Кіріспе

Ешбошет (,; басқаша жазылады Ишбаал, "ұятты адам" немесе "Бағалдың адамы") – Еврей Киелі кітабында айтылғандай, Израиль патшалығының екінші монархы. Әкесі Саул қайтыс болғаннан кейін, Ишбошет таққа отырып, екі жыл патшалық құрды. Билік еткен кезінде Ишбошет Яһуда тайпасы Саулдың мұрагері деп майлаған Дәуітпен ұзаққа созылған қақтығысқа қатысты. Бұл екі көшбасшы арасындағы бәсеке сол кездегі патшалықтың саяси жағдайын қалыптастырды. Еврей Киелі кітабында Ишбошеттің билігі Дәуіттің әскерлерімен соғысқа толы болғандығы айтылады, екі тарап та билік пен заңдылық үшін күресті. Киелі кітаптарда айтылғандай, оны Баана және Рехаб атты өз армиясының екі офицері өлтірді, олар Ишбошетті өлтіру арқылы Дәуіттің құрметін алуға үміттенеді. Бұл әрекет Ишбошеттің билігін мерзімінен бұрын аяқтады және Дәуіттің басшылығымен патшалықтың бірігуіне маңызды рөл атқарды.

Киелі кітаптағы оқиғалар

Киелі кітапта Саулдың әскерінің қолбасшысы Әбенир, Саулдың ұлы мен ағалары Ғилбоа шайқасында (Самуил 31:1 (ХИ)) қаза болғаннан кейін, Иорданның арғы жағындағы Маханайымда (Самуил 2:8 (ХИ)) Иешбошетті Израильдің патшасы деп жариялады. Ол кезде Иешбошет 40 жаста болды және екі жыл патшалық құрды (Самуил 2:10 (ХИ)). Бірақ, Саул патша қайтыс болғаннан кейін, Яһуда тайпасы Саул әулетінің үстемдігінен бөлініп, Дәуітті патша етіп жариялады (Самуил 2:4 (ХИ)), содан соң соғыс басталды (Самуил 2:12 (ХИ)). Дәуіттің жақтастары Иешбошетке қарсы үстемдік танытты (Самуил 3:1 (ХИ)), бірақ Әбенир Дәуітке қосылғанға дейін соғыс жалғасты (Самуил 3:6 (ХИ)). Саулдың өмірінде Дәуіт Саулдың қызы Михалға, Иешбошеттің әпкесіне үйленген еді, бірақ Саул мен Дәуіт арасында келіспеушілік туып, Саул оны басқа біреуге берді. Кейін, Иешбошетпен болған соғыс аяқталғаннан кейін, Дәуіт Михалды өзіне қайтаруды шарты етті, ал Иешбошет оған бағынды (Самуил 3:14 (ХИ)). Әбенирдің өлімінен кейін Иешбошет билікті сақтап қалу үмітін жоғалтқандай көрінеді (Самуил 4:1). Иешбошеттің екі әскербасшысы, Рехап пен Баана, Дәуіттен сыйлық күтіп, тақтан тайдырылған патшаны өлтірді (Самуил 4:5 (ХИ)). Бірақ Дәуіт мемлекетке опасыздық жасағаны үшін оларды мақтаған жоқ, екеуін де өлімге кесті және қол-аяқтарын кесіп тастады. Дәуіттің жақтастары Иешбошеттің басын Әбенирдің Хеброн қабіріне жерледі (Самуил 4:12 (ХИ)).

Атау мәселесі

Иеш-Бошет және Ешбағал есімдерінің түпнұсқа еврей тілінде мағынасы нақты емес. Еврей тілінде "Иш-Бошет" – "Ұятты адам" дегенді білдіреді. Ол сондай-ақ "Баал бар" немесе "Баалдың жалыны" деген мағына беретін Ешбағал деп те аталады. Зерттеушілер Бошеттің Баалдың орнына қолданыла бастағанын, Баал айтуға тыйым салынғаннан кейін болғанын болжайды; (қарсы бағытта) Адонай есімді тетраграмматонның орнына қолдану да осыған ұқсас (табу деформациясын қараңыз).

Археология

2012 жылы Израильдің археологиялық басқармасы археологтардың Кирбет-Кейяфада табылған, қайта құрастырылған үлкен керамикалық құмырада "Эшбаал бен Беда" деген 3000 жылдық жазуды тапқанын мәлімдеді. Бұл Эшбаал, Киелі кітаптағы Эшбаал/Ишбошеттен басқа адам болғанымен, бұл есімнің ежелгі жазуда табылуының алғашқы жағдайы еді. Бұл б.з.д. 10 ғасырға жататын барлық еврей жазуларының тек төрт еуінің бірі.