Кіріспе

Ерте тас дәуірінің құрал-саймандар мәдениеті

Аббевиллиан (бұрынғы Челеан) – Еуропада табылған ең көне тас өңдеу өнеркәсібі, шамамен 600 000 мен 400 000 жыл бұрынғы кезеңге жатады. Алғашқы артефакттарды француз кеден қызметкері Бушер де Перт Сомма өзенінің жанындағы Аббевиль маңындағы жол құрылысы алаңдарынан жинаған. Ол өз зерттеулерін 1836 жылы жариялады. Кейіннен Париждегі Антропология мектебінің тарихқа дейінгі антропология профессоры Луи Лоран Габриэль де Мортиль (1821–1898) 1882 жылы «Преисторическое, адамның ежелгі тарихы» деген еңбегін жариялады, онда ол алғаш рет кезеңдерді белгілі бір жердің атымен сипаттады. Челеанға Париждің маңындағы Шель қаласынан табылған артефакттар кірді. Олар Аббевильде табылғандарға ұқсас. Кейінгі антропологтар Челеанды Аббевиллианмен алмастырды, ал соңғысы қазір қолданылмайды. Аббевиллиан құралдарын қолданғандар Еуропадағы алғашқы архаикалық адамдар болып саналады, олар Homo erectus, Homo antecessor немесе Homo heidelbergensis деп жіктеледі.

Тарих

Абевиллиан атауы 1959 жылы Лики отбасы Ольдувай шатқалында (Ольдупай шатқалы деп те аталады) одан да көне (бірақ ұқсас) артефакттар тапқанға дейін, және адамның африкалық тегін дәлелдегенге дейін қолданылып келді. Олдуван (немесе Олдован) жақын арада Африка және Азия палеолиттерін сипаттауда Абевиллианды ығыстырды. Абевиллиан термині әлі де қолданылады, бірақ қазір ол Еуропамен ғана шектеледі. Дегенмен, бұл атау ғылыми тұрғыдан танымалдылығын жоғалтуда. Мортилье өз дәстүрлерін уақыт бойынша тізбектелген ретінде бейнелеген. Абевиллиан дәуірінде ерте палеолиттік гоминидтер ядроларды пайдаланса, ашель дәуірінде – қабыршақтарды қолданды. Бірақ, олдувандық құралдар палеолиттің ең ерте кезеңінде қабыршақ пен ядро арасындағы айырмашылықтың шамалы екенін көрсетеді. Сондықтан, Абевиллианды Ашельдің алғашқы кезеңі деп қарауға дайындық бар.

Түрдің шығу тегі

Абевильдік типтік орны Сома өзенінің 150 метрлік террасасында жатыр. Ол Гюнц және Миндел арасындағы Гюнц-Миндель мұз аралық кезеңін қамтыды, бірақ Шығыс Англия палеолитінен жасалған жаңа жаңалықтар оның мерзімін Гюнцке дейін, яғни белгіге жақынға ықпалдады. Абевильдік мәдениеттің өкілдері Еуропада пайда болған деп есептелмейді, олар шығыстан келген деп саналады. Сондықтан, одан бұрын Homo erectus-тың Олдуан мәдениеті болды, ал оны жоғарғы Ашеул алмастырды, оның клактониялық және таякийлік кезеңдері саналады. Ашеулдық мәдениет Леваллуа және Мустье мәдениеттеріне ауысты, олар неандерталь адамымен байланысты.

Еуропадағы Аббевильдік жерлер

Еуропалық артефактілерді сипаттау үшін қандай мәдениет атауы қолданылуы керек деген сұрақтан қашу үшін, кейбір ғалымдар, мысалы, Шик және Тот, "қолшатырсыз" және "қолшатырлы" тұрақтарға сілтеме жасайды. Қолшатырлар шамамен 500 000 жыл бұрын пайда болды. Қолшатырсыз тұрақтар көбінесе қолшатырлы тұрақтармен бір жерде орналасқан, айырмашылық уақытқа байланысты, ал географиялық жағынан ерекшеленсе, көзге көрінбейтін кеңістіктік үлгісі жоқ. Физикалық дәлелдер төмендегі кестеде көрсетілген. 700 000 жылдан кейін анықталған мерзімдер әртүрлі болуы мүмкін және ғылыми әдістермен расталмаған жағдайда, алдын ала және болжамды қарастырылуы керек.

Тұрақ туралы мәліметтер:

Араго үңгірі, Францияның Лангедок-Руссильон аймағындағы Таутавель ауылының жанында. Үңгірдегі қазба жұмыстары кезінде Генри де Люмли басқаратын Таутавель Еуропалық тарихи зерттеулер орталығының командасы 100-ге жуық адамнан тұратын қауымды тапқан. Қазба жұмыстары 1964 жылы басталды, алғашқы төменгі жақ сүйегі 1969 жылы, ал алғашқы "Таутавель адамы" 1971 жылы табылды, бірақ кейін көптеген Таутавель ерлері мен әйелдері табылған. Көптеген әдістермен анықталған мерзім шамамен 690 000 – 300 000 жыл бұрынғы кезеңді қамтиды. Бұл қазбалар неандертальдықтардың аралық түріне жатады деген пікір басым. Сондай-ақ құралдар да табылған.

Барнфилд ордасы, Англияның Кент графтығындағы Суонскомбе қаласының жанында. 1935-36 жылдары Алвин Т. Марстон шағыл ордасынан бас сүйегінің бөліктерін, қолшатырларды және жануарлардың сүйектерін қазып шығарған. 1955 жылы Джон Уаймер тағы екі бөлік және көмір табады. Шамамен мерзімі 250 000 жыл бұрын.

Боксгроув, Ұлыбританиядағы Чичестердің сыртында. 1994 және 1996 жылдары карьерде бүйрек сүйегі мен екі тіс, сойылған жануарлардың сүйектері және қолшатырлар табылған, шамамен 500 000 жыл бұрын.

Мауэр, Германияның Хайдельберг қаласының жанында. 1907 жылы шағыл шұңқырында Мауэр 1 (төменгі жақ сүйегі және тіс) табылған. Мерзімі 600 000 – 250 000 жыл бұрын.

Петралона үңгірі, Грекияның Халкидике аймағында. 1960 жылы үңгірден жануарлардың сүйектері, тас құралдары және оттың іздері табылған. Арис Пулианос зерттеген, мерзімі әртүрлі анықталған. ESR әдісімен анықталған мерзім 240 000 – 160 000 жыл, бірақ басқа қазбалар 800 000 жылға жуық ескі мерзімді көрсетеді.

Sima de los huesos, "сүйектер ордасы", үңгірдегі шахта, Испанияның Кастилия және Леон аймағындағы Атапуэрка төбелеріндегі көптеген гоминидтердің қазба орындарының бірі. 1970 жылдардың ортасынан бері шамамен 30 адамның сүйектерінен 4000-ға жуық гоминид сүйектері табылды. 1998 жылы қолшатыр табылған. Мерзімі 500 000 – 350 000 жыл бұрын.

Штайнхайм ан дер Мурр, Германияның Штутгарт қаласының солтүстігінде. 1933 жылы Карл Зигрист тапқан бас сүйегі, қазіргі уақытта шамамен 250 000 жыл бұрынғы деп есептеледі.

Vértesszőlős, Будапешттің жанында. 1964-65 жылдары карьерде табылған жамбас сүйегі мен бірнеше тіс. Ласло Вертес ашқан. Адамның қалдықтарымен бірге ошақ, тұрақ, құралдар, аяқ іздері, өсімдіктер мен жануарлардың қалдықтары табылған.