Кіріспе
Британдық анатомист және зоолог Роберт Эдмонд Грант (11 қараша 1793 – 23 тамыз 1874) – британдық анатомист және зоолог болған.
Robert Edmond Grant MD FRCPEd FRS FRSE FZS FGS (11 November 1793 – 23 August 1874) was a British anatomist and zoologist.
Өмір
Грант Эдинбургтегі Аргилл алаңында (қазіргі Чемберс-стрит орнында, бұрынғысы бұзылған) Александр Грант WS және оның әйелі Джейн Эдмондтың ұлы болып дүниеге келді. Ол Эдинбургтегі Жоғары мектепте білім алды, содан кейін Эдинбург университетінде медицинаны оқыды. 1814 жылы Эдинбургте медицина докторы ғылымын қорғағаннан кейін, Грант медициналық тәжірибеден бас тартып, теңіз биологиясы мен омыртқасыз жануарлар зоологиясына көшті, өмір бойына әкесінен қалған мүліктің табысымен күн көріп өтті. Материалист, еркін ойшыл және саяси радикал болғандықтан, ол Наполеон соғыстарынан кейін Ұлыбританияда басым болған пікірлер аясындағы тыйым салынған биологиялық идеяларға ашық болды. Ол докторлық диссертациясында Эразм Дарвиннің «Зоономия» еңбегін сілтеме ретінде келтірді, бұл еңбек эволюция идеясын поэзиялық түрінде таныстырды. 1824 жылы ол Эдинбург Корольдік қоғамының мүшесі болып сайланды, оны доктор Джон Барклей ұсынды. Ол Эдинбургте 19 ғасырдың басындағы ең көрнекті натуралистердің бірі болды, ал кейіннен Лондон университетінің колледжінде салыстырмалы анатомияның алғашқы профессоры атанды. Ол жас Чарльз Дарвинге тигізген әсерімен және Джеффридің эволюция туралы идеяларын қолдауымен белгілі. Грант өмір бойына UCL салыстырмалы анатомия кафедрасын басқарды (1827–1874); ол 1836 жылы FRS болып сайланды; 1837–1838 жылдары Корольдік институтында физиология профессоры болды, ал 1847 жылы UCL медициналық факультетінің деканы болды. 1853 жылы ол Британ мұражайында геология бойынша лекция оқыды.
Эдинбург және саяхат
Грант Франция, Германия, Италия және Швейцария университеттеріне саяхаттап, көптеген елдерді аралады. Ол француз зоологы Этьен Джефруа Сент-Илермен байланысқа түсті, ол Жан-Батист Ламаркқа ұқсас эволюциялық көзқарасты жариялаған еді. Грант Форт фиордының маңындағы теңіз жануарларын зерттеді, Престонпанс қаласының жанындағы жағалаулардан және балық аулау кемелерінен үлгілер жинады, сондай-ақ губкалар мен теңіз бақаларының биологиясы бойынша сарапшы болды. Ол өмірдің бірдей заңдары монодадан бастап адамға дейінгі барлық тірі организмдерге қатысты деп санады (бұл контексте монода – гипотетикалық алғашқы тірі организм немесе өмірлік бірлік). Джефруадан кейін Грант тіршілікті тізбек немесе эскалатор түрінде ұйымдастырды, оның негізінде спонтанды түрде пайда болатын монодалардың пайда болуымен үнемі жоғары қарай жылжитын болды. 1824 жылы Грант омыртқасыздар туралы лекциялар оқыды, оларда олардың салыстырмалы анатомиясы қарастырылды; бұл лекциялар Джон Барклейдің орнына оқылды. Ол сондай-ақ Эдинбург Корольдік қоғамының мүшесі болып сайланды.
Дарвиннің шәкірті
Грант студенттік натуралистердің Плиний қоғамының тұрақты мүшесі болды, оған Чарльз Дарвин 1826 жылдың күзінде Эдинбург университетінде медициналық білімін екінші курстан бастағанда қосылды. Дарвин Гранттың ең белсенді шәкіртіне айналып, оған үлгілер жинауда көмектесті. Сол қыс пен көктемде Грант Эдинбург журналдарында жиырма мақала жариялады, көбінесе губкалар, жұмыртқалар және дернәсілдер туралы, бұл оған халықаралық даңқ әкелді, ал мақалалар француз тіліне аударылды. Грант Дарвинді Роберт Джеймсонның кабинетінде өткен Вернер қоғамына қонақ ретінде алып барды, мүшелік тек медицина докторларына ғана шектелген; Дарвин Джон Джеймс Одубонның демонстрациясын көрді. 1827 жылдың 24 наурызында Грант қоғамға устрица қабығында жиі табылатын қара споралардың шағаланың жұмыртқалары екенін хабарлады және осы жаңалық туралы мақала жариялады. Шындығында, осы жаңалықты Дарвин жасаған, және осы оқиғадан кейін Дарвин Грантты өз тәлімгері ретінде қарастыруын тоқтатты. Дарвин өзі 27 наурызда Плиний қоғамында осы жаңалықты және теңіз құрттарының дернәсілдері туралы өз байқауларын таныстырды. Дарвин Гранттың жануарлардың «жоспар бірлігі» туралы зерттеулеріне үлес қосты, ол Гранттың Вернер қоғамында жұмсақ денелілерде астыңғы безді анықтағанын жариялауымен аяқталды, бұл теңіз құртының мысалымен көрсетілді. Бұл қарапайым жаратылыстар мен сүтқоректілердің гомологиясын көрсетіп, оларды оның даулы тіршілік тізбегіне байланыстырды.
Лондон университет колледжі
Грант одан кейін Лондон университетінің колледжінде салыстырмалы анатомия профессоры болды және 1827 жылдан 1874 жылы қайтыс болғанға дейін осы лауазымды атқарды. Гранттың жалақысы жылына 39 фунт стерлинг болды. Ол радикалдық және демократиялық қозғалыстарға қатысты, кәсіби басқарылатын жаңа Зоологиялық қоғам мұражайын құру үшін күресті, онда аристократтар емес, білікті мамандар жұмыс істеуі керек еді; сондай-ақ Британ мұражайын француз үлгісіндегі ғылыми-зерттеу институтына айналдыруға тырысты. Ол консерваторлардың қарсылығына тап болды, олар оны "сенсациялық баспасөзді" қолдағаны және "христиандық шындықтарды жерден шығаруға" тырысқаны үшін сынады, нәтижесінде Лондон зоологиялық қоғамындағы лауазымынан айырылды. Гранттың эволюция теориясына қарсы болған Ричард Оуэн оны ығыстыра алды. Дарвин 1831 жылы "Бигл" кемесімен саяхатқа шығар алдында үлгілерді қалай сақтау керектігі туралы кеңес алу үшін Грантқа барды. Дарвин саяхатынан оралғаннан кейін Грант оның үлгілерін қарауға ниет білдірді, бірақ одан бас тартты: олар енді байланыс құрмаған сияқты.
Көзқарастар
Грант континентке жиі сапар шегіп жүріп, көрнекті француздық салыстырмалы анатомия ғалымы Джефруамен жақын дос болады. Эдинбургтағы медициналық мектептер Джефруаның идеялары үшін өнімді топырақ болды, ал шотланд радикалдары Джефруаның шәкірттеріне айналды. Олардың ішінде кейіннен күш-жігерін бейімдеу реформасына және неврологиялық психиатрияға жұмсаған френолог Уильям А. Ф. Браун болды. Грант бұл идеяларды Лондонға алып барып, UCL студенттеріне гомологияны (Джефруаның негізгі әдісі) таныстырды. Ол сондай-ақ Ламарк пен де Блейнвилльдің ұқсас идеяларын қолдады және рекапитуляция теориясының қағидаларын да қамтыды.
Джеффри туралы мәлімет
Джеффри деист болды, және оның теориясы жалпы тектік теория емес, белгілі бір түрдегі болмысқа жататын мүмкіндікті іске асыру болды. Оның пікірінше, орта органикалық өзгерістерді тікелей тудырады. Эрнст Майр осы пікірді «Геофруазм» деп атады. Бұл Ламарк сенген нәрсе емес (өйткені Ламарк үшін мінез-құлықтың өзгеруі жануарды өзгертеді). Лоуренс 1816 жылы климаттың адам расалары арасындағы айырмашылықтардың тікелей себебі емес екенін дәлелдеген. Джеффридің салыстырмалы анатомиясы жануарлардың әртүрлі түрлеріндегі бірдей мүшелерді немесе сүйектер тобын салыстырудан тұрды. Ол барлық омыртқалы жануарлардың «құрамының бірлігі» туралы (1818–22) пікір білдірді. Оның маңызды жаңалығының бірі – балықтардың жаңқалық қабығының оперкулярлық пластиналарының сүтқоректілердің ішкі құлақ сүйектерімен гомологиясы болды. Джеффридің әдістері омыртқалы жануарлар үшін жақсы жұмыс істеді, бірақ омыртқасыздарды омыртқалы жануарлармен салыстырғанда, омыртқасыздарды кері бұрып, ішінара сыртқа шығарып – «әрбір жануар өзінің омыртқа бағанасының ішінде немесе сыртында» – ол өзінің қарсыласына тап болды. Париждегі Джеффри мен Кювье арасындағы пікір таласы Ғылым академиясы алдында (1830 жылғы 15 ақпан) Жорж Кювье оның жануарлар әлемінің төрт Кювье тармағын бірге азайтуға болатын деген талабын жоққа шығарды. Джеффри мен Кювье идеяларының арасындағы қатынасты былай түсіндіруге болады: Кювье үшін құрылым функцияны анықтайды, ал Джеффри үшін функция құрылымды анықтайды. Алайда олардың арасындағы дау ғылыми ғана емес, діни, саяси және әлеуметтік мәселелерге де қатысты.
Грант бағдарламасы
Грант эволюция тақырыбында алғаш рет 1826 жылы жарияланды. Ол мұнда "өзгеріс" барлық тірі организмдерге әсер етуі мүмкін деген пікір айтты. Ол тізбектей орналасқан геологиялық қабаттардың жануарлардың қазба қалдықтарының прогрессивті, табиғи тізбегін көрсеткенін байқады. Бұл формалар "сыртқы жағдайлардың" ықпалымен "алғашқы үлгіден дамыды" – бұл Ламарк идеясының айқын мысалы. Грант сонымен қатар өсімдіктер мен жануарлардың ортақ тегін қабылдады, ал өмірдің негізгі құрылымдық бірліктері ("монадтар"), оның пікірінше, өздігінен пайда болған. Бұл редукционизм мен материализмнің көрінісі. Оның ұсынысы Джеффри мен Ламарктан асып түсті, бірақ толыққанды эволюция теориясы болмады.
Радикализм және Уакли
Грант әлеуметтік және ғылыми тұрғыдан прогрессивті болды. Ол кеңінен және, мүмкін, дұрыс, материалист немесе атеист ретінде қарастырылды: оның биология жөніндегі тұжырымдамасында мистикалық құбылыстарға орын жоқ еді. Ол Томас Уаклидің, "Ланцет" журналының және Британ медициналық қауымдастығының (BMA) қолдаушысы болды, олардың барлығы өз заманында қалыпты жағдайға қарсы шықты. Радикалды реформаторлардың басты идеясы – үкімет медициналық корпорациялардың лицензия беру құқығын өз қолына алуы немесе кем дегенде бақылауы керек еді. Грант Лондонға келгенде Лондон Корольдік дәрігерлер колледжінің (RCP) мүшесі бола алмады, өйткені ол Оксфорд немесе Кембридж университеттерінің түлегі емес еді. Англияда тәжірибе жасағысы келгендер RCP лицензиясын алуы немесе фармацевт біліктілігін алуы тиіс еді. Грант RCP-ден Лондондық лицензия алудан бас тартты, соның салдарынан табысты табыс көзінен қол үзіп қалды. Ол өмірінің соңына дейін RCP және Лондон Корольдік хирургтар колледжін реформалау үшін күресті. Уакли "Ланцет" журналына және оның радикалды бағдарламасына Гранттың көрсеткен қолдауына ризашылық білдіріп, Гранттың салыстырмалы анатомия курсының барлық 60 лекциясының мәтінін 1833–34 жылдарға арналған "Ланцет" журналында жариялады. Сарапшылар Гранттың курсы ағылшын тілінде философиялық анатомияның алғашқы "толыққанды және түсінікті" баяндамасы екендігіне келісті.
Өлім және мұра
Грант 2 Euston Grove, Euston Square, Лондон мекенжайындағы үйінде қайтыс болды, әлі де UCL кафедрасын иеленген күйінде, ұмытылған көнелік ретінде. Өсиетімен ол 1500 фунт стерлингтен кем сомадағы мүлкін UCL-ге қалдырды. Ол Хайгейт зиратының шығыс бөлігіне жерленді. Гранттың ұзақ кәсіби өмірінің екінші жартысы сәтті болмады, ал оның зоологияны оқыту әдісі Т. Х. Хакслидің шәкірті Э. Рей Ланкестермен, жаңа Жодрелл зоология және салыстырмалы анатомия кафедрасында ығыстырылды. Дегенмен, Ланкестер колледждің зоология мұражайын сақтап, қайта ұйымдастырып, кеңейтті, ол қазір UCL-дегі Грант атындағы зоология мұражайы деп белгілі. Роберт Эдмонд Грант Африка жыландарының Gonionotophis grantii түрінің ғылыми атында мәңгі есте қалады.