Кіріспе

Неміс әскери ұшақ өндірушісі Panavia Aircraft GmbH – Tornado көпүрлі шайқас ұшағы (MRCA) жобасының үш серіктес мемлекеті: Батыс Германия, Италия және Ұлыбритания құрған неміс компаниясы.

Тарих

1960 жылдардың соңында британдық, неміс және итальяндық негізгі қорғаныс компаниялары соққы беруге арналған ұшақты бірлесіп әзірлеуді қарастырды. Батыс немістер мен итальяндықтар көбінесе жақын арадағы шайқас алаңында қолданылатын ұшақтарды (қазіргі A-10 сияқты), ал британдықтар, әсіресе Әуе маршалы Дерек Ходжкинсон, ұзақ қашықтыққа ұша алатын ұшақтарды жақтады. Келіссөздер Лондон, Бонн және Мюнхен қалаларында өтті. НАТО көпүрлі шайқас ұшақтарын дамыту және өндірісті басқару агенттігі (NAMMA) Tornado ұшағының дамуы мен өндірісін басқару үшін құрылды. Алғашқыда ол Panavia компаниясымен бір ғимаратта орналасқан.

Құрылу

Panavia 1969 жылы Британдық ұшақ корпорациясы, Мессершмитт Бёлков Блохм (бұл бір жыл бұрын құрылған) және Фиат Авиация (сол жылы Aeritalia атымен белгілі болды) тарапынан құрылды. 1000-нан астам ұшақ өндіру жоспарланған. 1967 жылдан бері пайдаланудағы МиГ-25 Фоксбат және Су-15 Флагон сияқты ресейлік ұшақтардың күшін теңестіру үшін ұшақ қажет болды. Ұзақ өндіріс циклын қамтамасыз ету және әрбір ұшақтың (бірлік бағасы) өндіріс құнын төмендету үшін көп мақсатты ұшақ қажеттігі туындады. 1970 жылы бірліктің құны шамамен $2,9 миллионға бағаланды. 1965 жыл шамасында Ұлыбритания (BAC) Франциямен (Dassault Aviation) AFVG (Англо-француздық өзгермелі геометрия) ұшағын өндіру туралы келіссөздер жүргізді, ол кейіннен Tornado ұшағына өте ұқсас болды. Алайда, француздық өндіруші өзінің толығымен француздық өзгермелі геометриялы ұшағын (эксперименталды Dassault Mirage G) жасауға ниеттенгендіктен жоба сәтсіз аяқталды, ол 1967 жылы алғаш рет ұшты, бірақ 1970 жылдары қызметке енбей жасырап қалды. Марсель Дассо кейіннен Panavia жобасын өзінің компаниясына тікелей қауіп деп қарады. 1960 жылдардың соңындағы тағы бір ағылшын-француздық қорғаныс жобасы SEPECAT Jaguar болды. 1959 жылы француздар мен батыс немiстер бiрлесiп Transall компаниясын құрды, ол 1963 жылы Transall C 160 көлiк ұшағын өндiрдi. Канада мен Нидерланды 1969 жылы қаржылық себептермен жобадан бас тартты. Алғашқы төраға Вейбридж қаласындағы BAC өкілі Аллен Гринвуд болды. 1989 жылы Германияның қатысуы DaimlerChrysler Aerospace (DASA) компаниясына айналды. 1986 жылдың 15 қыркүйегінде Мюнхендегі кеңселерге (онда Бавария штатының қоршаған ортаны қорғау бас басқармасы да орналасқан) бомба шабуыл жасалып, зақым келтірілді.

Панавия Торнадо

Ұшақ бастапқыда MRA 75, MRCA және ACA деп аталды. 1969 жылдың мамыр айында жобалау жұмыстары басталды. 1970 жылы ол Panavia 100 деп аталды, ал екі орындық нұсқасы Panavia 200 болды. RAF екі орындық нұсқасын алуы тиіс еді. Ұшақтың авионикасын Elliott (Ұлыбритания), Elektronik System (Батыс Германия) және SIA (Италия) компаниялары құрған, арнайы құрылған еуропалық компания – Avionica жасады. "Торнадо" алғаш рет 1974 жылы ұшты. Ұшу операцияларының алғашқы директоры – қанат командирі Роланд Бимонт болды. 1969–1976 жылдар аралығында ұшақтың сатуын SEPECAT компаниясында маркетинг бөлімінің басшысы болған Джеффри Квилл басқарды. RAF Panavia Tornado ADV нұсқасын, үлкен GEC Marconi AI.24 Foxhunter радарымен ұшырды, ол 1970 жылдардың ортасында әуе маршалы сэр Нил Уилердің қатысуымен іске асырылды. Тағы бір нұсқасы – Tornado ECR (электрондық күрес және барлау), ол Луфтваффе үшін әзірленді және 1985 жылы АҚШ-қа сату ұсынылды. Оның сол кездегі кез келген ауа-райы жағдайындағы мүмкіндіктері әлемде теңдесі жоқ еді. "Торнадо" ұшағы кем дегенде 2025 жылға дейін қызметте болады деп күтілуде. Бұл оның алғаш ұшқаннан бері елу жылдан астам уақыт өткенін білдіреді. RAF және RSAF үшін "Торнадо" ұшағы British Aerospace компаниясына тиесілі болған Уортон әуежайында құрастырылды.

Ортақ ұйымдар

Tornado басқару моделі Еуропалық ұшақ үшін қабылданды, ол қазір Eurofighter Typhoon ретінде өндірілуде. NAMMA орнына НАТО Eurofighter және Tornado басқару агенттігі (NETMA) құрылды, ол Eurofighter қару жүйесінің және Tornado-ның одан әрі дамуының бас мердігері болып табылады. 1970 жылдары Батыс Германия және Францияның Aérospatiale компаниясы Euromissile компаниясын құрды. Бұл компания қазір Panavia-ға ұқсас құрамға ие, және француздық компанияларды да қамтиды, MBDA деп белгілі.