Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Пуэрто-Риконың дәстүрлі музыкалық стилі
Traditional musical style of Puerto Rico
Бомба – Пуэрто-Рикода пайда болған түрлі музыкалық стильдер мен оған байланысты билерді қамтитын жалпы атау. Бұл музыка Кариб теңізінің әртүрлі колониялары мен аймақтарындағы, соның ішінде Голландия колониялары, Куба, Санто-Доминго және Гаитиден келген құлдардың араласуы нәтижесінде дамыды.
Bomba is an umbrella term that refers to a variety of musical styles and associated dances originating in Puerto Rico. The music also evolved through contact between enslaved populations from different Caribbean colonies and regions, including the Dutch colonies, Cuba, Santo Domingo, and Haiti.
Тарих
Бомба Пуэрто-Рикода еуропалық отарлау кезеңінің басында пайда болды. Бомба туралы алғашқы жазба 1797 жылға дейін барады: ботаник Андре Пьер Ледру «Voyage aux îles de Ténériffe, la Trinité, Saint Thomas, Sainte Croix et Porto Ricco» атты еңбегінде жергілікті тұрғындардың билеп, ән шырқап, танымал бомба әндерін орындағандағы әсерлерін сипаттаған. Бомба құлдар қауымдастығында шомылу, үйлену сияқты өмірлік оқиғаларды тойлау үшін қолданылған. Осы музыка стилі Пуэрто-Рикода, қант қамысын өңдеумен айналысқан құлдардың арасында туған. Бұл құлдар Африканың әртүрлі аймақтарынан келгендіктен, бір-бірімен оңай тіл табыса алмады, бірақ олар музыкада ортақ тіл тапты. Осы құлдардың аралдың әртүрлі аймақтарына қоныс аударуымен, бомба аралдың әр аймағында орындала бастады, әрқайсысы бомба музыкасына өзіндік ерекшелік қосты. Мысалы, Понсе аймағында басқа аймақтарға қарағанда үлкен барабандар қолданылды, олар барабанды толығымен көлденең қойып ойнайтын. Бірнеше жылдан кейін әнші-композитор Рафаэль Кортихо бомбаны концерт залдарына әкеліп, оны духовой аспаптармен және қарапайым ырғақ үлгілерімен ұштастырды. Бүгінде бомбаны аралдың кез келген жерінде, сондай-ақ джаз немесе сальса сияқты әртүрлі стильдермен біріктіріп табуға болады. 1940-1950 жылдарға дейін бомба нәсілдік белгіге ие болып, көне және қара терілілерге тән деп есептелді. Бомба – Рафаэль Кортихо және Cortijo y su Combo тобынан Исмаэль Ривера сияқты музыканттар оны Американың және әлемнің әртүрлі бөліктеріне алып барып, танымал еткенге дейін маргиналды музыка жанры болатын. Халықаралық деңгейде бомба әртүрлі ұлттық және аймақтық музыка жанрларымен бірігіп, бомбаның гибридтік түрін жасады. Алайда, Пуэрто-Рико аралында бомба басқаша дамыды, ол өзінің халықтық дәстүріне адал қалды және Лойза, Понсе, Маягуэс және Гуаяма сияқты қара Пуэрто-Рикалықтардың көпшілігі тұратын аралдың белгілі бір бөлігімен шектелді.
Bomba was developed in Puerto Rico during the early European colonial period. The first documentation of bomba dates back to 1797: botanist André Pierre Ledru described his impressions of local inhabitants dancing and singing popular bombas in Voyage aux îles de Ténériffe, la Trinité, Saint Thomas, Sainte Croix et Porto Ricco. Bomba was used by enslaved communities to celebrate life events like baptisms and marriages. This particular style of music originated in Puerto Rico amongst the slaves who worked the sugar cane fields. These slaves came from different regions of Africa so they could not easily communicate with each other but they found common ground in music. With the migration of these slaves to different regions of the island bomba was practiced in different regions of the island each giving their personal twist to bomba music, for example in the region of Ponce they play with larger drums than other regions that are played by placing the drum completely horizontal. After a few years songwriter Rafael Cortijo introduced bomba to the Concert Halls by arranging it with brass instruments and more simple rhythm patterns, today bomba can be found anywhere on the island and in fusion with different styles like jazz or salsa music. Up until the 1940s and 1950s, bomba was heavily racialized and associated as premodern and Black. bomba had been a marginalized music genre until musical artists like Rafael Cortijo and Ismael Rivera from the group Cortijo y su Combo, popularized bomba by taking it to various parts of the Americas and the world. On an international level bomba was fused with various national and regional musical genres creating a hybridization of bomba. On the Island of Puerto Rico however, bomba did not unfold in the same manner, it remained true to its folk tradition and geographically confined to parts of the island where there was a majority of Black Puerto Ricans in towns such as, Loiza, Ponce, Mayagüez, and Guayama.
Орындаушылар
Бүгінде бомбаны дәстүрлі стильде де, басқа стильдермен біріктіріп те ойнайтын көптеген топтар бар. Ең танымал дәстүрлі орындаушылар – ұрпақтан-ұрпаққа бомбаны сақтап келе жатқан Сепеда отбасы және суретшілік пен қолөнер шеберлері ретінде де, бомба музыкасымен де танымал Аяла отбасы. Рафаэль Кортихо 1950-1960 жылдары өзінің тобымен (Combo) бомбаны кеңінен танымал етті. Пуэрто-Рико композиторы Роберто Англеро "Si Dios fuera negro" ("Егер Құдай қара болса") әнін жазып, орындады, ол 1980-ші жылдардың басында Пуэрто-Рико, Перу және Колумбияда үлкен сәттіге ие болды. Рубен Блэйдс осы әннің кавер-версиясын бір рет жазған, тіпті ол француз тіліне аударылып, Мартиникада шағын хитке айналды. Бұл стильде ойнайтын жергілікті музыканттардың ішінде – Yuba Iré, Paracumbé, Bomba Siglo XXI және тағы да басқалар бар. Los Pleneros de la 21 тобы бомба мен плена музыкасын ойнайды және Гавайидегі пуэрто-рикалық диаспорасы үшін концерт беру үшін Гавайиге сапар шекті. Вилли Колон әндеріне кейде бомба үзілістерін қосады, әсіресе өзінің ең танымал жекелеген хиті "El gran varón" бөлімдерінде. Рики Мартин де өзінің "La Bomba" әнінде латындық ықпалмен шынайы бомба ырғағын үйлестіреді. Калифорнияда "Maestros de Bomba en la Bahía" тобы Ла Пенья мәдени орталығында бомбаны танымал етті. Пуэрто-Рикодағы маңызды бомба отбасылары – Сантурседегі Сепедалар, Лоизадағы Аялалар, Маягуэздегі Алдуэн отбасылары. Эммануэлли Натер ағайындылары (Хосе, Хорхе және Виктор, Сепеданың шәкірттері мен достары) 1990 жылдары Пуэрто-Рикода Мәңгілік тамырларды зерттеу орталығын (Centro de Investigación Cultural Raíces Eternas) (испан тілінде CICRE) құрды және "Бомбазос" деп аталатын шаралар ұйымдастырды. Олар бомбаны биік сахнадан төмен түсіріп, пуэрто-рикалықтар мен басқалардың осы фольклорлық музыкаға қатысуын және оны үйренуін арттыруға тырысты. Осының арқасында бүгінде Пуэрто-Рико мен АҚШ-тың көптеген аймақтарында "Бомбазо" шаралары өткізілуде. Бұл – ежелгі бомба билерінің қазіргі заманғы және дамыған түрі. Бүгінде осы шаралардың арқасында "Бомбазо ұрпағы" пайда болуда.
Today there are many groups playing bomba both as a traditional style and as a fusion with some other style. The most well known traditional players are the Cepeda Family who have been playing bomba for generations and the Ayala family, who are a family with a tradition of arts and crafts as well as bomba music. Rafael Cortijo took bomba to the mainstream with his Combo in the 1950s and 1960s. Puerto Rican composer Roberto Angleró wrote and sang "Si Dios fuera negro" ("If God Was Black"), a huge hit in Puerto Rico, Peru and Colombia during the early 1980s. Rubén Blades made a cover version of it once; the song was even translated to French and became a minor hit in Martinique. Some of the local musicians who also play this style are Yuba Iré, Paracumbé, Bomba Siglo XXI, among others. Los Pleneros de la 21 are bomba / plena musicians who travelled to Hawaii to perform for the Puerto Rican diaspora in Hawaii. Willie Colón adds occasional bomba breaks to his songs, most particularly in sections of his biggest solo hit, "El gran varón". Ricky Martin also mixes a bit of authentic bomba rhythm with other Latino influences in his aptly named song La Bomba. In California it has been popularized by Maestros de Bomba en la Bahía at La Peña Cultural Center. Important families of bomba in Puerto Rico are the Cepeda of Santurce, Ayala of Loíza, the Alduén of Mayagüez, among others. Brothers Emmanuelli Náter (José, Jorge and Victor, students and friends of the Cepeda) with their Center for Cultural Research of Eternal Roots (Centro de Investigación Cultural Raíces Eternas) (CICRE in Spanish) created in Puerto Rico during the 90 so called "Bombazos". They were devoted to “get down” the bomba from the high stage, so that the Puerto Ricans and everybody else had more participation and learning in this folklore music. Thanks to this, today there are “Bombazos” in many parts of Puerto Rico and the United States. These are the modern and evolved version of the ancient dances of bomba. Today it is emerging “Bombazo Generation” thanks to this.