Пробиотиктер: денсаулыққа пайдасы және ғылыми негіздемесі

Пробиотиктер – денсаулыққа пайдалы бактериялар. Ішек флорасын жақсартады, иммунитетті көтеріп, ас қорытуға көмектеседі. Наубайлық дәлелдері аз, сақтық керек!

14 мин оқу

100%

Дереккөз: Probiotic — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Тұтыну кезінде денсаулыққа пайда әкелетіні айтылатын микроорганизмдер

Пробиотиктер – тұтыну кезінде денсаулыққа пайдалы екендігі айтылатын тірі микроорганизмдер, әдетте ішек микробиотасын жақсарту немесе қалпына келтіру арқылы. Пробиотиктерді тұтыну жалпы алғанда қауіпсіз деп саналады, бірақ сирек жағдайларда бактериялар мен организмнің өзара әрекеттесуіне және күтілмеген жағымсыз әсерлерге алып келуі мүмкін. Пробиотиктердің кейбір жағдайларда пайдалы екеніне дәлелдер бар, бірақ олардың көптеген денсаулыққа пайдасы туралы айтылатын мәлімдемелердің көпшілігіне жеткілікті дәлелдер жоқ. Пробиотиктер нарығының өсуі пробиотиктер деп мәлімделген микроорганизмдердің күшін ғылыми тұрғыдан дәлелдеу үшін қатаң талаптарды енгізу қажеттігіне әкелді. Пробиотикалық өнімдерді тұтыну арқылы асқазан-ішек дискомфортын азайту, иммундық денсаулықты жақсарту, іш қатуды жеңілдету немесе суық тиюден сақтану сияқты көптеген пайдалар туралы мәлімдемелер жасалса да, мұндай мәлімдемелер ғылыми дәлелдермен расталмайды және АҚШ-тағы Федералды сауда комиссиясы тарапынан алдамшы жарнама ретінде тыйым салынған. 2019 жылдан бастап, Еуропалық тамақ қауіпсіздігі агенттігі пробиотикалық диеталық қосымшаларға қатысты денсаулық туралы мәлімдемелерді бекіту үшін еуропалық өндірушілерден түскен көптеген өтінімдерді тиімді механизм немесе тиімділік туралы жеткіліксіз дәлелдер болғандықтан қабылдамады.

Анықтама

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДСҰ) 2001 жылғы қазан айындағы баяндамасында пробиотиктер "қожайынға тиімді денсаулық әсерін тигізетін, жеткілікті мөлшерде қолданылғанда тірі микроорганизмдер" деп анықталған. Осы анықтамаға сәйкес, 2002 жылғы мамыр айында Тамақ және ауыл шаруашылығы ұйымы (ТАШҰ)/ДДСҰ шақырған жұмыс тобы тағамдағы пробиотиктерді бағалау жөніндегі нұсқаулықтарды жариялады. БҰҰ-ның ТАШҰ-сы мен ДДСҰ-сы арасындағы аталған бірлескен сарапшылар кеңесінен кейін, қолда бар ақпарат пен ғылыми дәлелдерге негізделген пробиотиктер терминінің консенсустық анықтамасы қабылданды. Бұл жұмыс жергілікті және үкіметаралық реттеуші органдардың денсаулыққа қатысты мәлімдемелердің негіздемелерін жақсырақ сипаттау қажеттілігімен бірге жүрді. Бұл алғашқы жаһандық күш-жігер 2010 жылы одан әрі дамытылды; академиялық ғалымдар мен өнеркәсіп өкілдерінен құралған екі сарапшы тобы пробиотиктердің денсаулыққа қатысты мәлімдемелерін бағалау және растау бойынша ұсынымдар жасады. Осы екі топтан шыққан принциптер 2002 жылғы ТАШҰ/ДДСҰ "Нұсқаулықтарында" айтылғандай болды. Бұл анықтама кеңінен қабылданғанмен, Еуропалық тамақ қауіпсіздігі агенттігі оны қабылдамайды, себебі ол өлшенбейтін денсаулыққа қатысты мәлімдеме қамтиды.

Тамақта

Тірі пробиотикалық мәдениеттер ферменттелген сүт өнімдерінің, басқа ферменттелген тағамдардың және пробиотикалық қосылған тағамдардың құрамында болады. Азық-түлікті ферменттеуге қабілетті сүт қышқылы бактериялары (СҚБ) тағамның бұзылуын тоқтатуға және олар өсетін тағамның қоректік құндылығын арттыруға мүмкіндік береді. Қышқыл ашыту (сондай-ақ тұздау) – төмен құн мен энергия талаптарына байланысты жаңа көкөністерді, дәнді дақылдардың қайнатпасын және сүт-дәнді қоспаларды сақтаудың ең тиімді әдістерінің бірі болып табылады. Сүт қышқылы бактерияларын қамтитын ферменттелген өнімдерге тұздалған көкөністер, кимчи, пао-кай және қышқыл капуста сияқты көкөністер; бидай немесе қарабидай ұны қолданылмаған қышқыл нан немесе нанға ұқсас өнімдер, аминқышқылдары/пептидтері бар еттің дәмімен жасалған соустар мен пасталар (дәнді және бұршақ дақылдарын ферменттеу арқылы өндіріледі); ферменттелген дәнді дақылдар, балық, шаян қоспалары және ферменттелген ет; мисо және соя соусы; йогурт, кефир, айран сияқты сүт өнімдері; араның гүл тозаңы сияқты сүт емес өнімдер жатады. Нақтырақ айтқанда, қышқыл капустада Leuconostoc mesenteroides, Lactobacillus plantarum, Pediococcus pentosaceus, Lactobacillus brevis, Leuconostoc citreum, Leuconostoc argentinum, Lactobacillus paraplantarum, Lactobacillus coryniformis және Weissella spp. бактериялары бар. Кимчиде Leuconostoc spp., Weissella spp. және Lactobacillus spp. бактериялары кездеседі. Пао-кай құрамында L. pentosus, L. plantarum, Leuconostoc mesenteroides, L. brevis, L. lactis және L. fermentum бактериялары бар. Азияның көптеген ферменттелген жемістері мен көкөністерінде табылған көптеген басқа бактериялардың тізімі де қолжетімді. Кефирде Lactobacillus acidophilus, Bifidobacterium bifidum, Streptococcus thermophilus, Lactobacillus delbrueckii subsp. bulgaricus, Lactobacillus helveticus, Lactobacillus kefiranofaciens, Lactococcus lactis және Leuconostoc түрлері бар. Айранда Lactococcus lactis немесе L. bulgaricus бактериялары болады. Комбучада пробиотиктер деп аталатын басқа қышқыл бактериялар да бар, олардың ішінде Gluconacetobacter xylinus, Zygosaccharomyces sp., Acetobacter pasteurianus, Acetobacter aceti және Gluconobacter oxydans бактериялары бар.

Live probiotic cultures are part of fermented dairy products, other fermented foods, and probiotic fortified foods. Lactic acid bacteria (LABs), which are food fermenting bacteria, have the ability to prevent food spoilage and can improve the nutritive value of the foods they inhabit. Acid fermentation (as well as salting), remains one of the most practical methods of preservation of fresh vegetables, cereal gruels, and milk cereal mixtures due to its low cost and energy requirements. Fermented products that contain lactic acid bacteria include vegetables such as pickled vegetables, kimchi, pao cai, and sauerkraut; sourdough bread or bread like products made without wheat or rye flour, amino acid/peptide meat flavored sauces and pastes produced by fermentation of cereals and legumes; fermented cereal fish shrimp mixtures and fermented meats; miso, and soy sauce; dairy products such as yogurt, kefir, buttermilk; and non dairy products such as bee pollen. More precisely, sauerkraut contains the bacteria Leuconostoc mesenteroides, Lactobacillus plantarum, Pediococcus pentosaceus, Lactobacillus brevis, Leuconostoc citreum, Leuconostoc argentinum, Lactobacillus paraplantarum, Lactobacillus coryniformis, and Weissella spp. Kimchi contains the bacteria Leuconostoc spp., Weissella spp., and Lactobacillus spp. Pao cai contains L. pentosus, L. plantarum , Leuconostoc mesenteroides , L. brevis, L. lactis, and L. fermentum. A list of many other bacteria found in several Asian fermented fruits and vegetables also is available. Kefir contains Lactobacillus acidophilus, Bifidobacterium bifidum, Streptococcus thermophilus, Lactobacillus delbrueckii subsp. bulgaricus, Lactobacillus helveticus, Lactobacillus kefiranofaciens, Lactococcus lactis, and Leuconostoc species. Buttermilk contains either Lactococcus lactis or L. bulgaricus. Other acidic bacteria, said to be probiotic, can be found in kombucha, including Gluconacetobacter xylinus, Zygosaccharomyces sp., Acetobacter pasteurianus, Acetobacter aceti, and Gluconobacter oxydans.

Жанама әсерлер

Ішек микробиотасын манипуляциялау күрделі және бактериялар мен иесі арасындағы өзара әрекеттесуге әкелуі мүмкін. Иммунодефициті, қысқа ішек синдромы, орталық көктамыр катетері, жүрек клапандарының ауруы бар адамдар, сондай-ақ мерзімінен бұрын туған нәрестелер кері әсерлерге ұшырау қаупі жоғары. Лактобацилл түрлері адамдарда семіздікке себеп болуы мүмкін деген болжам бар, бірақ осы қарым-қатынастың нақты дәлелі табылмады.

Тұтыну

2015 жылы пробиотиктердің әлемдік бөлшек сауда нарығының құны 41 миллиард АҚШ долларын құрады, оның ішінде пробиотикалық қоспалар, ашытылған сүт өнімдері және йогурт сатылымы кірді, ал йогурт жалпы тұтынудың 75% -ын құрады. 2015 жылы пробиотикалық өнімдердегі жаңарулар негізінен қосымшалар есебінен болды, олар 4 миллиард АҚШ долларын құрады және 2020 жылға қарай әлемдік деңгейде 37% өсуі күтілуде.

Реттеу

2019 жылдан бастап Еуропалық тамақ қауіпсіздігі агенттігі пробиотиктерге қатысты коммерциялық өндірушілердің денсаулыққа қатысты барлық өтініштерін Еуропада қабылдамады, себебі пайдалы әсерге себеп-салдар механизмін көрсететін жеткілікті дәлелдер жоқ, демек тиімділігінің нақты дәлелі табылмады. АҚШ-та Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) мен Федералды сауда комиссиясы (FTC) ауруды немесе жағдайды емдеу туралы мәлімдеме жасайтын пробиотиктерді өндірушілерге ескерту хаттары жіберіп, жаза санкциялары қолданды. FTC, ірі пробиотик өндірушісіне қарсы 39 штаттың бірлескен әрекетімен 21 миллион АҚШ доллары көлемінде айыппұл салды, бұл жалған жарнама мен йогурт және пробиотиктер қосылған сүт сусындарының денсаулыққа пайдасы туралы артық көтеру болды. 2002 жылы FDA және Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) өнімнің жарамдылық мерзімі аяқталғандағы пробиотиктердің әр штаммының ең төменгі тірі қалған саны туралы мәліметтерді таңбалауда көрсетуді ұсынды, бірақ көптеген компаниялар өндірілген күніндегі тірі жасушалар санын көрсетеді, бұл тұтыну кезіндегі көрсеткіштен әлдеқайда жоғары болуы мүмкін. Сақтау жағдайларының және тамақтануға дейінгі уақыттың өзгеруіне байланысты, тұтыну кезінде қанша белсенді жасушалар тірі қалғанын анықтау қиын. Пробиотиктердің тірі қалуы сақтау температурасына тікелей байланысты болды және бөлме температурасында сақтағанда салқыштатқанмен салыстырғанда тірі қалу қабілеті айтарлықтай төмендеді.

Тарих

Пробиотиктерге 21-ғасырда өнім өндірушілер, зерттеулер және тұтынушылар тарапынан қайтадан назар аударылды. Олардың тарихы гректер мен римдіктерге жақсы танымал болған, оларды тұтынуды ұсынған ірімшік және ашытылған өнімдерді алғашқы пайдаланудан басталады. Сүт өнімдерін ашыту – тағамдарды сақтаудың ең көне әдістерінің бірі. Кейбір бактериялардың оң әсері туралы қазіргі заманғы гипотезаны алғаш рет орыс ғалымы, Нобель сыйлығының лауреаты Эли Мечников енгізді. Ол 1907 жылы ішек микробиотасын өзгертіп, зиянды микробтарды пайдалы микробтармен алмастыруға болатынын болжады. Ол кезде Пастер институтының профессоры болған Мечников, қартаю процесінің ірі ішекте улы заттарды өндіретін шіруші (протеолитикалық) микробтардың қызметінен туындайды деген гипотеза ұсынды. Қалыпты ішек микробиотасының құрамына кіретін кластридиялар сияқты протеолитикалық бактериялар, ақуыздарды қорыту нәтижесінде фенолдар, индолдар және аммиак сияқты улы заттарды өндіреді. Мечниковтың пікірінше, осы қосылыстар оның "ішек автоинтоксикациясы" деп атаған нәрсесіне себеп болды, бұл қартайған кездегі физикалық өзгерістерге әкеледі. Ол кезде лактобациллалармен ашытылған сүттің, лактозаның ашынуынан пайда болатын төмен pH деңгейінің арқасында протеолитикалық бактериялардың өсуін тежейтіні белгілі болды. Мечников сондай-ақ, Еуропадағы кейбір ауылдық халықтардың, мысалы, Болгария мен Ресей далаларында, сүт қышқылы бактерияларымен ашытылған сүтпен өмір сүргендердің ерекше ұзақ өмір сүретінін байқады. Осы байқауларға сүйене отырып, Мечников ашытылған сүтті тұтыну ішекті зиянсыз сүт қышқылы бактерияларымен "себелеп", ішектің pH деңгейін төмендетеді және бұл протеолитикалық бактериялардың өсуін тежейді деп болжады. Мечников өзінің диетасына "Болгар бациллы" деп аталатын бактериямен ашытылған қышқыл сүтті қосты және оның денсаулығына пайдасы тиетініне сенді. Париждегі достары жақын арада оның үлгісін ұстанды және дәрігерлер пациенттеріне қышқыл сүт диетасын тағайындай бастады. Бифидобактерияны алғаш рет емшек сүтімен тамақтандырылған нәрестеден Генри Тиссиер оқшаулады, ол Пастер институтында жұмыс істеді. Оқшауланған Bacillus bifidus communis бактериясы кейіннен Bifidobacterium туысына қайта аталды. Тиссиер сүтпен тамақтандырылған нәрестелердің ішек микробиотасында бифидобактериялардың басым екенін анықтады және бифидобактериялармен нәресте іштің құрғауын емдеудің клиникалық пайдасын байқады. 1917 жылы шигеллездің жарылуы кезінде неміс профессоры Альфред Нисл ауруға шалдықпаған солдаттың нәжісінен Escherichia coli штаммын оқшаулады. Бұл кезде антибиотиктер әлі қол жетімді болмағандықтан, жұқпалы ауруларды емдеу әдістері қажет болды, сондықтан Нисл E. coli Nissle 1917 штаммын жедел асқазан-ішек инфекциялық сальмонеллезі және шигеллезді емдеу үшін қолданды. 1920 жылы Ретгер мен Чеплин Мечниковтың "Болгар бациллысы" туралы, кейіннен Lactobacillus delbrueckii subsp. bulgaricus деп аталған, адам ішегінде тірі қала алмайтынын хабарлады. Олар ерікті адамдар мен егеуқұйрықтарды Lactobacillus acidophilus-пен тамақтандыру бойынша тәжірибелер жүргізді. Олар патогенді протист Balantidium coli-нің, сондай-ақ басқа газ өндіретін бактериялардың жоғалуын байқады. Антибиотиктерге қарама-қарсы, пробиотиктер микроорганизмдердің өсуін ынталандыратын микробиологиялық факторлар ретінде анықталды. 1989 жылы Рой Фуллер кеңінен қолданылатын пробиотиктердің анықтамасын ұсынды: "Тірі микробиологиялық азық қоспасы, ол ішек микробының тепе-теңдігін жақсарту арқылы жануар иесіне пайдалы әсер етеді". Фуллердің анықтамасы пробиотиктердің тірі қалу қажеттілігін баса көрсетеді және иесіне пайдалы әсер ету аспектісін енгізеді. "Пробиотиктер" термині бастапқыда басқа микроорганизмдерге әсер ететін микроорганизмдерді білдірді. Пробиотиктер туралы түсінік бір микроорганизм бөлген заттардың басқа микроорганизмнің өсуін ынталандыратыны туралы түсінікті қамтиды. Бұл термин микробтардың өсуін ынталандыратын тіндердің сығындыларын сипаттау үшін қайта қолданылды. Пробиотиктер терминін Паркер қолданды, ол бұл ұғымды "жануар иесіне оның ішектегі микробиологиялық тепе-теңдігіне ықпал ету арқылы пайдалы әсер ететін организмдер мен заттар" деп анықтады. Кейіннен бұл анықтама Фуллер арқылы жақсартылды.

Probiotics have received renewed attention in the 21st century from product manufacturers, research studies, and consumers. Their history can be traced to the first use of cheese and fermented products, which were well known to the Greeks and Romans who recommended their consumption. The fermentation of dairy foods represents one of the oldest techniques for food preservation. The original modern hypothesis of the positive role played by certain bacteria was first introduced by Russian scientist and Nobel laureate Élie Metchnikoff, who in 1907 suggested that it would be possible to modify the gut microbiota and to replace harmful microbes with useful microbes. Metchnikoff, at that time a professor at the Pasteur Institute in Paris, proposed the hypothesis that the aging process results from the activity of putrefactive (proteolytic) microbes producing toxic substances in the large bowel. Proteolytic bacteria such as clostridia, which are part of the normal gut microbiota, produce toxic substances including phenols, indols, and ammonia from the digestion of proteins. According to Metchnikoff, these compounds were responsible for what he called "intestinal autointoxication", which would cause the physical changes associated with old age. At that time, milk fermented with lactobacillales were known to inhibit the growth of proteolytic bacteria because of the low pH produced by the fermentation of lactose. Metchnikoff had also observed that certain rural populations in Europe, for example in Bulgaria and the Russian steppes, who lived largely on milk fermented by lactic acid bacteria, were exceptionally long lived. Based on these observations, Metchnikoff proposed that consumption of fermented milk would "seed" the intestine with harmless lactic acid bacteria and decrease the intestinal pH, and that this would suppress the growth of proteolytic bacteria. Metchnikoff himself introduced in his diet sour milk fermented with the bacteria he called "Bulgarian Bacillus" and believed his health benefited. Friends in Paris soon followed his example and physicians began prescribing the sour milk diet for their patients. Bifidobacteria was first isolated from a breastfed infant by Henry Tissier, who also worked at the Pasteur Institute. The isolated bacterium named Bacillus bifidus communis was later renamed to the genus Bifidobacterium. Tissier found that bifidobacteria are dominant in the gut microbiota of breast fed babies and he observed clinical benefits from treating infant diarrhea with bifidobacteria. During an outbreak of shigellosis in 1917, German professor Alfred Nissle isolated a strain of Escherichia coli from the feces of a soldier who was not affected by the disease. Methods of treating infectious diseases were needed at that time when antibiotics were not yet available, and Nissle used the E. coli Nissle 1917 strain in acute gastrointestinal infectious salmonellosis and shigellosis. In 1920, Rettger and Cheplin reported that Metchnikoff's "Bulgarian Bacillus", later called Lactobacillus delbrueckii subsp. bulgaricus, could not live in the human intestine. They conducted experiments involving rats and humans volunteers, feeding them with Lactobacillus acidophilus. They observed the disappearance of the pathogenic protist Balantidium coli as well as of other gas producing bacteria. Contrasting antibiotics, probiotics were defined as microbially derived factors that stimulate the growth of other microorganisms. In 1989, Roy Fuller suggested a definition of probiotics that have been widely used: "A live microbial feed supplement which beneficially affects the host animal by improving its intestinal microbial balance." Fuller's definition emphasizes the requirement of viability for probiotics and introduces the aspect of a beneficial effect on the host. The term "probiotic" originally referred to microorganisms that have effects on other microorganisms. The concept of probiotics involved the notion that substances secreted by one microorganism stimulated the growth of another microorganism. The term was used again to describe tissue extracts that stimulated microbial growth. The term probiotics was taken up by Parker, who defined the concept as, "Organisms and substances that have a beneficial effect on the host animal by contributing to its intestinal microbial balance." Later, the definition was greatly improved by Fuller,

Этимология

Кейбір әдебиеттер сөздің толық грек этимологиясын келтіреді, бірақ ол латын префиксі "pro" – "үшін" және грек сөзі βιωτικός (biōtikos) – "өмірге лайықты, тірі" деген мағынадағы қосымшадан тұратын сияқты, соңғысы "өмір" деген мағынаны білдіретін βίος (bios) сөзінен шыққан. Бұл термин этимологиялық тұрғыдан антибиотик терминімен қарама-қарсы, бірақ толыққанды антоним емес. Туысқан термин – пребиотик, латын сөзі "prae" – "алдында" деген мағынадан шыққан, ол қорытылмастан, пайдалы ішек микроорганизмдерінің өсуін күшейтетін ашытуға жарамды затты білдіреді.

Зерттеу

Пробиотиктер азық-түлік өнімдері немесе диеталық қоспалар ретінде денсаулыққа қандай да бір әсер ететінін бағалау үшін алдын ала зерттеулер жүргізілуде. Еуропалық тамақ қауіпсіздігі агенттігіне денсаулыққа қатысты талаптар ретінде ұсынылған барлық жағдайларда, пробиотиктерді тұтыну мен денсаулыққа пайдасы арасындағы себеп-салдар байланысын дәлелдейтін ғылыми деректер жеткіліксіз болып қалады. Зерттелген штаммның әсерін зерттелмеген штаммға көшірудің ғылыми негізі жоқ. Ішек флорасын өзгерту арқылы денсаулықты жақсарту, көбінесе ұзақ мерзімді диеталық өзгерістермен тікелей байланысты. Кейбір лактобациллалардың кейбір адамдарда салмақ алуға себеп болуы мүмкін деген пікірлер әлі де даулы.

Жедел ортаңғы құлақтың қабынуы

Кокрейн шолуында көрсетілгендей, 3488 баладан тұратын әртүрлі топтардың нәтижелерінде үйлесімсіздік бар. Сондай-ақ, пробиотиктер мен басқа да салыстырылатын препараттардың жағымсыз әсерлері арасында едәуір айырмашылық жоқ. 2015 жылғы шолу экземасы бар нәрестелерге тікелей берілген пробиотиктердің немесе аналары жүктіліктің соңғы триместрінде және бала емізу кезінде пробиотиктер қолданған нәрестелердің экземаға шалдығу қаупі төмен екенін көрсеткен, бірақ дәлелдердің сапасы төмен болды.

Асптама

Пробиотикалық қоспалардың балалар астмасына көмектесетіні әлі анық емес, себебі зерттеу деректерінің сапасы төмен.

Антибиотиктермен байланысты диарея

Антибиотиктер балаларды емдеудің жиі қолданылатын тәсілі болып табылады, антибиотиктермен емделген балалардың 11%-дан 40%-ға дейін диареяға шалдығады. Антибиотиктерге байланысты диарея (АБД) – антибиотиктермен емдеудің салдарынан ішек микробиотасының тепе-теңдігі бұзылуынан туындайды. Бірнеше мета-талдаулар көрсеткендей, пробиотиктермен емдеу АБД-нің жиілігі мен ауырлығын азайтуы мүмкін. Мысалы, L. rhamnosus қосатын пробиотикалық препараттармен емдеу АБД қаупін азайтуға, антибиотиктермен емдеу кезінде нәжістің консистенциясын жақсартуға және вакцинациядан кейін иммундық жауапты күшейтуге көмектеседі. АБД-ні емдеуде пробиотиктердің тиімділігі пробиотикалық штаммдар мен дозасына байланысты. Бір шолуда балаларға L. rhamnosus немесе Saccharomyces boulardii күніне 5-40 миллиард колония құратын бірліктер мөлшерінде берілуі ұсынылды, себебі емдеуге қажетті адам саны аз және жанама әсерлердің сирек кездесуі мүмкін. Қазіргі уақытта пробиотикалық емдеудің нәтижелері әртүрлі, себебі пробиотиктерді Lactobacillus бактериясының сау популяциясын қалпына келтіру үшін қолдану әлі де стандартталмаған. Көбінесе пробиотиктерді сынақтан өткізу кезінде стандартты антибиотиктермен емдеу бірге қолданылады. Сонымен қатар, әйелдердің кейбір топтары этностық белгісіне, жасына, жыныстық қатынаста болған серіктерінің санына, жүктілікке және бактериялық вагинозды қоздыратын патогендерге байланысты емдеуге жауап береді. 2013 жылы зерттеушілер L. acidophilus және L. rhamnosus сияқты сутек пероксидін өндіретін штаммдарды қолданудың қынап pH деңгейін қалыпқа келтіріп, қынап микробиотасын тепе-теңдікке келтіретінін, бактериялық вагиноздың алдын алып және оны жеңілдететінін анықтады.

Қан қысымы

, тек шектеулі мәліметтер ғана жоғары қан қысымы мен ішек микробиотасы арасындағы тікелей байланыстың бар екенін көрсетеді.

Холестерин

2002 жылғы мета-талдау, құрамында пробиотикалық штаммдары бар йогурттың сарысудағы холестерин деңгейіне қысқа мерзімді (2–8 апта) әсерін зерттеген бес қос соқыр сынақтарды қамтиды. Зерттеу нәтижесінде жалпы холестерин концентрациясы 8,5 мг/дл (0,22 ммоль/л) (4% төмендеу) ғана өзгергенін, ал сарысудағы ЛПНҚ концентрациясы 7,7 мг/дл (0,2 ммоль/л) (5% төмендеу) дейін төмендегенін көрсетті.

Депрессия және алаңдаушылық

2019 жылғы мета-талдау депрессия мен мазасыздыққа қатысты пробиотиктердің шамалы оң әсерін көрсететін сапасы төмен дәлелдерді анықтады. 2020 жылғы шолу пробиотиктердің депрессияны жақсартуға мүмкіндігін көрсетті, бірақ одан әрі зерттеулер қажет.

Диарея

Кейбір пробиотиктер әртүрлі гастроэнтерит түрлерін емдеуге мүмкін ем ретінде ұсынылады. Жұқпалы диареяны емдеуде пробиотиктер екі күннен асып кеткен жағдайда ауруға шалданған адамдарға ешқандай пайда бермейді және олардың жалпы диарея ұзақтығын қысқартатынына дәлел жоқ.

Терінің қабынуы

Пробиотиктер көбінесе бала емізетін аналар мен олардың кішкентай балаларына экземаны (дерматитті) алдын алу үшін беріледі, бірақ осы мақсатта тиімділігін көрсететін сенімді дәлелдер жоқ. Атопиялық дерматитті емдеу үшін пробиотиктерді қолдануды қолдайтын аз ғана мәлімет бар, сондай-ақ қолайсыз әсерлердің болу қаупі де бар. Американдық Дерматология Академиясы: "Атопиялық дерматиті бар пациенттерді емдеу үшін пробиотиктер/пребиотиктерді қолдану ұсынылмайды, себебі дәлелдері тұрақсыз" деп мәлімдеді.

Гликемиялық бақылау

Рандомизацияланған бақыланатын зерттеулердің мета-талдамаларының шолуына сәйкес, пробиотиктерді қабылдау глюкоза гомеостазын төмендетеді. Бұл жоғары қан қант деңгейін төмендету үшін тиімді ем болуы мүмкін, бірақ организм гипогликемияға түсіп кетпеуі керек; мұндай жағдайды болдырмау үшін сақтық таныту және қандағы глюкоза деңгейін қадағалау қажет.

Helicobacter pylori бактериясы

Кейбір сүт қышқылы бактериялары (LAB) ересектерде Helicobacter pylori инфекциясына (құрсақ жарасын тудыруы мүмкін) стандартты медициналық емдеумен бірге қолданылғанда әсер етуі мүмкін, бірақ мұндай емдеуге қатысты медициналық тәжірибеде немесе реттеуші мақұлдама жоқ. Бүгінгі күнге дейін H. pylori инфекциясын емдеу үшін жарияланған барлық зерттеулер әртүрлі антибиотиктерді қолдануды қамтиды.

Иммундық қызмет және инфекциялар

LAB-ның кейбір штамдары патогендерге бәсекелестік тежеу арқылы әсер етуі мүмкін (яғни, өсу үшін бәсекелесу арқылы), сондай-ақ кейбір деректер IgA өндіретін плазма жасушаларының санын арттыру және фагоцитозды күшейту немесе жақсарту арқылы иммундық функцияны жақсартатынын көрсетеді, әрі Т лимфоциттері мен табиғи өлтіруші жасушалардың үлесін ұлғайтады. LAB өнімдері жедел диареяны емдеуге көмектесе алады және балалардағы ротавирустық инфекцияларға, сондай-ақ ересектердегі саяхатшылар диареясына әсер етуі мүмкін. Пробиотиктер егде жастағы адамдарда инфекцияға шалдығу қаупін өзгертетін сияқты көрінбейді.

Ішек қабыну ауруы

Микробиомның құрамын және қызметін өзгерту үшін ауызша пробиотиктерді қолдану Крон ауруы және жаралы ішек қабынуы бар адамдарда ремиссияны тудыру және сақтау үшін мүмкін ем ретінде қарастырылған. 2020 жылғы Кокран шолуы пробиотиктермен емдеуден кейін Крон ауруы бар адамдарда ремиссияға қол жеткізу ықтималдығының анық айғағын, сондай-ақ қолайсыз құбылыстардың азаюын анықтамады. Жасушалы ішек қабынуы үшін пробиотиктер клиникалық ремиссия ықтималдығын арттыруы мүмкін деген төмен сенімділіктегі дәлелдер бар. Пробиотиктер қабылдаған адамдарда аурудың ремиссияға түсуі 73%-ға артық болды және плацебо қабылдағандармен салыстырғанда симптомдардың жақсаруы 2 еседен астам болды, ал жеңіл немесе ауыр қолайсыз әсерлерде айқын айырмашылық байқалмады.

Ішімдіктің қысылуы

Пробиотиктердің тітіркенішті ішек синдромына әсер ету мүмкіндігі зерттелуде, алайда қай пробиотик түрі ең тиімді екені және оның қандай нәтиже беруі мүмкін екені әлі де нақты белгілі емес.

Некротизациялық энтероколит

Бірнеше клиникалық зерттеулер пробиотиктердің шала туған нәрестелерде некротизациялық энтероколит және өлім-жітім қаупін азайту мүмкіндігін көрсетеді. Бір мета-талдау пробиотиктердің бақылау тобымен салыстырғанда осы қауіптерді 50%-дан астамға төмендеткенін көрсетті, бірақ саясатты және тәжірибені анықтау үшін одан әрі, ірі, жоғары сапалы зерттеулер қажет.

Жүктілік

Кокрейн жүйелі шолуы жүктілік диабетіне шалдығу қаупін азайтуда пробиотиктердің тиімділігін көрсететін нақты дәлелдердің жоқтығын анықтады, бірақ олардың преэклампсия қаупін арттыратынына сенімді дәлелдер бар екенін көрсетті. Осы себепті жүктілік кезінде пробиотиктерді қолдану ұсынылмайды.

Қалпына келетін іштің ауырсынуы

2017 жылғы шолу, орташа немесе төмен сапалы деректерге сүйенген, пробиотиктердің қайталанатын ішкі аурулары бар балаларда қысқа мерзімдік ауырсынды жеңілдетуге көмектесуі мүмкін екенін көрсетеді, бірақ тиімді штаммы мен дозасы әлі анықталған жоқ.

Көздің құрғауы

Пробиотиктердің құрғақ көздің белгілері мен көріністерін басандатудағы әсерін зерттеген клиникалық сынақ Latilactobacillus sakei офтальмологиялық препараты үшін үміт беретін нәтижелерді көрсетті, ал ауызға қабылданатын пробиотик ешқандай көзге көрінетін пайда әкелмеді.

Зәр шығару жолдары

Несеп жолдарының инфекциясын немесе қабынуын басқаруда пробиотиктердің тиімділігін көрсететін шектеулі деректер бар. Бір әдебиет шолуында Lactobacillus пробиотикалық қоспаларының жақынды лактобацилл деңгейін арттыратыны, соның салдарынан басқа сау ересек әйелдерде жақынды инфекциялардың таралуын азайтатыны көрсетілді.

Құралымдары

Таблеткалар, капсулалар, ұнтақтар және бактериялар бар пакеттер сияқты қосымшалар зерттелді. Дегенмен, ауызбен қабылданатын пробиотиктер асқазанның қышқыл ортасында жойылуы мүмкін. 2010 жылға дейін осы мәселені шешу үшін бірнеше микрокапсуляциялау техникалары жасалып жатыр.

Көптеген пробиотиктер

Алдын ала зерттеулер бірнеше пробиотик штамдарының, жалғыз штаммен салыстырғанда, әлеуетті физиологиялық әсерін бағалауда. Адам ішегінде ондаған мың микроба түрлері болуы мүмкін, сондықтан бір теория бойынша, осы алуан түрлі ортаға бірнеше пробиотик штамдарын қолдану пайдалы болуы мүмкін, бірақ бұл әсер ғылыми тұрғыдан әлі расталмаған.

Шеттер

Көптеген пробиотиктердің пайдалы қасиеттері туралы әзірге тек алдын ала мәліметтер ғана бар. Ең көп зерттелген пробиотик штаммдарының өзінің көпшілігі, FDA немесе EFSA сияқты реттеуші органдармен денсаулыққа қатысты мәлімдемелерді бекітуге жеткілікті түрде негізгі және клиникалық зерттеулерде дамытылмаған. 2010 жылға дейін осы екі орган ешқандай мәлімдемені мақұлдаған жоқ.