Кіріспе

Кшиштоф Кисловскийдің 1991 жылғы фильмі «Верониканың қос өмірі» (, Podwójne życie Weroniki) – Кшиштоф Кисловскийдің 1991 жылғы драмалық фильмі, басты рөлдерде Ирен Якоб пен Филипп Вольтер ойнады. Кисловский мен Кшиштоф Пьесевич жазған сценарий бойынша фильм поляк хор сопраносы Вероника мен оның француз музыка мұғалімі Вероника кейіпкерлері арқылы жеке бастың кімдігі, махаббат және адам интуициясы тақырыптарын зерттейді. Екі әйел бір-бірін танымаса да, олардың арасында тіл мен географиядан асып түсетін құпия және эмоционалды байланыс бар. «Верониканың қос өмірі» Кисловскийдің туған Польшадан тыс жарық көрген алғашқы фильмі болды. Ол 1991 жылғы Канн кинофестивалінде Экуменикалық қазылар алқасының жүлдесі мен FIPRESCI сыйлығын, сондай-ақ Якобқа «Ең үздік актриса» сыйлығын жеңіп алды. Фильм 64-ші «Оскар» сыйлықтарында Польшадан «Үздік шетелдік фильм» номинациясына ұсынылғанмен, номинацияға ілікпеді.

Сюжет

1968 жылы поляк қызы қыстың жұлдыздарын көргенде, ал Францияда тағы бір қыз алғашқы көктем жапырағын көрді. 1990 жылы біз Польшадан келген Вероника (Ирен Якоб) есімді жас қызды кездестіреміз. Сол түні ол өзінің жігіті Антекпен (Джерзи Гудейко) махаббат жасайды, содан кейін науқас әпкесіне бару үшін келесі күні Краковқа кетеді. Ол әкесіне соңғы кездері әлемде жалғыз емес екенін сезініп отырғанын айтады. Краковқа келген соң, Вероника жергілікті хорға қосылады және байқауларға сәтті қатысады. Бір күні қалада жүргенде, ол өзіне ұқсас француз туристі көріп, оның қос кейіпкері автобусқа мініп, суретке түседі. Хордың келесі концерті кезінде Вераниканың жүрегі тоқтап, қайтыс болады. Сол күні Францияда Вераникаға ұқсайтын Вераника (оның ролін Джейкоб ойнады) күйеу жігітімен жыныстық қатынасқа түскеннен кейін қайғыға батып, кейіннен музыка мұғаліміне хордан кететінін айтады. Мектепте Вероника сыныптастарымен бірге марриоттық қойылымға қатысады, содан кейін оларды Ван ден Буденмайердің музыкалық шығармасына жетекшілік етеді. Сол түні Вераника жолдың жарығында тұрған қуыршақ шеберінің өзіне сигареттің дұрыс емес жағын тұтантпауды белгілеп тұрғанын көреді. Кейін ол құпия телефон қоңырауында Ван ден Буденмайердің әнін әндеген хорды естиді. Вераника әкесіне барып, танымайтын адамға ғашық болғанын және өмірінен біреуді жоғалтқанын мойындайды. Үйге оралғанда, Вероника аяқ киімнің байламдары бар пакет алады, ал бейтаныс адам оған айна арқылы жарық шашады. Ол қуыршақ жүргізушінің Alexandre Fabbri (Филипп Вольтер) екенін, балалар кітабының авторы екенін біледі. Вероника оның кітаптарын оқып, содан кейін әкесінен дыбыстар бар кассеталық таспасы бар жаңа пакет алады, ол оны Александрды күтіп тұрған Париждегі кафеге апарады. Ол оған келіп қалар ма деп, пакеттерді жібергенін мойындайды, бірақ Вераника ашуланып, жақын маңдағы қонақ үйге кіреді. Александр оның соңынан еріп, кешірім сұрайды. Олар бір-біріне деген сезімдерін мойындап, бірге ұйықтап қалады. Келесі күні таңертең Вероника Александруға "бір уақытта осы жерде және басқа жерде" екенін сезініп, оның өмірін біреу басқарып отыр деп сендіреді. Ол оған портфельінің ішіндегілерді, оның ішінде Польшаға жасаған сапарынан түскен фотосуреттерін көрсетеді. Александр Вераниканың суретін көріп отыр деп ойлайды, бірақ ол ол емес екенін айтады. Ол қатты қайғырып, жылап қояды, ал Александ оған жұбаныш береді. Бұл оқиғадан кейін Вераниканың тағдыры Вераниканың ән айтуды тоқтату және осындай тағдырдан аулақ болу шешіміне әсер еткені анық болады. Кейіннен Вероника Александрға барады да, оның өзіне ұқсайтын қос қуыршақпен жұмыс істеп жатқанын көреді. Александр оған алғашқы қуыршақ зақымдалған жағдайда, оған қосымша керек екенін түсіндіреді. Ол қосалқы ойыншықты үстелдің үстінде жатқанда қалай жұмыс істейтіні туралы көрсетеді. Александр оған екі түрлі қалада бір күні туған, бірақ бір-бірімен құпия байланыста болған екі әйел туралы жаңа кітабын оқиды. Сол күні Вероника әкесі үйіне барады да, бір ағаштың ағаш бұтағына қолын тигізеді. Ол үйде отырған әкесі қыздың бар екенін сезінеді.

Басқаша аяқталуы

2006 жылдың қарашасында АҚШ және Канадада Criterion Collection region 1 DVD жарық көрді, онда Киесловский американдық көрсетілім үшін Харви Вайнштейннің өтінішімен монтаждау кезінде өзгертіп қойған басқаша соңы бар. Киесловский фильмнің соңына төрт қысқа көрініс қосты, онда Верониканың әкесі үйден шығып, Вероника аула арқылы жүгіріп оны құшақтайды. Әке мен қыздың құшақтасқан соңғы суреті үй ішінде терезеден түсірілген.

Музыка

Фильмнің музыкасын Збигнев Прейснер жазған. Бірақ фильмде музыка 18 ғасырдағы голланд композиторы Ван ден Буденмайерге жатқызылған, ол Прейснер мен Кисловскийдің сценарийлерінде пайдалану үшін жасаған ойдан туған тұлға. Осы жоқ композиторға жатқызылған музыка Кисловскийдің тағы екі фильмінде де кездеседі: "Декалог" (1988) және "Үш түс: Көк" (1993). Соңғысында Ван ден Буденмайердің "музыкалық жоқтауларынан" алынған мотив Еуропаның бірігуіне арналған әнде қолданылады, ал E минорындағы сопрано солосы Верониканың соңғы өнерінде көрініс тапқан.

Құмырсқалар

"Верониканың қос өмірі" фильміндегі қуыршақтарды американдық қуыршақ ойнатушы және мүсінші Брюс Шварц сомдады. Көптеген қуыршақ ойнатушылар әдетте қолдарын қолғаптарға жасырады немесе жіптер мен таяқтарды пайдаланады, ал Шварц өнер көрсету кезінде қолдарын ашық көрсетеді.

Сыни жауап

"Верониканың қос өмірі" көбінесе оң пікірлер алды. "Сізге жақын театрға келмейді" атты шолуында Дженни Джедини былай деп жазды: "Көп жағынан, "Верониканың қос өмірі" – киноның шағын ғажайыбы; Кисловскийдің артхаус аудиториясы арасындағы беделі, тіпті өмірден өткеннен кейін де жоғары, қағазда қарапайым түсініксіз фильмді көтеріп, оның эмоционалдық тоны ерекше – мүмкін, өте керемет." The Washington Post газетінде жазған рецензиясында Хал Хинсон фильмді "көркем поэтикалық туынды, көңілді минорлық күйде жазылған" деп атады. Фильмнің көрерменге тигізетін әсері байсалды, бірақ өте шынайы екенін атап өткен Хинсон: "Фильм бізді толығымен өзінің әлеміне енгізеді, соның арқасында біздің әлеміміз, қайтып келгеннен кейін, біз ойлағаннан гөрі әлдеқайда бай және маңызды деген ойға жетеміз" деп қорытындылады. Хинсон Джейкобтың ойынына ерекше мән берді: "Бұл – камераға ерекше ашық және осал актриса. Ол әдемі, бірақ мүлдем дәстүрлі емес, және оның өзгеретін ерекшеліктері соншалық, біздің қызығушылығымыз ешқашан толыққанды тоқтамайды. Оның өнерінің ерекшелігі – тыныш болуы; актриса ретінде ол децибелдік шкаладан тыс жұмыс істейді. Дегенмен ол экранда өте жанды. Ол – сирек кездесетін үйлесім – сезімтал, бірақ жанды актриса." The New York Times газетінде жазған пікірінде Кэрин Джеймс: "Вероника – поэзияның шынайы мағынасы, оның мәнін жоғалтпайтын, қарапайым тұжырымдамаларға айналдыруға болмайтын бейнелерге сүйенеді. Фильм екі әйелдің өмірі туралы нақты, қысқаша түсінік беруге емес, есімдердің және сезімдердің құпия байланыстарын ұсынады." Roger Ebert Chicago Sun Times газетінде жазған пікірінде: "Фильм гипноздық әсер етеді. Бізді кейіпкерге тартады, сюжетпен арақашықтық сақтамайды." Эберт Славомир Идзиактың түстер мен операторлық шеберлігін жаңаша қолдануын ерекше атап өтті: "Бұл мен көрген ең әдемі фильмдердің бірі. Оператор Славомир Идзиак Ирен Якобтың Рафаэль дәуірінен бұрынғы сұлулығына тәнті. Ол бай палитраны қолданады, соның ішінде қызыл және жасыл түстерді, олар ешнәрсеге "нұсқаулық" жасай бермейді, бірақ басқа түстерді күшейту әсерін береді. Екінші түсі, екеуімен де үйлесіп, алтын сарыға айналады, содан кейін тері түстері келеді. Фильм түсірілген кезде 24 жастағы Джейкобтың терісі мінсіз, камера оған жақын орналасқан. Оның беті – тәжірибемен толығуды күтетін қалып." 2009 жылы Эберт "Верониканың қос өмірі" фильмін өзінің Ұлы фильмдер тізіміне қосты. Кшиштоф Кисловскийдің "Декалог" және "Үш түсті трилогиясы" да тізімде бар. Empire Online журналына берген шолуында Дэвид Паркинсон оны "құмырсқа театрының нәзіктігімен, өте нәзік және әдемі фильм" деп атады. Ол фильмді Славомир Идзиак "құдайлық деңгейде суретке түсірді" деп ойлады және Ирен Джейкобтың "жай ғана керемет ойыны Канн фестиваліндегі ең үздік әйел актер сыйлығына толыққанды лайық" деп мақтады. Паркинсон фильмді "керемет, қиын және қарсы тұруға болмайтын әдемі" және "метафизикалық шедевр" деп қарады. All Movie веб-сайтында фильмге 5 балдық жүйе бойынша 4 жұлдыз берілді және "Жоғары көркемдік сапа" деген аталым қосалды. About.com, DVD сын-пікірлеріне маманданған сайт, фильмге 5 жұлдыз (5-тен) берді. BBC фильмге 5 балдық жүйе бойынша 3 жұлдыз берді. The Guardian газетінің Питер Брэдшоу фильмге 5 жұлдыз берді. Rotten Tomatoes агрегаторлық сайтында фильм 31 сынға негізделген сыншылардың 84% оң бағасын алды.

Кіріс кассадағы табысы

Фильм Францияда 592 241 билет сатылып, жылдың ең табысты 50 фильмінің қатарына кірді. Солтүстік Америкада фильм бір экранда көрсетіліп, тұңғыш апта соңында 8 572 доллар табыс етті. Барлығы Солтүстік Америка кассасында фильм 1 999 955 доллар жинады, ең көп көрсетілген кезде 22 кинотеатрда ойнады, бұл шетелдік көркем фильм үшін лайықты нәтиже.

Үй медиасы

Фильмнің цифрлық түрде жаңартылған нұсқасы The Criterion Collection компаниясы арқылы DVD және Blu-ray форматтарында жарық көрді. Бұл жинаққа "Екі өмір, екінші мүмкіндік: Кшиштоф Киесловскийнің киносы" кітабының авторы Аннет Инсдорфтың аудио түсіндірмесі, Киесловскийдің үш қысқа деректі фильмі: "Зауыт" (1970), "Аурухана" (1976) және "Теміржол станциясы" (1980); Киесловскийдің ұстазы Казимеж Карабац түсірген "Музыканттар" (1958) қысқа фильмі; Киесловскиймен шыншыл сұхбаттан және "Верониканың екі өмірінен" түсірілім алаңынан сирек көрінген кадрлардан тұратын "Киесловскийдің диалогы" (1991) деректі фильмі; 2005 жылғы "1966-1988: Киесловский, поляк кинорежиссері" деректі фильмі, режиссердің Польшадағы шығармашылық жолын, студенттік кезінен бастап "Верониканың екі өміріне" дейін көрсетеді; 2005 жылғы актриса Ирэн Жакобпен сұхбат; сондай-ақ, оператор Славомир Идзяк пен композитор Збигнев Прейснермен жасалған жаңа бейне сұхбаттар кірген. Бұған қоса, Джонатан Ромни, Славой Жижек және Питер Коуидің мақалалары мен Киесловскийдің өзі туралы ойларынан құралған буклет те қосылған.