Кіріспе

Пуэнте-де-Иксла – Мексиканың Морелос штатындағы қала. Қала сол аттас айналасындағы муниципалитеттің әкімшілік орталығы болып табылады. 2015 жылғы халық санауы бойынша муниципалитетте 66 435 адам тұрады. Қаланың аты 16 ғасырда салынған көпірден (Пуэнте) және Икстладан шыққан. Икстла атауы науатль тілінен келген, онда "итль" (обсидиан) және "тла" (молдық) сөздері "обсидианға толы орын" деген мағынаны білдіреді.

Тарих

Пуэнте-де-Икстла Куаунахуак иелігіне қарасты болғандықтан, ацтектерге тәуелді болды. Сан-Матео Апостол шіркеуінің жанында испандықтарға дейінгі заманға қатысты қираған орындар табылған. 1845 жылдың 7 сәуірінде болған күшті жер сілкінісі Пуэнте-де-Икстлаға елеулі зиян келтірді және Жоютладағы Текескуитенго ауылының суға батуына себеп болуы мүмкін. 1869 жылы Морелос штаты құрылғанда, Пуэнте-де-Икстла бар болған муниципалитеттердің бірі болды. 1871 жылдың 12 шілдесінде Xoxocotla, Tehuixtla ауылдары мен San Jose Vista Hermosa ранчосы қосылды; кейіннен Xoxocotla муниципалитеті Жоютла муниципалитетіне қарасты болды. Xoxocotla қаласы 2019 жылдың 1 қаңтарында тәуелсіз муниципалитет болуға жоспарланған. 1913 және 1914 жылдар аралығында Пуэнте-де-Икстла халқы Революция салдарынан эвакуацияланды. Революцияның іздерінің бірі – Сан-Матео шіркеуінің қоңырауының мұнарасының бір бөлігі, ол зеңбірек оғынан қирады. 1920 жылдың 26 сәуірі, дүйсенбі күні президент Альваро Обрегон Игуаладан келе жатып, Куернавакадан келген Франсиско Коссио Робеломен Пуэнте-де-Икстлада кездесті. Бұл Мексиканың оңтүстігіндегі Мексика Революциясын аяқтады. 2017 жылдың 7 қыркүйегіндегі жер сілкінісі Морелос штатына елеулі зиян келтірді, ал 19 қыркүйектегі жер сілкінісі салдарынан жетпіс төрт адам қаза тапты. Штаттағы 23 000 ғимаратқа, оның ішінде Пуэнте-де-Икстладағы 293 үйге және 816 үйге зақым келді. Марио Окампо Окампо «Juntos Haremos Historia» коалициясынан сайланған муниципалды президент (мэр) 1 шілдедегі сайлауда жеңіске жетті. 2019 жылдың қыркүйегінде қала әкімдігі мүгедек полицейге 1 300 000 песо (66 540 АҚШ доллары) төлемегендіктен, әкімшілік сотының судьясы (Tribunal de Justicia Administrativa) мэрге, сенімдіге және кеңесшілерге үш жылға қызметтен шеттетілуді бұйырды. 2020 жылдың 27 сәуірінде Мексикадағы COVID-19 пандемиясынан 209 жағдай және 28 өлім тіркелді; Пуэнте-де-Икстлада төрт жағдай тіркелді. Мектептер мен көптеген кәсіпорындар наурыздың ортасынан маусымның бірінші күніне дейін жабылды. 2 маусымда Пуэнте-де-Икстлада 74 расталған жағдай және 13 өлім тіркелді; штаттың қайта ашылуы кем дегенде 13 маусымға дейін кейінге шегерілді. 2020 жылдың 27 желтоқсанында 175 жағдай тіркелді. 24 ақпанда Пуэнте-де-Икстла Морелос штатында 60 жастан асқан азаматтарды вакцинациялаған екінші муниципалитет болды (Temixco-дан кейін). Жоғалған адамдардың туыстарынан құралған Ұлттық Іздеу бригадасы (Brigada Nacional de Búsqueda) 2020 жылдың шілдесінде Морелоске жасаған алғашқы сапарында Куернавака-Игуала тас жолының Пуэнте-де-Икстла бөлігінде адам сүйектерін тапты. Муниципалитет бірнеше зорлық-зомбылық жасаған топтардың құрбаны болды және көптеген адамдар оларды полицияға хабарлаудан қорқады.

Қызықты жерлер

Puente de Mampostería 16 ғасыр (Тас қаланған көпір). Қаланың аты осы көпірден шыққан, ол Акапулько – Мексика қаласы бағытындағы сауда үшін салынған. Xoxocotla-дағы Апотла су паркі. Бассейн, су серсегі, сарқырама, жартас үңгірі, кемпинг, ойын-сауық шаралары, грильдер. Пуэнте де Иксладағы Deportivo Casa de Campo спорт орталығы. Олимпиадалық бассейн, шалшу бассейні, кемпинг; баскетбол және волейбол алаңдары, футбол алаңы. Сан-Мигель-Идальгодағы Рио-Тендеме маңындағы, Пуэнте-де-Икстладағы Los Amates су паркі. Бассейндер, ойын алаңы, аспалы көпір, жасыл аймақтар, кемпинг, коттедждер, жылдам футбол, волейбол және баскетбол алаңдары. 200 метрлік тростейлік жол және пони мен түйемен серуендеу ұсынатын шағын зообақ бар.

Сан-Хосе Виста-Эрмоса ауылы

Хернан Кортес құрған 16 ғасырдағы бұл хасиенда қазір 105 бөлмелі сәнді мейрамхана/қонақ үй. 16 ғасырда салынған бұл хасиенданы, бағындырушының немересі Педро Кортес Рамирес де Арельяно 1621 жылы Фрей де Диос Геррероға сатқан. 18 ғасырдың басында хасиенда Габриэль Ермоға өткен, ол 1820 жылы Мануэль Висенте Видальге сатты. Осы отбасы 1910 жылға дейін, Мексика революциясы басталарға дейін оған ие болды. Эмилиано Запата хасиенданы басып алып, алкогольді өртеп, шаруаларға қант үлестірді. Хасиенда жаңадан қалпына келтіріліп, 1945 жылы қонақ үй ретінде ашылды. Текескитенго және Жоютла ауылдарының тұрғындары мен жергілікті билік өкілдері, ауылды Моссо бауырлары суға батырғандарын айтады. Альфонсо Туссанның мәлімдемесіне сәйкес, олар 19 ғасырдың ортасында Сан-Хосе Виста-Гермоса хасиендасына ие болған (Mentz, et al, Haciendas de Morelos, Instituto de Cultura de Morelos, Мәдениет және өнер жөніндегі ұлттық кеңес, Мексика, 1997), осылайша Текескитенго көлі құрылды.

Сиерра де Хуатла

2006 жылы құрылған Сиерра-де-Хуатулла биосфералық қорығы (REBIOSH) Пуэнте-де-Икстла, Тлакильтенанго, Амакузак, Тепальцинго және Жотулла муниципалитеттерінің Балсас өзені бассейнінде 59 031 гектар (145 869 акр) аумақты қамтиды. Оның құрғақты географиясы Балсас бассейнінде теңіз деңгейінен 700 метрден 2240 метрге дейін өзгереді және Мексикаға ендемік түрлердің бай қоры болып табылады. Жапырақты орман, галереялық өсімдіктер, қарағай және емен ормандары сияқты әртүрлі экожүйелер кездеседі. 939 түрлі өсімдік, 44 түрлі көбелек, 71 түрлі сүтқоректі, 208 түрлі құс, 53 түрлі бауырымен жорғалаушы, 18 түрлі қосмекенді және 14 түрлі балық тіркелді. Жануарлардың арасында ягуар, қысқа мүйізді Барония көбелегі, мұршалы кекірек, әскери ара, қызыл арқалы робин, Балсас сұңғыла соу, Пилеатты ұшқалғыш, тау арыстаны, оцелот, маргай, бобкат және ягуарунди сияқты түрлер бар.