Кіріспе

Төрт немесе бес саптық қытай мандолинасы Лиуцин (қытайша: 柳琴, пиньинь: liǔqín) – мұражай пішінді денелі үш, төрт немесе бес саптық қытай мандолинасы. Оның дауысының диапазоны пипадан әлдеқайда жоғары, және оркестрлік музыкада да, жеке орындауда да қытай музыкасында ерекше орны бар. Бұл соңғы жылдары қолданылуының жаңаруының нәтижесі, лиуциннің қытай халық операсындағы ырғақ аспабынан оның бірегей дыбыстық және акустикалық қасиеттері үшін жоғары бағаланатын аспапқа дейін мәртебесінің біртіндеп көтерілуіне әкелді. Аспапты ұстау пішіні пипадан төмен, қытай руан және юэцин аспаптары сияқты диагональды түрде болады. Руан сияқты, бірақ пипадан өзгеше, оның ішектері көпірмен көтеріледі және дыбыс тақтасында екі айқын саңылау бар. Соңында, аспап руан мен юэцин сияқты техникамен медиатормен тартылады, ал пипа саусақтармен тартылады. Сондықтан, лиуцин көбінесе руан мен юэцинде тәжірибесі бар музыканттар тартады және ойнайды. Тарихи тұрғыдан алғанда, лиуцин көбінесе сары ағаштан (柳 liǔ сөзбе-сөз "сары ағаш" дегенді білдіреді) жасалған, ал кәсіби музыканттар жоғары сапалы қызыл сандал немесе палисандр ағашынан жасалған нұсқаларды пайдаланған. Заманауи үлгілерде алдыңғы бөлігі тонг ағашынан (桐木) жасалған, ал артқы бөлігі тарихи үлгілерге ұқсас қызыл сандал ағашынан жасалған.

Тарих

Лиучинге әр түрлі атаулар берілген, алғашқысы – лиуэйкин (柳葉琴), яғни қамыс жапырағы пішіндес аспап. Бұл – лиучиннің бастапқы атауы, және ол лиуэйкин атауының қысқартылған түрі болып табылады. Лиучинге қатысты тағы бір атау – ту пипа (土琵琶), сөзбе-сөз аударғанда «тазаланбаған пипа», себебі лиучиннің бұрын айтылған кіші мөлшері және пипаға ұқсастығы осыған себеп болды. Тарихы бойы лиучин екі (бір жарым октава диапазоны бар) және төрт тартылған түрлерде кездескен. Дегенмен, қазіргі төрт тартылған нұсқаның алғашқы прототипі Цинь әулеті кезінде пайда болып, танымал болды. Бұл нұсқа екі тартылған, және бұрын айтылғандай, дәстүрлі операларда ғана сүйемелдеу үшін қолданылды. Екі тартылған лиучин Цинь әулетінен бастап 20-шы ғасырдың соңына дейін көптеген династиялық Қытай кезеңдерінде қолданыста болды. 1970-ші жылдардағы дәстүрлі қытай музыкасының жаңаруымен, төрт тартылған лиучин музыкалық диапазонын кеңейту мақсатында жаңадан жасалды, ал аспаптың корпусы оны ойнаушыға ыңғайлы болуы үшін үлкейтілді.