Кіріспе

Кез келген канонға сәйкес келмейтін әлемдегі туындылар

Балама әлем (сонымен қатар AU, баламалы әлем, баламалы уақыт жолы, баламалы шындық деп те аталады) – фанфиктивтің негізгі әлемінен өзгеше болатын туындының оқиғасы орналасқан орта. Мысалы, AU фанфикі бастапқы материалдағы оқиғалардың басқаша дамуын көзге елестете алады, немесе кейіпкерлерді бастапқы туындыдан мүлдем басқа ортаға көшіріп, олардың өмірін және қарым-қатынастарын жаңаша қарастырады. Әдеттегі фанфиктивтер бастапқы материалдың белгіленген канонының шегінде қалатынын ескеретін болсақ, балама әлем фанфиктивін жазушылар кейіпкерлер тарихында, ниеттерінде немесе олардың қоршаған ортасындағы маңызды өзгерістерді зерттейді, көбінесе шабыт алу үшін әртүрлі көздерден материалдарды қолданады. Кейіпкерлердің белгілі ниеттері канондық әлемдегі олардың шешімдерінен айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін. Осылайша, балама әлемнің авторы бірдей кейіпкерлерді пайдалана алады, бірақ оларды мүлдем басқа сюжетке жеткізу үшін басқа жолмен бағыттай алады. AU оқиғалары кейде ресми, бірақ көбінесе канондық емес, сюжеттік желілерде де қолданылады, оларды бастапқы материалдың авторлары жазады.

Баламалы мерзімдер

Баламалы уақыт желісіндегі оқиғалар белгілі бір канонға сәйкес дамиды, бірақ шешуші сәтте өз жолынан шығып кетеді. Бұл Marvel Comics-тің "What If" және DC Comics-тің "Elseworlds" серияларындағы көптеген туындыларға ұқсас. Кейбір баламалы уақыт желісі оқиғалары "жағдайды түзету" (fix it fiction) деп аталады, себебі олар оқиғаны қайта жазып, белгілі бір оқиғалардың салдарынан құтылуға мүмкіндік береді, бірақ бастапқы оқиғалар өзгеріссіз қалады. Баламалы уақыт желісінің тағы бір түрі – "қайта бастау" (do over fiction), ол "жағдайды түзетуге" ұқсас, онда да оқиғаның салдары жойылады, бірақ "қайта бастауда" әсіресе бүкіл оқиға басынан өтеді және автор туындының бастапқы канонынан өзгеше баламалы уақыт желісін жасайды.

Сұлбаның ауысуы

Сюжет ауыстыратын оқиғалар кейіпкерлерді бір сериядан алып, оларды басқа уақытқа, орынға немесе жағдайға қояды. Осы типтің бір тармағы, "таныс сюжет ауыстыру" деп аталатыны, кейіпкерлерді сериядан алып, оларды авторға жақсырақ таныс ортаға орналастырады. Мұндай жағдай өзгерту "орта мектеп әдебиетінің" басты себептерінің бірі болып табылады, онда барлық кейіпкерлер орта мектепке баратын сияқты жазылады.

"Нақты" алмасулар

Реальность ауысуы бар альтернативті әлемде кино немесе телешоудағы актерлер ойдан шығарылған әлемде немесе ойдан шығарылған кейіпкерлер "нақты" әлемде өзін табуы мүмкін. Бұл типтегі АУ негізгі жарияланымдарда да кездеседі. Шығармада нақты тұлғалар қолданылып, 19 ғасырдан алынған туындыларға мысал – Эдисонның Марсты жаулап алуы және Шерлок Холмс пен Жек Жаратушы. 2010 жылдардағы Undertale ойынының жанкүйерлері арасында "UnderSwap" – бұл АУ-дың кең таралған атауы, онда барлық кейіпкерлердің мінездері жанкүйерлер олардың қарсы тұратын нәрсесі деп санайтын нәрсемен ауыстырылады. 1970 жылдардың басында жазылған "Жұлдыз жолы" әңгімелерінде Desilu студиясының актерлері телепорт арқылы "нағыз өмірдегі" Жұлдыздық флот офицерлерімен ауыстырылды ("Адамдардың қызық планетаға сапары"; "Адамдардың қызық планетаға сапары, қайта сапар"). Бұл жанкүйерлік туындылар кейіннен ресми Star Trek кітаптарында жарияланды. Бұл идея "Supernatural" сериалының "Француздық қателік" (6-маусым, 15-эпизод) эпизодында да қолданылды. Эпизодта басты кейіпкерлер Сэм мен Дин балама әлемге көшіріледі, онда олар Жэред Падалеки және Дженсен Эклс атымен танымал актерлер, тиісінше "Supernatural" телешоуында.

Кроссоверлер

Альтернативті ғаламның осы түрі екі құрамындағы әлемді бір-бірімен байланысты жағдайға қояды, бұл шындық алмасуға ұқсас (ол құрамындағы әлемді нақты әлеммен біріктіреді). Мұндай туындылар кейде екі әлемнің соғыс дағдыларын "салыстыру немесе қақтығыс" түрінде көрсетеді, көбінесе әр әлемнің технологиясының/сиқырының артықшылықтары мен кемшіліктерін қамтиды. Бұл жанрдағы жанкүйерлер туындылары сюжеттік алмасудан өзгеше, себебі оларда әдетте кем дегенде екі бөлек туындының кейіпкерлері бір-бірімен байланысады. Кейде мұндай туындыларда бір әлемнің кейіпкерлері екінші әлемнің кейіпкерлерімен ауыстырылады. Мысалы, Шерлок Холмс Арсен Люпинге қарсы, Шерлок Холмс Дракулаға қарсы және Шерлок Холмс Әлемдер соғысы.

Болжамдық көркем әдебиет

Фан-фикциядағы балама әлемдер бастапқы материал сериялық түрде (мысалы, көп маусымдық телесериал немесе кітап трилогиясы) жарияланған кезде кездейсоқ пайда болуы мүмкін, сол себепті жанкүйерлердің туынды жұмыстары одан әрі канондық ақпарат келгенге дейін жазылады. Мысалы, "Гарри Поттер және От тостағаны" мен "Гарри Поттер және Феникс ордені" кітаптарының жарық көрген арасындағы шамамен үш жыл ішінде жазылған көптеген Гарри Поттер фан-фикшндары "жалғастыру" ретінде жазылған, бірақ жаңа канондық материал пайда болғаннан кейін балама әлемге айналды.