Кіріспе

Ларс Магнус Харальд Кристоффер Оли (туған 13 қаңтар 1957 жылы) – швед саясаткері, Швецияның Сол партиясының бұрынғы төрағасы. 1998 жылдан 2014 жылға дейін Швеция парламентінің депутаты болды.

Ерте өмір және мансап

Ларс Оли Стокгольмнің Шпанга ауданында дүниеге келген. Оның әкесі, сондай-ақ алты буыннан бері оның барлық ата-бабалары сияқты, дін қызметкері болған. Ол Стокгольм төңірегіндегі әртүрлі жерлерде өсті. 1977 жылы швед әскеріндегі міндетті әскери қызметін аяқтағаннан кейін және 1978 жылы гимназияны (орта білім) бітіргеннен кейін, ол Statens Järnvägar (Швеция мемлекеттік теміржолдары) компаниясында жұмыс істеуге кірісті, кейіннен ол кондуктор (tågmästare) болды. Ол әлі де SJ компаниясында жұмыс істейді, бірақ 1994 жылдан бері демалыста. 1970 жылы Оли Швецияның Либералды жастар ұйымының мүшесі болды, бірақ көп ұзамай одан шығып, коммунист болды. 1978 жылы Коммунистік жастар ұйымына, ал 1979 жылы Солшыл партияға қосылды. 1980 жылы Коммунистік жастар басқармасының мүшесі болды, 1987 жылы партия басқармасының орынбасары болып сайланды, 1990 жылы партия басқармасының толық құрамына енді. 1994-2000 жылдары партия хатшысы болды, ал 2004 жылы партия төрағасы болып сайланды. 1998 жылдан бері Парламент депутаты. Ларс Оли 2008 жылы "Жылдың күрд досы" сыйлығына ие болды (швед. Årets kurdvän – бұл Швециядағы белсенді және табысты күрдтер мен күрдтердің достарын марапаттайтын күрд гала-кешінің қазылар алқасы жыл сайын табыстайтын сыйлықтардың бірі). 2011 жылдың тамызында Оли отставкаға кететінін жариялады. 2004 жылдың 20 ақпанында партия төрағасы болып сайланды, ол Улла Хоффманнан кейін осы лауазымға келді. 2017 жылдың қарашасында Оли әйелдерге қатысты сексуалдық қылық жасады деген айыптауларға байланысты партияның съезіне қатысуына тыйым салынды. Ол 2018 жылдың қаңтарында партиядан шықты.

Нака Скоглунд

Партия төрағасы болған алғашқы апталарында Оли бір сұхбатында бала кезінде швед футбол аңызы Накка Скоглундпен достық ойында футбол ойнағанын айтқан. Бірақ кейін "Дагенс Нихтер" газеті бұл әңгіменің шындыққа жанаспайтынын жариялады. Оған бұл туралы сұрақ қойғанда, Оли бұл қателіктің өзінен туындағанын мәлімдеді.

Коммунист болу немесе болмау

Ларс Оли бұрын ашық коммунист болған. 2005 жылдың 5 қазанында «Sveriges Television» (швед мемлекеттік телеарнасы) Ларс Олидің өмірі мен демократияға деген көзқарасы туралы бағдарлама көрсетті. Бағдарламада Оли өзінің тарихын өзгертуге тырысқандығы және өткенін жасырғандығы айыпталды. Ол Шығыс блогының саяси жүйелерін қорғаған Олидің бірнеше сөзі табылды. Партияның бірнеше көрнекті мүшелері, оның ішінде бұрынғы партия жетекшісі Ларс Вернер де Олидің көзқарастары туралы куәлік берді. Сондай-ақ, 2000 жылы Олидің "Кируна шведтеріне" – Совет тұтқындығынан отанына оралғаннан кейін Сол партиясынан келген қудалау құрбандарына – жазған кешірім хатын қайта өңдегені және одан Иосиф Сталинге қатысты бірнеше сынды пікірлерді алып тастағаны анықталды. Бағдарлама сонымен қатар Олидің 1999 жылға дейін өзін ленинші деп атағанын көрсетті. Осы даудан кейін барлық басқа парламенттік партиялардың басшылары Олиді коммунизмге адалдығынан бас тартуға шақырды. 2005 жылдың 30 қазанында Оли швед телеарнасында өзін коммунист деп атауын тоқтататынын мәлімдеді. Бірақ ол сонымен бірге коммунизм идеалдарына адал болатынын және әрдайым "сыныпсыз қоғам" үшін күресіп отыратынын атап өтті.

Швед-кубалық қауымдастық

Олидің коммунизмге қатысты пікірлері мен социализм және социалистік басшылық туралы анықтамасына байланысты туған дау кезінде Олидің Швеция-Куба қауымдастығына мүше екені белгілі болды. Швеция-Куба қауымдастығы Кубадағы Фидель Кастро үкіметін қолдады және елді диктатура деп атауға қарсы. Оли кейін Кубаны диктатура деп есептейтінін және Кубадағы саяси еркіндіктің жетіспеушілігін сынағанын мәлімдеді, бұл мәлімдемеге жауап ретінде Швеция-Куба қауымдастығының төрағасы сынға алды. 2005 жылдың қыркүйегінде Оли ұйымнан шыққанын жариялады.

Тірі эфирдегі пікірсайыс кезінде ортаңғы саусақ

Швецияның TV4 телеарнасында 2006 жылғы 18 қыркүйекте, Швециядағы жалпы сайлаудан кейін өткен тікелей эфирдегі пікірсайыста Оли, оңшыл комментатор Мари Сёдерквисттің оның басшылық стилін коммунистік деп атағанына жауап ретінде ортаңғы саусағын көрсетіп, қырқысқан жағдай туды. Кейін Оли кешірім сұрап, "бір сәт есінен шығып қалғанын" мәлімдеді.

Жеке қамқорлықты таңдау

Ол жеке меншік компанияларға дәстүрлі түрде Швеция мемлекеті бақылап отырған салаларда, мысалы білім беру және денсаулық сақтау салаларында жұмыс істеуге рұқсат беруге қатысты үлкен қарсылық білдіреді. Дегенмен, оның екі баласы да жеке мектептерде оқиды. Ол балаларының өздеріне қатысты ең дұрыс деп санаған шешімді, оның бұл мәселедегі пікірлеріне қарамастан, дербес қабылдағанын айтады. 2010 жылы ол тізе буынына жасалатын операцияны Софияхеммет жеке клиникасында жасатқан. Жалға берілетін жылжымайтын мүліктерді кондоминиумдардан артық көретін Олли 2006 жылы сатып алған және 2010 жылы сатқан Стокгольм қаласы орталығындағы төрт бөлмелі кондоминиумнан айтарлықтай пайда тапты.

Коммунизмнің құлдырауына қарсы әрекет ету

Оли Берлин қабырғасының құлағанын естігенде қайғыдан көз жасын төккенін көп естіпсіз. 2010 жылдың қыркүйегінде ол бұл өзіне қатысты жалған цитата екенін, саяси қарсыластары мен пікір жазушылар (атап айтқанда, Dagens Nyheter газетінің саяси редакторы Питер Володарски) оған тағы да тағып отырғанын мәлімдеді. Uppdrag Granskning бағдарламасының тілшісі Янне Жозефсон оған 2004 жылғы сұхбаттан алынған видеоны көрсеткенде, Оли оны көруден бас тартты. Оның орнына, ол сол кездегі оқиғаларға қуанғанын айтты, ең жақын досы 1989 жылы Прагадан қала азат болғанда қуанышты хабар жібергенін еске алды. Бастапқыда ол досынан SMS-хабарлама алғанын айтқан, бірақ бұл мүмкін емес еді, себебі әлемдегі алғашқы SMS-хабарлама 1992 жылы жіберілген. Кейін ол досымен телефон арқылы сөйлескенін мәлімдеді.