Кіріспе

Джонакатепек де Леондро Валле – Мексиканың Морелос штатындағы қала. Қала сол аттас айналасындағы муниципалитеттің әкімшілік орталығы болып табылады. 2015 жылғы халық санауы бойынша муниципалитетте 15 690 адам тұрады. Жонакатепек атауы науатль тілінен шыққан және Xonakatepek деп жазылған. Оның этимологиялық түбірі Xonaka tl (пияз), Tepe tl (төбе), k – ko (жер) деген сөздің қысқартылған түрі және "пияз өсетін төбе" дегенді білдіреді. Леондро Валле – 1857 жылғы Аютала жоспарының қолдаушысы, ол Антонио Лопес де Санта-Аннаның диктатурасына қарсы болған. Леондро Валле Джонакатепек қаласынан шыққан. Джонакатепектің ауданы 98 км² (38 шаршы миль), бұл штаттың жалпы ауданының 1,97% құрайды. Теңіз деңгейінен биіктігі 1290 метрді құрайды.

Испан дәуіріне дейінгі кезең

Испан дәуірінен бұрын Морелос жерінің алғашқы қоныстанғандары ольмектер болды (1500-900 ж.б.д.), олар Халкацингоға бағынышты және архаикалық дәуірде (700-500 ж.б.д.) гүлденді. Олардың құлдырауынан кейін тольтектер басымдық танытты, Лас-Пиластағы қираған орындары 500-650 жылдары өркендеген. Антрополог Хортенсия де Веганың сөзіне сәйкес, аймақты қоршаған бұлақтар халықтың орналасуы мен дамуы үшін ең маңызды фактор болды. Зерттеулер нәтижесінде, өзінің түрінде бірегей күрделі каналдар желісі табылды. Су үлкен сақтау ыдыстарына бағытталды, құрғақшылық кезінде пайдалану үшін жиналып, бұлақтардан алыс жатқан егістік жерлерге таратылды. Осылайша, ауыл шаруашылығы өнімділігі артып, олар артық өнімдерін саудалап, діни обрядтары мен өлгендерге арналған құрбандықтарға қажетті заттарды ала алды. Су құрғақшылық кезінде пайдалану үшін сақталып, бұлақтардан алыс жатқан егістік жерлерге таратылды, нәтижесінде ауыл шаруашылығы өнімділігі артты, олар артық өнімдерін саудаға шығарып, діни обрядтары мен өлгендерге арналған құрбандықтарға қажетті заттарды алуға мүмкіндік алды. Бұл культтің маңыздылығы каналдарда табылған бірнеше жерлеулермен дәлелденеді; біздің мәліметімізше, суару каналдары алғаш рет қабір ретінде қолданылған. Кейіннен, 1100-1521 жылдары чичимектер мен тлахуикалар осы аймаққа көшіп келді. Ксонакатепек (Жонакатепек) Хуакстепекке бағынышты болды, ал Оакстепек Теночтитланға салық төледі. 1993 жылдың 5 тамызында полиция бірнеше қала тұрғындарына шабуыл жасағаннан кейін Морелос губернаторы Антонио Рива Паласио мен бас прокуроры Томас Флорес Альенде Жонакатепекте шабуылға ұшырады. Азаматтар полковник Хорхе Энсинас Гутьеррз басқаратын "Групо Скорпион" тобымен репрессияланды.

ХХІ ғасыр

Jonacatec адам өмірінің жоғалғанын хабарламаса да, муниципалитет 2017 жылғы Пуэбла жер сілкінісінен ауыр зақымдар шекті. Кем дегенде 700 үй қирады, ал көптеген үйлер зақымдалды. Израиль Андраде Завала, Juntos por Morelos PRD PSD партиясынан 2018 жылдың 1 шілдесінде өткен сайлауда муниципалитет әкімі (мэрі) болып сайланды. Мексикадағы COVID-19 пандемиясынан Морелос штатында 2020 жылдың 27 сәуіріне дейін 209 жағдай және 28 өлім тіркелсе, Жонакатепекте бірде-бір жағдай тіркелмеді. Мектептер мен көптеген кәсіпорындар наурыздың ортасынан маусымның 1-іне дейін жабылды. 2020 жылдың 27 желтоқсанында 69 жағдай тіркелді. 60 жастан асқан азаматтарға вакцина салу 2021 жылдың 12 наурызынан басталады.

Қауымдастықтар

2015 жылғы халық санауы бойынша муниципалитетте 15 690 тұрғын тіркелді. Тетелилла Джонакатепектен 8 км қашықтықта және 3182 тұрғыны бар. Ол теңіз деңгейінен 1164 метр биіктікте орналасқан. Бір балабақша, екі бастауыш мектеп және бір гимназия бар. Тлайка Джонакатепектен 4 км қашықтықта және 506 тұрғыны бар. Ол теңіз деңгейінен 1357 метр биіктікте орналасқан. Бір балабақша және бір бастауыш мектеп бар.

Көрермендер мен мәдениет

2017 жылдың маусым айында қала әкімі Израиль Андраде Завала басқаратын қалалық кеңес, Дүниежүзілік туристік ұйымның (ЮНВТО) ұсынымы бойынша "Морелос штатының Леандро Валле қаласындағы Джонакатепек қаласының туризмді дамыту жөніндегі қалалық жоспарын" жасады. Басымдықтар қаланың тарихи орталығы, Сент-Августин монастыры, Лас-Пилас археологиялық аймағы және су паркі, Эль-Кристо-дель-Мирадор паркі, сондай-ақ жергілікті ас-тағамдар болып табылады. Қаланың "Сиқырлы қала" мәртебесіне ие болуы күтілуде.

Лас-Пилас су саябағы және археологиялық орны

Лас-Пилас – шағын су паркінің де, ондағы ежелгі қираған үйлердің де атауы. Жонакатепекте орналасқан бұл шағын су паркінде бассейндер бар, сонымен қатар археологиялық ескерткіштерді аралауға экскурсиялар ұйымдастырылады. Лас-Пилас қираған жері б.з.д. 1-ғасырдағы ауылға жатады, алайда ең көрінетін қираған жерлер 500-650 жылдарға дейін сақталып қалған. Лас-Пилас, әлдебір уақытта Халкацингоның ықпалында болған болуы мүмкін, ол сол кезде маңызды діни және сауда орталығы болып, 4 км қашықтықта орналасқан. Бұл ескерткіш Халкацингоға бағынышты болған болуы ықтимал, себебі ол сол кезде үлкен маңызға ие болған діни және сауда орталығы еді. Лас-Пиластың салтанатты орталығы төртбұрышты құрылыстардан тұрады және суаруға арналған күрделі каналдар жүйесі сақталған. Бұл діни орталықтың тағы бір қызметі су құдайларымен, мүмкін Тлалокпен байланысты болған болуы мүмкін, бұл каналдардың ішінде немесе жанында ерекше лотос күйінде орналасқан адам денелерінің табылуын түсіндіреді. Ескерткіштің негізгі кезеңі – ерте классикалық кезең, біздің заманымыздың 200-600 жылдары.

Бұрынғы Сан-Агустин монастыры

Гиппо қаласындағы Августин монастыры шамамен 1557 жылы августиндіктермен құрылған, ал 1571 жылға қарай ол тағы тоғыз шіркеуді басқарды. Монастырь 19 ғасырдың ортасына дейін үздіксіз пайдаланылды, сол кезде ол діни қызметкер үйі, полиция казармасы, мектеп және театр ретінде қолданылды, ал атриум зират, базар және футбол алаңы болып қызмет етті. Монастырьдің атриумы өте кең, бұл отарлық кезеңде Сан-Агустин Джонакатепек басшылығына бағынышты жергілікті халықтың көп болғанын көрсетеді. Бүгін атриумда дәстүрлі Пияз жәрмеңкесі өтеді. Шіркеуге 19 ғасырдан бері салынған бірнеше әсем қабірлер бекітілген. Қабірлердің үшеуінде жолақты бағаналар мен созылған пирамиданы қамтитын ерекше масондық белгілері бар. Масондық Мексикаға 18 ғасырдың соңында келген деп саналады. Шіркеудің ішінде екі капелла бар, және вице-корольдіктің ең ұлы суретшілерінің бірі саналған Хигинио Лопестің Закуальпан де Амилпастан жасаған ағаштан ойылған түпнұсқа құрбандық алтарьдары жақсы сақталған. Олар 1961 жылы мектеп ашып, қазір негізгі және жоғары орта білім береді. Көрермендерге жабық.