Кіріспе

Кварц пен алтыннан жасалған англосаксондық артефакт

Альфред зергері – алтынмен қапталған эмаль мен кварцтан жасалған англосаксондық алтын шеберлігінің бір бөлігі. Ол 1693 жылы Англияның Сомерсет графтығындағы Норт-Петтертон қаласында табылған. Қазір бұл Оксфордтағы Эшмолеан мұражайының ең танымал экспонаттарының бірі. Ол 9 ғасырдың соңында, Ұлы Альфредтің тұсында жасалған және оған "AELFRED MEC HEHT GEWYRCAN" деген жазу ойылған, мағынасы – "Альфред мені жасауға бұйырды". Бұрын асыл тастың түбінде ағаштан жасалған таяқ ілінген. Ғалымдар ондаған жылдар бойы талқылағаннан кейін, қазір "жалпыға белгілі" болды: бұл кітап оқығанда сөздерді көрсетуге арналған таяқтың тұтқасы болған. Бұл – англосаксондық зергерлік өнімдерінің ерекше мысалы. "Манкус" ерте ортағасырлық Еуропада 4,25 грамм салмағы бар алтын монетаны немесе отыз күміс пенске тең есептік бірлікті білдіретін термин болған. Оның құны шебер жұмысшының, мысалы, қолөнершінің немесе сарбаздың бір айлық жалақысына шамалас болған. Кіріспеде басқа контекст келтірілмеген, бірақ кітаптар туралы мәтінде көне ағылшын тіліндегі "aestel" сөзі "бағыт", "индекс" және "жетек" мағыналарын білдіреді, сондықтан ол кішкентай көрсеткіш болған деген қорытынды жасалады. Дорсеттегі Боулиз шығанағында табылған (төменде қараңыз) Британ мұражайындағы 9 ғасырлық алтын мен шыныдан жасалған ұқсас нысандар сақталған, олардың барлығында бос ойықтар бар. Сондай-ақ, яд немесе "Тора көрсеткіші" еврейлер дәстүрінде қолданылады. Дэвид М. Уилсон Альфредпен байланысты сақтық танытып, "патшалық атақтар маңызды болған кезеңде, жазуда патшалық атақ жоқ" деп атап өтті, бұл туралы Эшмолеан мұражайы да айтады. Басқа да функциялар ұсынылған, мысалы, тәжді безендіру немесе әшекей ретінде тағу, бірақ бұл жағдайда бейне кері бұрылып көрінер еді. Дегенмен, Вебстер "Көру қабілеті" бейнесін ықтимал сәйкестендіру деп санайды және оны Фуллер брошымен салыстырады. Кристаллдың шеттерінде тасты бекітетін жоғарғы жиек орналасқан, оның үстінде: "AELFRED MEC HEHT GEWYRCAN" (Ælfred mec heht ġewyrċan,) деген жазу бар, яғни "Альфред мені жасауға бұйырды". Төменгі жағындағы жануардың басының тұмсығында басқа мысалдардағыдай, жұқа таяқ немесе таяқтың орналасуына арналған ойық бар. Арқасы – акант тәрізді өсімдік мотивімен өрнектелген жалпақ алтын тақта. Фигуративті бейне жасау үшін эмальдің салыстырмалы түрде үлкен бөліктерін пайдалану – Византиялық немесе Каролингтік үлгілерді ұстанған англосаксон өнеріндегі жаңалық, сондай-ақ "көруге болатын" жабын ретінде тау кристаллын пайдалану да сондай. Кристалл фрагменті римдік заттан алынған болуы мүмкін. 2018–2019 жылдары ол Лондонның Британ кітапханасында "Англосаксон патшалықтары: өнер, сөз, соғыс" көрмесінде көрсетілді.

Ұқсас зергерлік бұйымдар

Альфредтің асыл тасы табылғаннан бері осыған ұқсас көптеген заттар табылды. Олардың барлығы кішірек және күрделі емес, бірақ бір кезеңнен басталады және Альфред зергерлігіндегідей ұяшаға ие, бұл олардың бір мақсат үшін жасалғанын білдіреді. Саймон Кейнс "бәлкім, оның қызметін көрсететін контекстте басқасы табылғанға дейін уақыт мәселесі ғана" деп түсіндіреді. Minster Lovell Jewel – Альфред Jewel-ге ең ұқсас, гүлдік дизайндағы эмаль тақтасы бар дөңгелек алтын дискіден тұрады. Ол Оксфордширдегі Минстер Ловеллден табылды және Ашмолеан мұражайында сақталған. Уорминстер зергері – ақ тас кристалды қамтитын филигренді алтын жолақтардан тұрады. Алтын жолақтар қосылған жерде, зергердің ортасында кішкентай көк шыны тас ұсталады. Бұл асыл тастың табылғаны Уилтширдің Уорминстер қаласында, ол Солсбери мұражайында сақталған. Боулиз зергері – алтыннан жасалған, бұрандалы сыммен, грануляциямен және ортасында көк шыны тасымен безендірілген. Ол Веймут, Дорсет маңындағы Боулиз шығанағында табылды және қазір Британ мұражайында. Йоркшир Аестелі – алтын түсті жануардың басын бейнелейді, көк шыны көздері бар, олардың біреуі жоқ. Оны Огтон, Йоркшир қаласында Тим Пирсон тауып, 2008 жылдың 15 қазанында Бонамның көнеліктер аукционында "312" лот ретінде сатылған. Бұл жеке меншіктегі жалғыз Аестел. Борг Аестелі – алтын сымнан жасалған спираль үлгісімен безендірілген. Ол Норвегиядағы Лофотен аралдарындағы Боргтағы викинг дәуіріндегі әмірші залының қираған жерінен табылды, қазір ол Лофотр викингтер мұражайында орналасқан. Альфредке Лофотен аралдарында туған Оттар есімді қуатты саудагер келгені белгілі, сондықтан Альфред оған асыл тасты сыйлық ретінде берген болуы мүмкін. Мүмкін, бұл скандинавиядағы англосаксондық табылған заттар сияқты викингтердің олжасы болуы мүмкін. Бидфордтың шашы – ең кішкентай асыл тастардың бірі. Оның дөңгелек басы алтыннан жасалған, көк және қызыл түсті эмальмен боялған. 1999 жылы Уорвикширдің Авон қаласындағы Бидфордтан табылған. Жоғарыда аталған алты нысан, Альфредтің асыл тасымен бірге 2008 жылы Уинчестердегі Discovery Centre-де Ұлы Альфредтің жәдігерлері көрмесінің басты бөлігі ретінде бірге көрсетілді. 2008 жылы Глостерширдің Беркли қасабасында қазба жұмыстары кезінде кельт үлгісіндегі айқышпен бірге алтынмен қапталған мыс қорытпасының үлгісі табылды. 2014 жылы Суффолк штатындағы Дринкстоун қаласында көк шыны тасты ортасында алтын күмбезді нысан, әрине, Аестел табылған. Қазір ол Бьюри-Сент-Эдмундс қаласындағы Мойз-Холл мұражайында орналасқан. 2014 жылы Норфолк штатының Уисонсет қаласында крест пішінде алтын бақырамалы қосқыштың ұшы табылды. Алайда, оның Аестел ретінде атқаратын қызметі күмәнді. 2016 жылы Суррей штатының Сенд қаласында қола қорытпасынан жасалған бөлшегі табылды. Оның Аестелдік қызметі де күмән тудырады.