Кіріспе

Тепальцинго – Мексиканың Морелос штатындағы қала. Аты науатль тіліндегі текпа тл (кремень), тцинтли (абыройды сақтайды), тзинко (адамның арқасы) сөздерінен шыққан, сондықтан ол "текпатзинко" – "кременьдердің төменінде немесе артында" дегенді білдіреді. Қала, сол атты алып жүретін айналасындағы муниципалитеттің әкімшілік орталығы болып табылады. 2015 жылғы халық санауы бойынша 27 187 тұрғыны бар.

Испандықтарға дейінгі тарих

1272 жылы Илоаладан (қазіргі Игуала Герреро) бөлініп шыққан микстек әйелдері, ерлері мен балалары Тепальцинго қаласын құрған деп есептеледі. Қазіргі Тепальцингоның батысындағы Зопилоапан төбелерінде орналасқан, Пуэбло-Вьехоға тиесілі деп саналатын қираған орындары табылды. Кейін Тепальцинго 1445 жылы ацтектер басып алды, ол Хуакстепекке (Оакстепек) қарасты. Кортес 1587 жылы осы жерлерді иеленді, содан кейін олар Терранова герцогтарына, одан кейін Монтелеоне герцогтарына өтті. Денсаулық сақтау министрлігі 486 үйдің қирағанын және 2263 үйдің зақымдалғанын хабарлады, бұл басқа муниципалитеттерден көп. 2018 жылдың 1 шілдесінде өткен сайлауда Жасыл партиясының (ПВЭМ) өкілі Альфредо Санчес Велес муниципалды президент (мэр) болып сайланды. Зорлық-зомбылық күрт өсті; 2019 жылдың 22 қаңтарында 400 адам бала ұрлауда күдіктелген төрт адамды линчтеуге тырысты. 2020 жылдың 27 сәуірінде Мексикадағы COVID-19 пандемиясынан 209 жағдай тіркелді, 28 адам қайтыс болды; Тепальцингода екі жағдай тіркелді. Мектептер мен көптеген кәсіпорындар наурыздың ортасынан маусымның 1-іне дейін жабылды. 2020 жылдың 27 желтоқсанында муниципалитетте 95 жағдай тіркелді. 60 жастан асқан азаматтарға вакцина салу 2021 жылдың 12 наурызынан басталады. Аналар күнінде Аксочиапан, Жантетелко және Тепальцингода сапасыз арақ ішіп, 15 адам қайтыс болды.

Мәдениет

Морелос штатындағы ең көне жәрмеңке Тепельцингода өтеді. Мұнда мал мен қолөнер бұйымдары, соның ішінде Олиналаның хош иісті ағаштан жасалған қораптары сатылады. Бұл Мексиканың төртінші ірі жәрмеңкесі және Мексикадағы ең үлкен халықтық жәрмеңке – Тиаквистли. Жануарлардың түрлеріне ягуар, қысқа мүйізді Барония көбелегі, мұршалы кесіртке, әскери ара, қызыл арқалы торғай, Балсас сұңғақ соу, қанатты ұшқалғыш, тау арыстаны, оцелот, маргай, бобкат және ягуарунди жатады. Хуатла тауында экотұризм, Серрито Тепактзиннің әдемі көрінісі және бөгет бар.

Тепальцинго иелерінің ғибадатханасы

16 ғасырда бір қыз өзеннен 30 сантиметр биіктіктегі ағаш мүсінді тауып алды. Бұл мүсін қолдары бағанаға байланған Иса Мәсіхті бейнелейді. Мүсінге құрмет көрсетілген шағын шіркеу салынды. Жылдар өте келе мүсін алдымен Санта-Крус капелласына, содан кейін Сан-Мартин капелласына көшірілді. 18 ғасырда Пуэбладан келген шеберге Патронның үлкен мүсінін жасау тапсырылды, бірақ Колоннадағы Иеден айырмашылығы, оған мүсінді айқышпен Иса Назареттің бейнесіне өзгерту сұралды. Мүсін Тепальцингоға жеткізілді, оны көтеріп әкелгендер «оның салмағы артып кетті» деді. Сол жерде Халкацингодан алынған сары тастан шіркеу салынды. Агустин Пила Дрейнхофер «Архитектура барокко» (UNAM, 2013) кітабында Тепальцинго ғибадатханасын Жаңа Испаниядағы халық бароккосының ең көрнекті мысалы деп атады. Бұл ғибадатхананың ең таң қалдыратын жағы – оның негізгі қасбеті немесе есігі, Пила Дрейнхофердің сөзімен айтқанда, «нағыз теологиялық зерттеу», ол Ескі және Жаңа Ғимараттардан, әлемнің жаратылуынан бастап Соңғы кешкі асқа дейінгі элементтерді, бұралаң бағаналарды, жануарларды, кейіпкерлерді және көріністерді қамтиды; ол пирамидалар мен испандық ғимараттарда қолданылған техникаға ұқсас, штукатурдан жасалған.

Қауымдастықтар

Тепальцинго 20 елді мекенге бөлінген; ең ірілері: Тепальцинго (әкімшілік орталығы), Уичильа, Икстлилько Эль Чико, Икстлилько, Икстлилько Эль Гранде, Лос Саусес, Эль Тепеуахе, Эль Лимон, Питсотлан, Эль Пастор және Сакапалько.