Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Чили аймағы
Region of Chile
Айсен-дель-генерал Карлос Ибанес-дель-Кампо аймағы (исп. Región de Aysén del General Carlos Ibáñez del Campo), көбінесе Айсен аймағы немесе Айсэн деп қысқартылады, Чилидің 16 бірінші деңгейлі әкімшілік бөлігінің бірі. Аумағы бойынша үшінші орында болғанымен, бұл аймақ 2017 жылғы мәліметтер бойынша 102 317 тұрғынымен Чилидің ең сирек қоныстанған аймағы болып табылады. Аймақтың орталығы – Койхайк қаласы, бұрынғы атауымен белгілі. Аймақтың қазіргі атауы Чилидің бұрынғы президенті, генерал Карлос Ибанес дель Кампо есімімен байланысты. Ландшафты көптеген көлдерді, каналдарды және фьордтарды қалыптастырған бірнеше мұздықтармен ерекшеленеді. Аймақта Солтүстік Патагония мұздығы және Оңтүстік Патагония мұздығы сияқты мұздықтар бар, олар Антарктида мен Гренландиядан кейін әлемдегі үшінші үлкен мұздықтар болып табылады. Аймақтың солтүстік жартысында солтүстік-оңтүстік бағытта созылған жанартаулар тізбегі орналасқан. Аймақтың батыс бөлігі тығыз өсімдік жамылғысымен және таулы жерлермен сипатталса, шығыс бөлігі ашық далалармен және жазық, төбелі жерлермен жабылған. Айсен аймағы Чили Республикасына енген соңғы ірі аймақ болды, алғашқы тұрақты елді мекендер 19 ғасырдың екінші жартысында пайда болды, ал ішкі аймақ ғасырдың басында мекенделді. 1980 жылдары 7-жолдың (Carretera Austral немесе Оңтүстік тас жолы) салынуына дейін аймақ арқылы солтүстіктен оңтүстікке дейінгі жалғыз құрлық жолдары өте қарапайым болды.
The Aysén del General Carlos Ibáñez del Campo Region (lang es, ajˈsen, Región de Aysén del General Carlos Ibáñez del Campo), often shortened to Aysén Region or Aisén, is one of Chile's 16 first order administrative divisions. Although the third largest in area, the region is Chile's most sparsely populated region with a population of 102,317 as of 2017. The capital of the region is Coyhaique, the region's former namesake. The region's current namesake is the former President of Chile, General Carlos Ibáñez del Campo. The landscape is marked by several glaciations that formed many lakes, channels and fjords. The region contains icefields including the Northern Patagonian Ice Field and the Southern Patagonian Ice Field, the world's third largest after those in Antarctica and Greenland. The northern half of the region feature a north south string of volcanoes. While the western part of the region is densely vegetated and mountainous, the eastern reaches contain open grasslands and much flat and rolling terrain. Aysén Region was the last major area to be effectively incorporated into the Republic of Chile, with the first permanent settlements emerging in the second half of the 19th century and the inland part being settled at the turn of the century. Until the construction of Route 7 (the Carretera Austral, or Southern Highway) in the 1980s, the only overland routes from north to south through the region were extremely primitive tracks.
Демография
XI аймақ, Айсен дель Генерал Карлос Ибанес дель Кампо, елдегі ең сирек қоныстанған аймақ. 2002 жылғы халық санауы бойынша 106 990,9 км² аумақта бар болғаны 91 492 адам тұрды. Халық тығыздығы – шаршы километрге 0,85 адам. 2000 мен 2005 жылдар аралығындағы орташа жылдық өсім 100 адамға шаққанда 1,35 пайызды құрады деп есептелді. 2002 жылғы халық санауына сәйкес, ең ірі қалалар: Койхайке (44 850 адам), Пуэрто-Айсен (16 936 адам), Чили-Чико (3042 адам), Пуэрто-Синес (2517 адам), Кокране (2217 адам), Мелинка (1411 адам) және Манихуаль Вилла (1401 адам).
Region XI, Aysen del General Carlos Ibanez del Campo, is the least populated of the country. According to the 2002 census there were only 91,492 inhabitants in an area of 106,990.9 km². The population density is 0.85 inhabitants per km². Between 2000 and 2005, the average annual growth rate was estimated at 1.35 per 100 inhabitants. The largest cities according to the 2002 census are Coyhaique (population 44,850), Puerto Aysen (16,936), Chile Chico (3042), Puerto Cisnes (2517), Cochrane (2217), Melinka (1411) and Mañihuales Villa (1401).
Климат
Айсен аймағының климаты салқын мұхиттық климат ретінде сипатталады, ол төмен температуралармен, көп жауын-шашынмен және күшті желдермен ерекшеленеді. Аймақ бойынша жер бедерінің әртүрлілігі батыс және шығыс бөліктерінде әр түрлі климаттық аймақтардың қалыптасуына әкеледі. Батыстағы жағалау аймақтарында салқын қоңыржай климат басым. 1985 жылы Мораледа каналында мерлуза балық аулау орындарының табылуы балық шаруашылығының қарқынды дамуына ықпал етті. Аймақтың Sphagnum батпақтарының 28,5%-ы О’Хиггинс коммунасында орналасқан. Айсен аймағында барлығы 10 муниципалитет бар.
Aysén Region climate's is classified as a cool oceanic climate with low temperatures, abundant precipitation and strong winds. The relief found throughout the region results in different types of climate zones in the western and eastern parts. Coastal areas to the west have a cool temperate climate. In 1985 the discovery of merluza fishing grounds in Moraleda Channel sparkled a fishing boom. The commune that concentrates most of the region's Sphagnum bogs —28.5%— is O'Higgins. There are a total of 10 municipalities in Aysén Region.
Ертедегі тұрғындары
Айсен аймағының фьордтары мен арналарында тарихи тұрғындардың ең ерте белгілілері – чоно және кавескар тайпалары. Бұл екі топ каноэмен саяхаттап, аң аулау және жинау арқылы күн көретін өмір салтын ұстанды. Олардың дене бітімі де ұқсас болды: кішкентай бойлы, ұзын басты (долихоцефалиялық) және "жазық бетті" еді. Ұқсастықтарына қарамастан, олардың тілдері мүлдем бөлек болды. Чоно тайпасы Чилоэ архипелагынан 50° оңтүстік ендігіне дейін, ал кавескар тайпасы 46° оңтүстік ендігінен Магеллан бұғазына дейін көшіп-қонып жүрді. Осылайша, екі топ та Пенас шығанағында, Гуаянеко архипелагында және басқа да аралдарда қатар өмір сүрді. Гуаитекас архипелагы 1557 жылы испандық экспедиция картоп егісін атап өткендей, испандықтар келгенге дейінгі егіншіліктің оңтүстік шегарасын құрады.
The earliest historically known inhabitants of the fjords and channels of Aysén Region are the Chono and Kawésqar. These two groups shared a life style as canoe faring hunther gatherers. They also shared physical traits such as being of low stature, long headed (Dolichocephalic) and having a "low face". Despite similarities their languages were completely different. The Chono moved around in the area from Chiloé Archipelago to 50° S and the Kawésqar from 46° S to the Strait of Magellan. Thus both groups overlapped in Gulf of Penas, Guayaneco Archipelago and other islands. Guaitecas Archipelago made up the southern limit of Pre Hispanic agriculture as noted by the mention of the cultivation of potatoes by a Spanish expedition in 1557.
Колониялық дәуір
Педро де Вальдивия бастапқыда Оңтүстік Американың оңтүстік бөлігінің барлығын Магеллан бұғазына дейін (53° S) жаулап алуды көздеген. Бірақ ол тек Релонкави шығанағына (41°45' S) жетті. Кейін 1567 жылы Чилоэ архипелагы (42°30' S) жаулап алынды, содан бастап Испания империясының оңтүстікке қарай кеңеюі тоқтатылды. Испандықтардың одан әрі жаулап алуға ынтасы болмаған болуы мүмкін. Жергілікті халықтар сирек болды және олардың өмір салты испандықтардың отырықшы егісшілікпен айналысуынан мүлдем өзгеше болды. Патагонияның фьордтары мен бұғаздарындағы қатал климат та одан әрі кеңеюге кедерес болған болуы мүмкін. Колониялық дәуірде Патагонияның фьордтары мен бұғаздарын алғаш рет испандықтар зерттеді. Зерттеулеріне түрлі себептер себеп болды, оның ішінде жергілікті халықты христиан дініне өткізу, Испанияның иелігіндегі аймаққа басқа елдердің енуіне жол бермеу, аймақтың географиялық білімін арттыру және, соңында, «Цезарьдер қаласы» деп аталатын мифтік қаланы табу. Магеллан бұғазының жанында еуропалықтардың қоныстануы туралы жалған хабарлар испандықтарды 1675–1676 жылдардағы Антонио де Веа экспедициясын ұйымдастыруға итермеледі, ол сол кезге дейінгі ең ірі экспедиция болды. Алайда, 19 ғасырда балықшылар, орманшылар және Чилоэден келген аңшылар аралдарға жиі келіп, оларды аралап өтетін. Айсен аймағының архипелагы мен фьордтарындағы Pilgerodendron uviferum (lang es) ағашын пайдалану аймақтың алғашқы экономикасын солтүстіктегі Чилоэ архипелагымен байланыстыруға көмектесті. Гаучо – бұл Орталық Чилидің хуасосы емес, Айсеннің ас-тағамын, биін және музыкасын қалыптастырған аймақтың маңызды символы. Гаучо мен хуасоның басты айырмашылығы – гаучо мал мен қой шаруашылығымен айналысса, хуасо көбінесе егіншілікке бейім. Аргентина мен Чилоэден келген отарлаушылардың мұрасы Орталық Чилиден ерекшеленетін, әсіресе Аргентинамен шекаралас аймақтарда испан тілінің ерекше диалектісіне әкелді. Осы мәдениеттердің қосылуы мен географиялық оқшаулану Айсенді Чилидің ұлттық ерекшелігінен өзгеше аймаққа айналдырды, ол елдің орталық бөлігінде қалыптасқан.
Pedro de Valdivia sought originally to conquer all of southern South America to the Straits of Magellan (53° S). He did however only reach Reloncaví Sound (41°45' S). Later in 1567 Chiloé Archipelago (42°30' S) was conquered, from there on southern expansion of the Spanish Empire halted. The Spanish are thought to have lacked incentives for further conquests south. The indigenous populations were scarce and had ways of life that differed from the sedentary agricultural life the Spanish were accostumed to. The harsh climate in the fjords and channels of Patagonia may also have deterred further expansion. During colonial times, the fjords and channels of Patagonia were first explored by the Spaniards. There were a number of motivations for their explorations, including a desire to Christianize indigenous peoples, to prevent intrusions of foreign powers into territory claimed by Spain, to increase geographic knowledge of the zone, and finally, to search for a mythical city called City of the Caesars. False rumours of European settlements near the Straits of Magellan led the Spanish to organize the Antonio de Vea expedition of 1675–1676 which was the largest expedition to the date. However, the islands were often visited and traversed in the 19th century by fishermen, lumberjacks, and hunters from Chiloé. The exploitation of Pilgerodendron uviferum (lang es) in the archipelagoe and fjords of Aysén Region contributed to link early economy of the region to Chiloé Archipelago further north. The Gaucho is an important symbol of the region shaping the cuisine, dance, and music of Aysén rather than the Huaso of Central Chile. The main difference between the Guacho and Huaso is the former is involved in cattle and sheep herding, while the latter tends to be more oriented around farming. The settler heritage of the region arising from Argentina and Chiloé have also led to a unique dialect of Spanish distinct from Central Chile, especially in the areas along the border with Argentina. It is the blend of these cultures and geographic isolation that make Aysén a region distinct from the national identity of Chile which to a large degree developed around the center of the country.