Кіріспе
Мексиканың Морелос штатындағы Темикско қаласы Куернавакадан жақын, ал Мексика қаласынан алыс.
Temixco is from Cuernavaca and from Mexico City.
Испандықтарға дейінгі тарих
Ксохикальконың (Гүлдер үйінің орнында) айналасындағы аймақ шамамен б.з.д. 200 жылы қоныстанды, бірақ қала 650 және 900 жылдары аралығында өркендеген шағына келді. Ксохикалько туралы 16 ғасырда Фрай Бернардино де Сахагун айтқан. Бұл қала Оахака, Юкатан түбегі және Мексика шығанағындағы халықтармен сауда жасады. Хомшақ жылан ғибадатханасында (Қанатты жылан ғибадатханасы) табылған петроглифтерге сәйкес, Ксохикалько қаласы Майя аймағы, Мексика шығанағы және Оахакадан келген өкілдердің кездесуін өткізді. Күннің тотылуы кезінде күнтізбеді реттеу мақсатымен бұл кездесу Ксохикальконың гүлденген кезінде өтті.
Колониялық дәуір
1521 жылы испандықтар басып алғаннан кейін Эрнан Кортеске қазіргі Морелостың көп бөлігін қамтитын Оахака аңғарының маркизі атағы берілді. Темикско ауылына Акатлипа, Сан-Агустин Тетлама және Сан-Себастьян Куэнтепек кірді. Темикско муниципалитеті 1933 жылдың 5 наурызында құрылды, оған Тетлама, Куэнтепек, Акатлипа және Темикско қалалары енді. 1943 жылға қарай жапондықтар осы жерге қоныстанды. Темикскодағы хасиендада тұратын жапон студенттері үшін мектеп ашылды. Бірте-бірте мексикалық ата-аналар да өз балаларын Темикско жапон мектебіне қабылдауды сұрады. Темикско хасиендасы 1968 жылға дейін қант қамысын өсіріп келді, содан кейін ол су паркіне айналды. Қазіргі таңда мұнда жүзу бассейндері, толқын бассейні, өзен және спорт алаңдары бар. Темикско 1990 жылдың 7 наурызында қала (ciudad) мәртебесіне ие болды.
ХХІ ғасыр
Мексиканың Апаталако, Аяла қаласындағы 95D федералды тас жолын Темикскодағы Куернавака әуежайымен байланыстыратын көпірдің құрылысы 2012 жылы басталды және жоба 2012 жылдың қарашасында аяқталды. Осы мәлімет жазылған кезде (2019 жылдың сәуір айында) көпір толыққанды аяқталмаған және Темикскоға қосылыс жоқ. Темикско XXI ғасырдың көп бөлігінде зорлық-зомбылықтан зардап шекті. 2016 жылдың 2 қаңтарында қала әкімі Жизела Мота Окампо үйінің алдында атып өлтірілді. Ол бірнеше айдан кейін қайтыс болды, ал 2016 жылдан 2018 жылға дейін оның орнына Ирма Камачо Гарсия келді. Камачо Гарсияның билігі қиын болды, ол ауыр сырқаттанғаннан кейін 2017 жылдың шілдесінде жүрек-қан тамырларының тоқтауынан қайтыс болды. Содан кейін, 2017 жылдың 30 қарашасында қарсыласып жүрген есірткі топтары арасындағы қақтығыста алты адам, соның ішінде нәресте қаза тапты. 2020 жылы Энрике Пенья Ньето президенттігінде жұмыс істеген Гамбия Лозано және оның отбасының төрт мүшесі Колумбияның "Эль Сеньорон" есірткі картелі тарапынан 2020 жылдың мамыр айында өлтірілді. "Juntos Haremos Historia" (Бірге тарих жасаймыз) коалициясының өкілі Жазмин Хуана Солано Лопес 2018 жылғы Мексиканың жалпы сайлауында муниципалитет әкімі (Presidente Municipal) болып сайланды. 2020 жылы канадалық "Alamos Gold" компаниясы Тетламада ашық алтын кенішін салуды ұсынды. Морелос штатында Мексикадағы COVID-19 пандемиясы кезінде алғашқы инфекция жағдайы наурыздың ортасында тіркелді, бұл Мексика пандемияның 2-ші кезеңіне өткен және мектептер жабылған кезбен бірге болды. Ұлттық гвардия кондоминиумдардағы бассейндерді жабуға көмектесу үшін шақырылды. 2020 жылдың 27 желтоқсанында 383 жағдай тіркелді. Денсаулық сақтау қызметкерлері вакцинацияланғаннан кейін, 17 ақпанда Темикско Морелос штатындағы алғашқы муниципалитет болып, 60 жастан асқан азаматтарды AstraZeneca вакцинасының 15,170 дозасымен вакцинациялады.
Қауымдастықтар
Темикско муниципалитетінде 36 қауым және 108 126 адам тұрады; 92,6% қалалық және 7,4% ауылдық. Тұрғындардың тығыздығы 1 052,1 адам/км². Темикско – муниципалитеттің астанасы. Ол 1290 метр биіктікте орналасқан. Оның халқы 89 915 адамды құрайды, оның ішінде 36 185 кәмелетке толмаған және 7613 60 жастан асқан ересек адам бар. 1189 адам аборигендердің үйлерінде тұрады, ал 530 адам абориген тілінде сөйлейді. 31 651 адам әлеуметтік қамсыздандырумен қамтылған. 22 089 үй бар, оның 1413-інің едені топырақтан жасалған, 2242-і бір бөлмелі, 20 744-і сумен және кәрізбен жабдықталған, 21 011-і электрмен жабдықталған, 2560-ында компьютер, ал 20 338-інің үйінде телевизор бар. Орташа білім деңгейі 8 жылды құрайды. Темикско Куернавака қаласынан 14 шақырым, ал Мехико қаласынан 101 шақырым қашықтықта орналасқан. Куэнтепек теңіз деңгейінен 1390 метр биіктікте орналасқан. Оның халқы 3549 адамды құрайды, оның 3514-і абориген тілінде сөйлейді. Ол муниципалдық орталықтан 33 км (20,5 миль) және Хочикалько археологиялық аймағынан 3 км (2 миль) қашықтықта орналасқан. Куэнтепек Экстремо ойын-сауық паркі осы қауымның ішінде орналасқан. Сан-Агустин Тетлама теңіз деңгейінен 1285 метр биіктікте орналасқан. Оның халқы 1388 адамды құрайды. Кампо Сотело теңіз деңгейінен 1230 метр биіктікте орналасқан. Оның халқы 560 адамды құрайды. Ол Темикско қаласынан 2,7 км қашықтықта орналасқан. Солидаридад теңіз деңгейінен 1320 метр биіктікте орналасқан. Оның халқы 501 адамды құрайды. Ол Темикско қаласынан 7 км қашықтықта орналасқан. Акатлипа (науатль тілінен аударғанда, жел құдайының қасиетті жері деген мағынаны білдіреді) Темикско қаласының оңтүстігінде, Ксочитепекпен шектес орналасқан. Ол он бес ауданнан тұрады және "Охо де Агуа" су паркін қамтиды. Оның ең маңызды үш мерекесі: 2 сәуір (қаланың жылдығы), 30 қараша (Сан Андрес Апостол) және 20 қаңтар (Таза Мария).
Temixco is the capital of the municipality. It is located at at a height of 1,290 meters (4,232 feet). It has a population of 89,915 including 36,185 minors and 7,613 adults over 60. 1,189 people live in Indigenous homes and 530 people speak an Indigenous language. 31,651 people have Social Security. There are 22,089 homes; 1,413 have a dirt floor; 2,242 consist of a single room; 20,744 have water and sewage; 21,011 have electricity; 2,560 have a computer, and 20,338 have television. The average education level is 8 years. Temixco is 14 kilometers (8.7 miles) from Cuernavaca and 101 km (62.8 miles) from Mexico City. Cuentepec is located at , 1,390 meters (4,560 feet) above sea level. It has a population of 3,549, of whom 3,514 speak an Indigenous language. It is 33 km (20.5 miles) from the municipal capital and three km (two miles) from the archaeological zone of Xochicalco. The adventure park Cuentepec Extremo is found within the community. San Agustín Tetlama is located at , 1,285 meters (4216 feet) above sea level. It has a population of 1,388. Campo Sotelo is located at and is located at 1,230 meters (4,035 feet) above sea level. It has a population of 560 people. It is located 2.7 km (1.7 miles) from the City of Temixco. Solidaridad is located at and is located at 1,320 meters (4,331 feet) above sea level. It has a population of 501 people. It is located 7 km (4.3 miles) from the City of Temixco. Acatlipa (from Nahuatl, meaning Sanctuary of the god of wind) is south of the city of Temixco bordering Xochitepec. It consists of fifteen neighborhoods and includes the "Ojo de Agua" water park. Its three most important festivals are April 2 (the town anniversary), November 30 (San Andrés Apostol), and January 20 (Immaculate Conception).
Ауыл шаруашылығы және мал шаруашылығы
Ауыл шаруашылығы муниципалитеттегі жұмыспен қамтылғандардың шамамен үштен бірін құрайды, әйтсе де оған қолданылатын жер көлемі шектеулі. Басты ауыл шаруашылығы орталықтары – Темикско, Акатлипа, Куэнтепек, Тетлама және Пуэбло Вьехо. Негізгі егістер – жүгері, бұршақ, сорго және жержаңғақ. Гүл шаруашылығы, әсіресе раушан гүлдері, маңызды рөл атқарады, олардың құны 2010 жылы 23 000 000 мексикалық песосын құрады. Мал шаруашылығының маңызы шамалы, оның ішінде шошқа және тауық шаруашылығы ең маңыздысы. Темикско мен Акатлипада кинотеатрлар бар. Куэнтепек Экстремо – Куэнтепекте орналасқан әрекеттік саябақ. Басты көрікті жері – Тембебе өзеніне төрт реппелинг жолымен түсетін үңгір. Саябақта сегіз арқанмен сырғанау жолы, кемпинг және жаяу серуендеу мүмкіндіктері бар, сондай-ақ тасқа салынған ежелгі суреттер де кездеседі.
Су саябақтары
Ex Hacienda de Temixco қаланың орталығында орналасқан. 16 ғасырдағы қант қамысы шаруашылығының жерінде орналасқан бұл саябақта 20 бассейн, толқынды бассейн, табиғи ағыс өзені, төрт су серсегі, мейрамханалар, демалысқа арналған орын, футбол алаңы және тұрақ бар. Акатлипадағы Parque Acuático Ojo de Agua-да Олимпиадалық бассейн, су серсегі, демалыс алаңы, аспалы көпір және кішкентай зообақ бар.
Сауда
Үлкен елді мекендерде киім, аяқ киім, құрылыс материалдары, азық-түлік, бақалдық тауарлар және тұрмыстық техника сататын түрлі дүкендер бар. Темикскода үлкен желіге тиесілі супермаркет бар. Сондай-ақ, Mi Bus және таксилер, сонымен қатар бірлесіп жүру қызметтері (Uber) де қала халқына қызмет етеді.
Автомобиль жолдары
Мексиканың 95D федералды тас жолы, сондай-ақ Autopista del Sol деп аталады, муниципалитетті солтүстіктен оңтүстікке қарай (Мексико қаласы — Куернавака — Ксочитепек — Акапулько) кесіп өтеді және Темикскода бірнеше шығулары бар. Апалакода 95D тас жолынан басталатын, бірақ ешқайда салмайтын көпір де бар. Мексиканың 95-ші федералды тас жолы 95D-ге параллель, бірақ Темикско және Акатлипа қалаларының орталығынан өтеді. Мемлекеттік тас жолдары Темиксконы Эмилиано Сапатамен және Акатлипаны Тезоюкамен (Эмилиано Сапата муниципалитеті) байланыстырады. Басқа да елді мекендерді, Xochicalco археологиялық ескерткішін және Куернавака әуежайын байланыстыратын жергілікті тас жолдар бар.
Генерал Мариано Матаморос әуежайы
Куернавака әуежайы Тетламада орналасқан. Әуежай 1988 жылдың 15 сәуірінде ашылды. Ұшу-қону жолының қысқа болуына байланысты, ол сол кезден бері үздіріліспен қызмет көрсетеді. Қазіргі уақытта әуежайда авиация мектебі орналасқан және ұшу-қону жолын ұзарту және әуежайды коммерциялық рейстерге ашу жоспарлануда (2019 жылдың 13 сәуірінде жазылған).