Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Grote Kerk немесе St. Bavokerk – Реформацияланған протестант шіркеуі және бұрынғы католик соборы, Голландияның Харлем қаласындағы орталық базар алаңында (Grote Markt) орналасқан. Қасиетті Баво соборы деп аталатын тағы бір Харлем шіркеуі қазір Гарлем-Амстердам Рим католик діоцезінің бас соборы болып табылады.
The Grote Kerk or St. Bavokerk is a Reformed Protestant church and former Catholic cathedral located on the central market square (Grote Markt) in the Dutch city of Haarlem. Another Haarlem church called the Cathedral of Saint Bavo now serves as the main cathedral for the Roman Catholic Diocese of Haarlem Amsterdam.
Тарих
Бұл шіркеу Харлем қаласының маңызды нысаны болып табылады және ғасырлар бойы қаланың көкжиегіне үстемдік етеді. Ол готикалық сәулет стилінде салынған және 15 ғасырда жаңартылғаннан кейін Харлемнің басты шіркеуіне айналды. Бұл Янскерк (Харлем) шіркеуінен едәуір үлкен болды. Осы жердегі шіркеу туралы алғашқы жазба 1307 жылға дейін барады, бірақ ағаштан жасалған құрылыс 14 ғасырда өртенді. Шіркеу 1479 жылы қайта салынды және шаптерлік шіркеуге дейін көтерілді, ал 1559 жылы ғана соборға айналды. Осы кезде көптеген өнер туындылары мен күміс заттары тәркіленді, сатылмаған немесе жойылмағандары Харлем қалалық жинағында сақталды, қазір ол Франс Халс мұражайының қорында. Харлем католиктері өздерімен бірге ала алатындарын алып, жасырынды, кейін түрлі схуилкеркендерде жинала бастады, ең белгілілері – Сент-Франциск және Сент-Жозеф станциялары. Соңында, Сент-Жозеф станциясы Янскерктің қарсы бетінде Сент-Жозеф шіркеуін салды, ал бұл шіркеу қайтадан соборға айналғаннан кейін 19 ғасырда Лейдсевартта жаңа собор салды. Баво шіркеуінің аты шатасу тудырды, себебі протестант шіркеуі тіпті Әйіп Бавоға арналмаған. Осы себепті ол ресми түрде "Grote Kerk" деп аталады, яғни "Үлкен шіркеу" деген мағынаны білдіреді.
This church is an important landmark for the city of Haarlem and has dominated the city skyline for centuries. It is built in the Gothic style of architecture, and it became the main church of Haarlem after renovations in the 15th century made it significantly larger than the Janskerk (Haarlem). First mention of a church on this spot was made in 1307, but the wooden structure burned in the 14th century. The church was rebuilt and promoted to chapter church in 1479 and only became a cathedral in 1559. At this time most of the art and silver artefacts were also seized and what was not sold or destroyed has survived in the Haarlem municipal collection, which is now in the collection of the Frans Hals Museum. The Haarlem Catholics took what they could carry with them and went underground, meeting thereafter in various schuilkerken, the most prominent ones known as the St. Franciscus statie and the St. Josephs statie. Eventually, the St. Josephstatie built a new church across from the Janskerk called the St. Josephkerk, and this church, after growing and becoming a cathedral again, built a new cathedral on the Leidsevaart in the 19th century. Since the building of this new Cathedral of St. Bavo, there has been much confusion about the name of the Bavochurch, since as a Protestant church it is not even dedicated to Saint Bavo. For this reason it is officially called Grote Kerk, which just means "Big Church".
Өрттер
1801 жылы 22 мамырда мұнараға найзағай шағып, өрт шықты. 1839 жылы мұнара күзетшісі Мартин Хендрик Кречман тағы бір апаттың алдын алды. Ол шіркеуде жұмыс істейтін Ян Дростты тоқтатты. Дрост орган мен фортепианоны ыстық көмір тастап өртеп жіберуге тырысқан. Дрост өз-өзіне қол жұмсады және оны мұнараға жерледі. Шіркеуде өрт сақшыларына арналған биік күзет қорабы болды. Егер олар қалада өртті көрсе, қызыл ту көтеріп сигнал беретін, сонда қарсыдағы басты күзет үйіндегі күзетшілер шара көретін. Бұл күзет орны 1919 жылға дейін қолданыста болды. 1930 жылдардағы жөндеу жұмыстары кезінде мұнараға автоматты су шашырату жүйесі орнатылды, ол мұнараның 70 метр биіктігіндегі өртті сөндіре алатын.
On May 22, 1801, there was a fire caused by lightning which struck the tower. Another disaster was prevented in 1839 by Martijn Hendrik Kretschman, the guard of the tower. He stopped Jan Drost who worked for the church. Drost had tried to set fire to the pipe organ and piano by throwing hot coals on top of it. Drost committed suicide and he was buried in the tower. In the church was a high sentry box reserved for fire watchers. If they saw a fire in the city then they would signal using red flags so that the guards in the main guard house opposite could react. This sentry position was still in use in 1919. In the renovation of the 1930s an automatic sprinkler system was installed in the tower, that could extinguish a fire 70m high in the tower.
Сыртқы
Шіркеудің сыртқы түрі мәңгіліктей көрінсе де, соңғы 500 жылда екі рет өзгерді; бір рет Haarlemse Noon оқиғасы кезінде сыртқы ойыстардағы барлық мүсіндер алынып тасталды, ал екінші рет 19 ғасырдың соңында шіркеуге «көбірек готикалық көрініс» беру үшін шатыр жиегіне жалған қамалдар қосылды. Бұл өзгерісті бұрынғы және кейінгі суреттерді салыстыру арқылы оңай көруге болады. Шіркеудің төңірегінде оған бітісіп тұрған бірнеше төмен ғимараттар салынған, олардың ең танымалсы – бұрынғы балық базары «Де Вишаль», қазір заманауи өнер көрмесі үшін пайдаланылады. Оңтүстік жағында дүкендер ретінде қолданылатын төмен ғимараттар қатары бұрынғы «либри» кітапханасы және сакристия сияқты әртүрлі шіркеу ғимараттарына тікелей бітісіп салынған. 1630 жылы архитектор Соломон де Брей қазірге дейін сақталған консисторияны жобалап, салған.
Though the exterior of the church seems timeless, it changed twice in the past 500 years; once when all statuary was removed from the outer niches during the Haarlemse Noon, and the second time in the late 19th century when a "more Gothic look" was given to the church by adding some fake ramparts to the roof edge. This can be seen easily when comparing pictures made before and afterwards. Around the church various low buildings have been built up against it, most notably the former fish market called De Vishal, which today is used for exhibiting modern art. On the south side a series of low buildings used as shops are built up against various church buildings such as the former "librye" or library, and sacristy. In 1630 the architect Salomon de Bray designed and built the consistory which still exists today.
Интерьер
Шіркеудің ішкі бөлігі де жылдар бойы көп өзгермеген, бірақ ішкі капеллалар Бильден дауыл кезінде ауыр зардап шекті, ал көптеген әйнек бояуынан жасалған терезелер ұмытылып, жоғалды. Бақытымызға орай, интерьерді жергілікті суретшілер, ең әйгілісі Питер Янц Саенредам және Беркхейде ағайындылары көп рет суреттеген. Осы суреттерге сүйене отырып, интерьерді қайта жаңарту жұмыстары жүргізілді, сондықтан түрлі заттар, мысалы, rouwborden немесе "қасіретті ескерткіштер" бүгін өздерінің "дұрыс" орнында ілінген.
The interior of the church has also changed little over the years, though the inner chapels suffered greatly during the Beeldenstorm, and many stained glass windows have been lost to neglect. Fortunately, the interior has been painted many times by local painters, most notably by Pieter Jansz Saenredam and the Berckheyde brothers. Based on these paintings, work has been done to reconstruct the interior so various items such as rouwborden or "mourning shields" hang again today in their "proper" place.
Боялған шыны терезелер
Баво шіркеуінің боялған шыны терезелері жылдар бойына қамқорлықсыз қалды. 16 ғасырда Харлемнің боялған шыны өнерінің маңызды орталығы болғанын елестету қиын, өйткені Харлемде оның аз ғана қалдықтары сақталған. Реформациядан кейін Харлем Дамиатжес туралы әңгімелерді және оған байланысты Вапенвермеердингті насихаттады, сондай-ақ осы орталық сюжетті бейнелейтін көптеген терезелер жасады, оларды басқа шіркеулер мен қалалық әкімшіліктерге сыйлық ретінде табыс етті. Бүгінде Виллем Тибоның Харлемнен жасаған алғашқы сыйлығы әлі де Янскерк шіркеуінде (Gouda) бастапқы дизайнымен ілініп тұр. Бұл терезе бір кезде батыс қабырғасында болған терезелердің түрін көрсетеді. Әйгілі Мюллер аспабы орнатылған кезде, шіркеудің батыс жағындағы (қазір тек жергілікті суретші Йоб Беркхейденің суретінен ғана белгілі) Вапенвермеердингті бейнелейтін шыны бөлшектелді және кірпішпен қапталды. Осы шынының эскиздері сақталып, Амстердамдағы Риксмузейде сақталуда, оларды Баренд ван Орлей салған. Бүгінгі таңда шіркеудегі тарихи түрлі-түсті терезелердің жетіспеушілігі бұрын қиратылған немесе тоқтатылған шіркеулерден терезелер орнату арқылы толықтырылды, ал заманауи суретшілер жаңа сюжеттер жасады. Гренмаркеттегі екі есіктен кірген кісіні солтүстік жақтағы әдемі, ірі көк терезе қарсы алады. Бұл терезе бейбітшілік пен үйлесімді бейнелеу үшін жасалған, және оны 2009 жылы жергілікті мәдениет сыйлығын (De Olifant) алған жергілікті шыны суретшісі Мишель ван Овербике жасаған.
The stained glass windows of the Bavo have suffered through the years from neglect. It is hard to imagine that Haarlem was an important center for stained glass art in the 16th century, since so little evidence of it still exists in Haarlem. After the Reformation, Haarlem promoted the stories of the Damiaatjes and the associated Wapenvermeerdering and produced many windows with this central story, which it presented as a gift to other churches and town halls. Today the original Haarlem gift by Willem Thibaut still hangs in the Janskerk (Gouda) as designed. That window gives an impression of the type of window that once hung in the Western wall. When the famous Muller organ was installed, the glass on the west side of the church (now only known to us from the painting by the local painter Job Berckheyde) with the Wapenvermeerdering, was dismantled and bricked up. The sketches for this glass have survived and are in the possession of the Rijksmuseum in Amsterdam and were drawn by Barend van Orley. In the church today, the lack of historic colorful windows has been made up for by installing windows from other, demolished or defunct churches, while modern artists have created new themes. A beautiful large blue window hanging on the northern side greets the visitor who enters through the double doors on the Groenmarkt. This window was made to personify peace and harmony, and was made by the local glass artist Michel van Overbeeke, who received a local prize of culture for this in 2009 (De Olifant).
Қабірлер
1831 жылға дейін шіркеуде қабірлерге рұқсат берілді, және ғасырлар бойы көптеген көрнекті Гаарлем тұрғындары мұнда жерленген. Көп жағдайда адамдар отбасылық қабір тастарының астына жерленген, ал көрнекті отбасылардың отбасылық гербтері алмаз тәрізді "тақташаларға" орнатылып, қабырғаларға ілінген. Басқа да көрнекті Гаарлемдіктер жеке қабірлерге жерленген, мысалы, бай Питер Тейлер ван дер Хюльст және Виллем ван Хейтхуйзен. Суретшілер Мартен ван Хемскерк (бұрынғы шіркеу күзетшісі ретінде ол Рождество капелласында жерленген), Франс Халс (бірінші әйелінің атасы Николаес Гыйбланттың қабірінде жерленген, бірақ 1962 жылы өзінің жеке қабір тасын алған), Саенредамның өзі (оңтүстік хордың кіреберіске жақын жері), Якоб ван Руйсдаэль және Соломон ван Руйсдаэль. Екі цирк құпиясы, алып Даниэль Каянус және оның кішкентай досы Ян Паап осында жерленген. Соңғы жерленген адам Виллем Бильдердейк болды. Жергілікті әңгімеге сүйенсек, хор қақпасының жанындағы 7-ші нөмірлі тастың астында бала кезінде анасын ұрған адамның қабірі бар. Бір уақыттан кейін оның қолы қабірден өсе бастады, және қолының өсуін тоқтату үшін қабірге мыс тақта орнатуға тура келді. Сондай-ақ, шіркеуде жерленуге тек байлардың ғана мүмкіндігі болғаны туралы да әңгіме бар. Әл-ауқаттарына қарамастан, денелер тас еденнің астында шіріп, жағымсыз иіс шығарды. Осыдан "Иіссіз байлық" деген сөз пайда болды.
Until 1831 graves were allowed in the church, and many illustrious Haarlemmers through the centuries are buried there. Often people were buried under family gravestones, and the family shields of illustrious families are mounted on diamond shaped "plaques" hanging on the walls. Other illustrious Haarlemmers were buried in individual graves such as the rich Pieter Teyler van der Hulst and Willem van Heythuisen. The painters Maarten van Heemskerck (as a former church koster, he is buried in the kerstkapel), Frans Hals (who was buried in his first wife's grandfather's grave, Nicolaes Ghyblant, but who received his own gravestone in 1962), Saenredam himself (in the South choir way near the entrance), and Jacob van Ruysdael and Salomon van Ruysdael. The two circus curiosities, the giant Daniel Cajanus with his midget friend Jan Paap, are buried there. The last burial there was for Willem Bilderdijk. A local story is that under stone number 7 near the choir gate, there is a grave of a man who used to hit his mother as a child. After a time his hand started growing above his grave, and a copper plate had to be installed on the grave to stop the hand from growing. There is also a story that only the rich could afford to be buried in the church. Regardless of wealth, the corpses rotted as they lay under the stone floor, producing a foul odor. This gave rise to the phrase "Stinking Rich".
Қазіргі заманғы сілтемелер
Бұл шіркеу Корри тен Бумның "Жасырыну орны" кітабында еске алынады.
The church is mentioned by Corrie ten Boom in her book, The Hiding Place.