Кіріспе
Рим мемлекет қайраткері және тарихшысы Публий Рутилий Руф (б.з.д. 158 – б.з.д. 78) – Рим мемлекет қайраткері, әскери қолбасшы, шешен және тарихшы, Рутилий руының өкілі, сондай-ақ Гай Юлий Цезардың анасының әжесі Рутилияның інісі. Ол Рим Республикасындағы ең жоғары саяси лауазымға 105 жылы консул болып сайланғанда қол жеткізді. Консулдық қызметінде ол әскерлік жаттығу жүйесін реформалап, әскердің тәртібін жақсартты. Квинт Муций Скеволаның легаты ретінде ол Азия халқын эквиттердің зорлық-зомбылығынан қорғауға тырысты, бұл провинция тұрғындарын оларға қарсы қорқыту айыптауын көтеруге мәжбүр етті. Айыптау жалған болғанымен, қазылар алқасы эквиттерден таңдалғандықтан, ол сотталды. Ол жер аударылып, Смирнаға кетіп, Рим тарихын грек тілінде жазды.
Publius Rutilius Rufus (158 BCafter 78 BC) was a Roman statesman, soldier, orator and historian of the Rutilia gens, as well as a great uncle of Gaius Julius Caesar (through his sister Rutilia, Caesar's maternal grandmother). He achieved the highest political office in the Roman Republic when he was elected consul in 105 BC. During his consulship, he reformed the drill system and improved army discipline. As legate to Quintus Mucius Scaevola, he attempted to protect the inhabitants of Asia from extortion by the equites, which provoked them to raise the accusation of extortion from those provincials. The charge was false, but as the juries were chosen from the equestrian order, he was condemned. He was exiled and went to Smyrna, where he wrote a history of Rome in Greek.
Ерте өмір
Ол Публий Рутилийдің үшінші баласы болды, ал қалған балалары Люций және Рутилия (Гай Аврелий Коттаның анасы) деп аталды. Руф Панаэтийден философияны (стоик болғандықтан), заңды, Сулпиций Галбадан риториканы және грек тілін үйренді.
Әскери мансап және консулдық қызмет
Ол әскери қызметін б.з.б. 134 жылы Нумантин соғысы кезінде Публий Корнелий Сципион Эмилианның штабының мүшесі ретінде бастады. Испанияда жүргенде, ол Сципионның қол астында қызмет еткен Гай Мариус және Югуртамен байланысқа түскен болуы керек. Ол Нумантия қамалына қатысқан болуы мүмкін. Б.з.б. 115 жылы Руф консул сайлауына түсті. Ол Марк Эмилиус Скаврдан жеңіліс тапты. Сайлаудан кейін ол Скаврды амбитус қылмысы үшін сотқа берді. Скавр да Руфты сол айыппен соттады. Екеуінің де ісі сәтсіз аяқталды. Б.з.б. 109 жылы Руф Югуртаға қарсы жорықта Гай Мариуспен бірге Квинт Цецилий Метелл Нумидикустың легаты болды, Гней Маллиус Максимустың серігі ретінде. Консул болған кезінде Рим Цимбри және Тевтон тайпаларының Трансальпілік Галлия провинциясына жеткендігіне байланысты шабуыл қаупіне тап болды: аға консул және әскери өнерімен көзге түскен адам ретінде Рутилийдің рим әскерін герман тайпаларына қарсы солтүстікке жетектеуі күтілген еді. Бірақ, қандай да бір себеппен, бұл міндет оның кіші серігіне жүктелді, бұл апатты нәтижеге әкелді, өйткені Маллий мен проконсул Сервилий Цепио ынтымақтастыққа келе алмады, нәтижесінде Араузио шайқасындағы күйреген жеңіліс болды, ал Рутилий өзі Римде қалды. Оның ең маңызды жетістіктері әскердің тәртібін нығайту және жаттығулардың жаңа жүйесін енгізу болды. Кейіннен ол Азия провинциясының губернаторы Квинт Муций Скаэволаның легаты қызметін атқарды. Ол Митилене, содан кейін Смирнаға көшіп, өмірінің соңына дейін "өзін құрметпен қабылдаған провинциялықтардың арасында құрметті азамат ретінде" өмір сүрді. Цицерон б.з.б. 78 жылы оны сол жерде кездестірді. Луций Корнелий Сулла Руфты Римге қайта оралуға шақырғанымен, ол бас тартты. Смирнада тұрған кезінде ол өзінің өмірбаянын және грек тілінде Рим тарихын жазды, оның бір бөлігі Нумантин соғысына арналған еді. Олардың ұлы Публий Рутилий Нудус болған болуы мүмкін.
Көркем шығармаларда
Стивен Сейлордың "Қаһарлы ашу" романында Публий Рутилий Руфус екінші реттік кейіпкерлердің бірі болып бейнеленеді. Колин Маккалоудың "Римдегі алғашқы адам" романында (оның "Рим шеберлері" сериясының бірінші кітабы) Публий Рутилий Руфус екінші қатарлы кейіпкерлердің бірі ретінде суреттеледі.