғаннан кейін, оның ұлы Ричард Кромвелл оның орнын басып, бірақ сәттілікке жете алмады және 1659 жылы тақтан бас тартты. Келесі жылы Карл II Англияға оралды, ал Конвенциялық Парламент оны король деп жариялады. 1661 жылы полк Шотландиялық жаяу гвардиялық полкі ретінде қайта құрылды. Сол жылы Карл I-нің бұйрығымен полк құруға тапсырылған Аргиллдің 1-маркизі Арчибальд, мемлекетке қарсы қылмыс жасағаны үшін өлім жазасына кесілді. Полк, Шотландияда 1666 жылы Карл II-нің қатыгездік шараларына наразылық білдірген ковенанттарға қарсы қолданылды. Сол жылы полк Руллион Грин шайқасына қатысты, ол ковенанттардың жеңілісімен аяқталды. 1679 жылы полк тағы да ковенанттармен Ботвелл Бридж шайқасында кездесті, ол да ковенанттардың жеңілісімен аяқталды.

Ұлы одақ

1686 жылы полк ағылшын армиясының штатына енгізіліп, «батальон» сөзі алғаш рет қолданылды. 1688 жылы Орандық Вильгельм Англияға қонды, бұл ағылшын армиясы жақтарын өзгертіп, Вильгельмге қосылғаннан кейін король Джеймс II-ні Англиядан қашуға мәжбүр етті. Келесі жылы Вильям әйелі Мэримен бірге Англия мен Шотландияның бірлескен билеушісі болды. 1688 жылы Англия көптеген одақтастарымен бірге континенттегі соғысқа, Ұлы Одақтың соғысына қатысты, оның қарсыласы – ескі жауы Франция. Соғыс Солтүстік Америкаға да жетті, онда екі жақтың колониялары бір-бірімен шайқасты. Полк келесі жылы Төмен Жерлерде Уолкорт шайқасындағы әрекетке қатысты, онда Одақтас армия француздарды жеңді, бірақ Одақтастар үшін жеңілістер көп ұзамай күтілуде. 1692 жылы полк қанды Стинкирк шайқасына қатысты. Одақтас әскерлерінің батылдығы мен кәсібилігі осы қатал шайқаста толыққанды дәлелденді, бірақ ол Одақтастардың жеңілісімен аяқталды, екі тарап та ауыр шығынға ұшырады. Келесі жылы полк тағы бір қанды шайқасқа, Ланден шайқасына қатысты. Одақтастар шабуылдаған француздарға қарсы тұруға батылдық танытты, бірақ олар одан әрі ұстай алмады, француз кавалериясы Одақтастардың қорғанысын бұзып, Одақтас армиясын кері шегінуге мәжбүр етті. Стинкирктегідей, шайқаста екі тарап та көптеген жандарды жоғалтты. 1695 жылы Гвардия полктері Намюрді қоршау кезінде өжеттік пен қатыгездік танытты, қыркүйекте Одақтастар қаланы, қазіргі Бельгиядағы қаланы француздардан басып алды. Гвардия полктері қоршау кезінде ауыр зардап шекті, бірақ үнемі кәсібилігі мен батылдығын көрсетті. Полк алғашқы шайқас наградасын Намюрді қоршау үшін алды, бірақ екіншісіне көп жылдар өтуі керек еді.

Мұрагерлік соғыстар

1704 жылы полк үшін тағы бір рота құрылды, ол – таулы аймақтың (Highlander) ротасы болды және таулы аймақтың (Highlander) көптеген дәстүрлі жабдықтарымен жабдықталды. 1707 жылы Англия мен Шотландия Ұлыбритания Корольдігін құру үшін Одақ туралы заңға қол қойды, және королева Анна елдің алғашқы монархы болды. 1709 жылы, Испан мұрагерлік соғысы басталғанына бірнеше жыл өткен соң, полк Испанияға аттанды және 1710 жылы Сарагоса шайқасына қатысты, ол Франция-Испан күштеріне қарсы Ұлыбританияның жеңісімен аяқталды. Сол жылы полк Брихуэга шайқасына қатысты, онда британдық күштер жаудан күтпеген шабуылға ұшырады және батыл күрескеніне қарамастан жеңіліске ұшырады. Соғыс 1713 жылы Утрехт шартымен аяқталды, ол Ұлыбритания үшін сәтті аяқталды. Полк атауы 3-ші жаяу гвардия полкі деп өзгертілді, және бұл атау 19-ғасырға дейін сақталды. 1714 жылы таулы аймақтың (Highlander) ротасы таратылды. 1740 жылы Ұлыбритания мен оның одақтастары Францияға қарсы Австрия мұрагерлік соғысын бастады. 1743 жылы полк Деттинген шайқасына қатысты. Бұл британ монархының әскерге жетекшілік еткен соңғы шайқасы болды. Британдықтар мен олардың одақтастары герцог де Нуайль басқарған француз армиясын жеңді. Жеңіске арнап композитор Гендель «Деттинген Те Деум» шығармасын жазды. Бұл шайқас полкке екінші шайқас атағын сыйлады. 1745 жылы полк Австриялық Нидерландыдағы Фонтеной шайқасына қатысты, онда британдық және одақтас күштер Камберленд герцогының басшылығымен, ал француз күштеріне Морис де Сакс басшылық етті. Британдықтар мен олардың одақтастары батыл күрескеніне қарамастан, француздарға жеңіліп, екі тараптан да көптеген адамдар қаза тапты. Шайқас өте қызыл болды, және 3-ші жаяу гвардиясы 100-ден астам офицер мен сарбазды жоғалтып, ауыр зардап шекті. Содан кейін полк Францияның көмегімен Ұлыбритания тағына талап еткен Бони Принц Чарли бастаған Екінші Якобит көтерілісі кезінде Ұлыбританияда қысқа уақыт болды. Бірақ полк көп ұзамай Төменгі елдерге оралды және 1747 жылы Лауффельд шайқасына қатысты, ол Ұлыбритания мен оның одақтастарының жеңілісімен аяқталды, олар француздардан сандар жағынан кем болды. Ұзақ Австрия мұрагерлік соғысы келесі жылы аяқталды.

Жеті жылдық соғыс

1756 жылы Ұлыбритания мен Франция арасында соғыс қайта жанданды, бірақ бұл жолы соғыс әлемнің көптеген бөліктеріне таралып, құндыз алғашқы «дүниежүзілік соғыстың» бастауы болды. 1758 жылдың маусым айында 1-ші батальон Францияға қарсы экспедицияға қатысып, Бретань жағалауындағы Канкаль шығанағына түсті. Бірақ бұл алғашқы экспедиция сәтсіз аяқталып, әскерлер мен кемелер Британияға қайта оралды. Тамыз айында екінші экспедиция басталды, британдық әскерлер, оның ішінде 1-ші батальон, 3-ші Foot Guards, Нормандиядағы Шербург портына жақын жерге қонды. Десант түскен жерде Гвардия батальондары десантты тоқтатуға келген бірнеше мың француз әскерін таратып жіберді. Британдық әскерлер тез арада Шербургке бет алды, ол да берілді. Британдықтар көптеген француз әскери кемелерін, сондай-ақ Шербург портын жойды, оны толыққанды жөндеуге көп жылдар кетті. Содан кейін олар кемелеріне қайта мінді және қыркүйек айының басында Бретаньдегі Сент-Малодан бірнеше шақырым қашықтықта сол портқа шабуыл жасау үшін түсті. Бірақ шабуыл мүмкін емес деп танылды, және оларды түсірген флот нашар ауа райының салдарынан Сент-Кастқа қарай жүзуге мәжбүр болды, осылайша британдық әскерлер қайта міну үшін сол жерге аттанды. 12 қыркүйекте британдық арьергард, 1000-нан астам гвардияшылар мен жаяу әскер батальондарының гранадирлер роталарынан тұратын, сандық артықшылығы бар француз әскерлерінің шабуылына ұшырады. Арьергард өз позициясын батырлықпен қорғады, бірақ олар тек қана уақытты соқтырып, ақырында кемелерге қашуға асықты. Британдықтар бірнеше жүз адамды қаза тапқан, жараланған және тұтқынға түскендерінен жоғалтты, оның ішінде арьергард командирі де болды. 2-ші батальон да шетелде қызмет етті, Германияға жіберілген гвардиялық бригаданың құрамында болды, онда олар Гранби графы Джон Маннерстің басшылығымен шайқасты. Батальон 1761 жылы Виллингхаузен шайқасына қатысты, онда Брауншвейг князі Фердинанд басқарған одақтас күштер сандық артықшылығы бар француз күштерін жеңді. Келесі жылы, маусым айында батальон Вильгельмсталь шайқасына қатысты, онда одақтас күштер француздарды қатты шайқастан кейін жеңді, оның көп бөлігін гвардиялық батальондар көрді. Сол жылы батальон Жетіжылдық соғыстың аяқталуына дейін, 1763 жылы аяқталған Брюкке Мюле шайқасына қатысты, ол батальонның соңғы әрекеті болды.

Жаңа дүниені көру

1776 жылы американдық отаршылар Филадельфияда Ұлыбританиядан тәуелсіздіктерін жариялады. Оған жауап ретінде 1-ші аяқ гвардиялық полкі, Колдстрим аяқ гвардиялық полкі және 3-ші аяқ гвардиялық полкінің әр ротасынан он бес сарбазды біріктіріп, Солтүстік Америкаға жіберу үшін аяқ гвардиялық құрама батальон құрылды. Кейіннен құрама батальон екі батальонға бөлінді, және екі батальон да сол жылы Бруклин шайқасы мен Уайт-Плейнс шайқасына қатысты. Келесі жылы, қыркүйек айында құрама аяқ гвардиясы Брендивайн шайқасына қатысты. Британдықтар мен олардың одақтастары гессендіктер американдықтардан аздап кем болды, бірақ британдықтар мен гессендіктер жеңіске жетті, екі тарап та ауыр шығынға ұшырады. Сол жылы екі құрама батальон да Жермантаун шайқасына қатысты, ол да британдықтардың жеңісімен аяқталды. 1781 жылы екі құрама аяқ гвардиялық батальоны Гилфорд Кортхаусы шайқасына қатысты. Бұл күштерге генерал Чарльз Корнуоллис басшылық етті, олардың құрамында 1900 сарбаз болды, ал американдық қарсыластарының саны 4400-ге жетті. Аяқ гвардиясы шайқастың көп бөлігінде ерекше кәсібилігімен көзге түсті. Шайқас барысында аяқ гвардиясы американдық драгунмен қатты күреске түсті, олардың артынан жасаған шабуылына ұшырады. Американдықтар та қарсы шабуыл жасады, соның салдарынан хаос туды. Генерал Корнуоллис британдық және американдық әскерлерінің араласып кеткен тобына шашыранды оқтарды ату туралы қиын шешім қабылдады. Британдық әскерлері шашыранды оқтардан ауыр зардап шексе де, американдықтар кері шегінуге мәжбүр болды. Аяқ гвардиясы қатты шығынға ұшырады, көптеген сарбаздары қаза тапты немесе жарақат алды, ал олардың командирі, Колдстрим гвардиясының бригадирі Чарльз О'Хара ауыр жарақат алды. Аяқ гвардиясының сарбаздары көп шығынға ұшырағандықтан, құрама батальон бір батальонға дейін қысқартылды. Кейінірек 1781 жылы құрама аяқ гвардиясы Йорктаун шайқасында, олардың соңғы шайқасында қатысты, ол Йорктаунды американдықтар қоршаған кезде басталды. Британдықтар қазан айына дейін өздерінің позицияларын батылдықпен қорғады, бірақ британдық қолбасшы генерал Корнуоллис 19 қазан күні өз әскерімен бірге Йорктауннан шығып, американдықтарға бас иді. Аяқ гвардиясы 1782 жылға дейін Америкадан кетпеді, содан кейін 1783 жылы Ұлыбританияға оралды. Сол жылы құрама аяқ гвардиясы таратылды, ал сарбаздар бұрынғы полктеріне қайтарылды.

Француз революциялық соғыстары

1789 жылы француз төңкерісі басталды. 1793 жылы Ұлыбритания мен Еуропалық континенталдық державаларды қамтитын Бірінші коалиция, революциялық Франциямен күресу үшін құрылды. 1-ші батальон 23 мамырда Фамар шайқасына және сол айдың басында басталған Валенсиен қамалына (1793) қатысты. Қала сол жылдың шілде айында одақтастардың қолына көшті. Батальон сондай-ақ Бушайндағы Цезарь лагерінің шайқасына және қыркүйекте аяқталған Дюнкерк қамалына қатысты. 1793 жылдың тамызында Уильям Гринфилд басшылығындағы 1-ші батальон, 1-ші гвардиялық пехота полкінің және Колдстрим гвардиялық пехота полкінің 1-ші батальондарымен бірге Линсель шайқасына қатысты. 1000-нан астам гвардиялықтарға голланд әскерлерінен тартып алған Линсель ауылын француздардан қайтарып алу міндеті жүктелді. Француздар 5000-нан астам сарбазбен қаруланған еді. Жаяу гвардия жаңадан басып алынған ауылға батыл және кәсіби түрде шабуыл жасады, қорқынышты артиллерия мен мылтық оқтарына ұшырап, ауыр шығынға ұшырады. Жаяу гвардия ауылды шабуылдағанда айқын шеберлік танытып, француздармен аяусыз шайқасты, оларға ауыр зиян келтіріп, ауылды француздардан тазартты және гвардиялықтар ауылды басып алды. Полк, шайқастағы еңбегі үшін үшінші шайқас құрметін алды. Полк 1793 жылы Ланнойдағы және басқа да шайқастарға қатысты. Батальонның соңғы қақтығысы келесі жылы болды. 1798 жылы революциялық Францияға қарсы Екінші коалиция құрылды. Сол жылы 1-ші батальонның жеңіл роталары қазіргі Бельгиядағы Остендке шабуыл жасады. Шабуылдың мақсаты Брюггеден Остендке дейінгі каналдың шлюздерін және бөгеттерін жою болды. Экспедиция Корольдік теңіз күштерінің (RN) бомбалауымен қолдау көрсетілді. Шлюздер жойылды, бірақ қолайсыз жел салдарынан қайта орналасу мүмкін болмады, генерал-майор Кут басқаратын армияның 1300 адамы француздарға тұтқынға түсті. 1799 жылы 1-ші батальон Голландияға, қазіргі Нидерландыдағы Батавия Республикасына, англо-орыс шапқыншылығына қатысты. Бұл шапқыншылықтың мақсаты қуылған голланд патшасын таққа қайтару болды, Батавия халқы Францияның Ұлыбританиямен сауданы тоқтатуынан туған экономикалық қиындықтардан кейін осы қадамды қолдайды деген үміт болды. Құрғақ жерге қонғаннан кейін көп ұзамай Батавия флотының көптеген кемелері британдықтарға бейбіт түрде берілді. Қазан айында жаяу гвардия, көптеген басқа полктермен бірге Эгмонт-оп-Зе және Алкмар шайқастарына қатысты, соңғысы британдықтардың жеңісімен аяқталды. 1800 жылы 1-ші батальон жағалаудағы испандық Феррол, Виго және Кадис қалаларына қарсы экспедицияларға қатысты. Соңғысы бірнеше жылдан кейін Пиреней соғысы кезінде маңызды рөл атқарды. 1798 жылы Франция Египетке басып кірді, бұл елдің Жерорта теңізі мен Үндістандағы Ұлыбританияның позициясына қауіп төндіретін әрекет болды. Келесі жылы адмирал лорд Нельсон Нил шайқасында француз флотын талқандап, француздарды Египетте тұтқынға алды. 1801 жылы Ұлыбритания мен Ирландияның Біріккен Корольдігі құрылды және бірнеше айдан кейін 1-ші батальон генерал сэр Ральф Аберкромби басқаратын Египетке британдық армия экспедициясының бір бөлігі болды. 8 наурызда Абукир шығанағына қонды, десант өте сәтті аяқталды, француз қорғаушылары қарсылық көрсеткеніне қарамастан. Батальон 21 наурызда Александрия шайқасына қатысты, британдық күштердің саны шамамен 14 000, ал француздық күштер шамамен 20 000 болды. Бұл шайқаста британдықтар ерлік пен батырлық танытты, гвардиялық бригада орталықта француздарға қарсы өте кәсіби түрде әрекет етті, нәтижесінде британдықтар жеңіске жетті. Британдықтар 1500-ге жуық адамды өлтіріп, жараланып, жоғалды, соның ішінде олардың қолбасшысы генерал Аберкромби, ол шайқаста қаза болды, ал француздар 4000-нан астам адамнан зардап шекті. Каир мен Александрия жақын арада басып алынды, 1801 жылдың соңына қарай бүкіл Египет қайтадан басып алынды. Полк төртінші шайқас құрметін алды, Сфинкс оның түстеріне орналастырылды және оның үстіне Египет деген жазу жазылды.