Орыналған Жорық

Кіріспе

1960 жылы Пуль Андерсонның ғылыми фантастикалық романы.

"Жоғары крестовый поход" – американдық жазушы Пуль Андерсонның Орта ғасырлық Англияға келген ғарыздық барлау кемесінің салдары туралы ғылыми фантастикалық романы. Пуль Андерсон бұл романды "Менің жасаған ең танымал туындыларымның бірі, ол көптеген тілде, бірнеше кітап басылымдарымен жарық көрді" деп сипаттаған. "Жоғары крестовый поход" алғаш рет 1960 жылғы шілде-тамыз-қыркүйек айларында "Astounding" журналында бөлім-бөлім жарияланды. 1960 жылы Doubleday баспасында алғаш рет кітап түрінде жарық көргеннен кейін, 1964 жылдың (кемінде) маусымында және 1968 жылдың қыркүйегінде (Macfadden Books), 1983, 1991 жылдары (SFBC және қайтадан Baen Books), 2003 және соңғы рет 2010 жылы қайта басылды. Қазіргі таңда 2010 жылы Baen Books баспасынан шыққан жұмсақ мұқабалы басылымы қолда бар.

Андерсонның туындысы 1961 жылы "Хьюго" сыйлығына ұсынылып, 1983 жылы TSR, Inc. компаниясымен "Жоғары крестовый поход" атты стратегиялық ойынға, ал 1994 жылы сол атпен фильмге бейімделді. Андерсон "Квест" атты бір жалғас әңгіме жазды, ол алғаш рет Ares журналында стратегиялық ойынның алғашқы басылымымен бірге жарық көрді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

1345 жылы Англияның Ансби қаласында (Линкольнширдің солтүстік-шығысында) сэр Роджер, барон де Турнвилл, Францияға қарсы жүз жылдық соғыста король Эдуард III-ге көмек көрсету үшін әскери күш жинап жатыр. Кенеттен қала сыртында зор күміс ғарыш кемесі қонды. Бұл – Күн жүйесінен жарық жылдары қашықтықта орналасқан қатал Версгорикс империясының барлау кемесі. Версгорикстер Жерді жаулап алуды жоспарлап, отарлау мүмкіндігін тексеріп жатыр. Бірақ, олардың озық технологиясының арқасында қолма-қол соғысты ұмытып қалғандықтан, ашуланған ағылшындарға тойтарыс бере алмай, олардың кемесін француздық хитролық деп қате түсінеді. Ансбидегі ауыл тұрғындары мен сарбаздар кемеге шабуыл жасап, Бранритардан басқа барлық Версгорларды өлтіреді. Сэр Роджер тұтқынға алынған кемемен бүкіл ауылды Францияға алып барып, соғыста жеңіске жетіп, Киелі жерді азат ету жоспарын құрады. Қала тұрғындары бар мүлкін жинап, баронның бұйрығымен кемеге мініп, ұшып кетуге дайындалады. Ансби халқы кемедегі озық технологияға таңғалады, оны «Крестоносец» деп атайды. «Крестоносецті» басқара алмағандықтан, сэр Роджер оларды Францияға жеткізу үшін ашулы Бранритарды тағайындайды. Бірақ, ғарышкер баронның жоспарын құртады, кемені автоматты режимге қойып, Версгорикс колониясы – Тариксанға бағыттайды. «Крестоносец» бірнеше күнде Тариксанға жетеді, ал сэр Роджер бұл жаңа әлем туралы біледі: ол сирек қоныстанған, тек үш бекініс бар – Гантурат, Стуларакс және Дарова (бас база). Адамдар Гантуратты басып алады, бірақ осы процесте «Крестоносецті» жояды. Басқыншылар туралы хабар таралып, сэр Роджер мен оның сарбаздары мен Тариксанның басшысы Хуруга арасында кездесу ұйымдастырылады. Адамдар мен Версгорлар келіссөздер жүргізеді, бірақ екі тарапқа да ешқандай артықшылық бермейді, алайда бітімге келіседі. Сэр Роджер ғарышкерлерді қорқыту үшін өзінің «үш планетаны алып жатқан» меншігі және Константинопольді табысты жаулап алуы сияқты басқа да жетістіктері туралы әңгімелер айтады. Сэр Роджер Версгорикс мемлекетінің Англия патшасына мойынсұнуын талап етеді. Келіссөздер кезінде барон де Турнвилл бітім туралы еске салмай, Стуларакс бекінісін басып алуға бұйрық береді. Өкінішке орай, бүкіл база атом бомбасымен жойылды. Жауап ретінде Хуруга Гантуратқа қайта шабуыл жасайды, бірақ жеңіледі және бас тартуға мәжбүр болады. Енді сэр Роджердің ең батыл жоспары орындалады; Тариксанды басып алғаннан кейін, ол Версгорикс империясын құлатуға кіріседі. Ол Версгорлардың қысымына ұшыраған үш халықтың – Яирлердің, Ашенкоглилердің және Прхтандардың көмегіне жүгінеді. Темде сэр Оуэйн Монбелл, оның басты сарбазы және досы, Жерге оралу жоспарын жасап жатыр, бірақ бұл сэр Роджердің қызығушылығын тудырмайды. Сэр Роджердің әйелі, леди Кэтринмен бірге Монбелл баронды қоршап алып, Ансби халқына Жерге оралуға көмектесуін талап етеді. Де Турнвилл келіседі, бірақ сэр Оуэйнге жеке шабуыл жасайды. Соңғы сатте леди Кэтрин Монбеллге сатқындық жасайды және оны өзі өлтіреді. Өкінішке орай, ол Ансби ауылының тұрғындарын үйлеріне қайтаруға көмектесетін жазбаларды да жояды. Сэр Роджер Версгор империясын құлатып, өзіне жаңа империя салады. Ол Версгордың билігінде болған түрлердің және олардың үкіметтеріне қарсы көтерілген Версгорлардың көмегімен басқарады. Әңгімедегі діни қайраткерлер Рим-католик шіркеуінің жаңа тармағын құруға кіріседі.

It is 1345, and in the English town of Ansby (in northeastern Lincolnshire), Sir Roger, Baron de Tourneville, is recruiting a military force to assist king Edward III in the Hundred Years' War against France. Suddenly, an enormous silver spacecraft lands outside the town. It is a scouting craft for the Wersgorix Empire, a brutal dominion light years from our solar system. The Wersgorix hope to take over Earth and are testing the feasibility of colonization. However, the aliens, having forgotten hand to hand combat since it was made obsolete by their advanced technology, are caught off guard by the angered Englishmen, who mistake the craft for a French trick. The villagers and soldiers in Ansby storm the craft and kill all but one Wersgor, Branithar. Sir Roger formulates a plan that with the captured ship, he can take the entire village to France to win the war, and then liberate the Holy Land. The townspeople, with all of their belongings, board the ship at the baron's instruction, and prepare to take off. The people of Ansby are mystified at the advanced technology aboard the ship, which they come to call the Crusader. Being unable to pilot the Crusader Sir Roger directs the surly Branithar to pilot them to France. Instead, the alien wrecks the baron's plan by throwing the Crusader into autopilot on course to Tharixan, another Wersgor colony. The Crusader arrives at Tharixan in days, and Sir Roger learns of this new world: it is sparsely populated, with only three fortresses, Ganturath, Stularax, and Darova (the chief base). The humans capture Ganturath but destroy the Crusader in the process. Word spreads of the invaders and a meeting is arranged between Sir Roger and his soldiers and the chief of Tharixan, Huruga. The humans and Wersgor hold talks that do very little to give either side any advantage, but a truce is agreed to. Sir Roger, in order to intimidate the aliens, makes up tall tales about his estate, "which only took up three planets" and his other accomplishments, including a very successful conquest of Constantinople. Sir Roger demands that the entire Wersgorix state submit to the king of England. During the talks, Baron de Tourneville ignores the truce, and orders the capture of the fortress of Stularax. Unfortunately, the entire base is obliterated by an atomic bomb. In retaliation, Huruga attacks Ganturath again, but loses. He is forced to give up. Now comes Sir Roger's most outrageous plan; having captured Tharixan, he sets out to overthrow the Wersgorix Empire itself. He enlists the help of three other races oppressed by the Wersgor: the Jairs, the Ashenkoghli, and the Prʔ*tans. Meanwhile, one of his main soldiers and friend, Sir Owain Montbelle, hatches a plan to return to Earth, something that Sir Roger has lost interest in. With Lady Catherine, Sir Roger's wife, Montbelle corners the baron and demands that he help the people of Ansby get back to Earth. De Tourneville gives in, but attacks Sir Owain in person. At the climax, Lady Catherine betrays Montbelle and kills him herself. Unfortunately, she also destroys the notes that could have helped get the villagers of Ansby back home. Sir Roger goes on to topple the Wersgor Empire and build one for himself. He manages with the help of not only the species under the Wersgor, but from members of the Wersgor race who rebelled against their government. The religious figures in the story go on to establish a new branch of the Roman Catholic Church.

Пролог және эпилог

"Үлкен крест жорығының" негізгі оқиғаларынан мың жыл өткен соң, сэр Роджер мен оның халқы құрған қасиетті галактикалық империя, ұзақ жылдардан кейін жоғалған Жермен қайта бірікті. Жерден келген ғарыш кемесі империямен кездесіп, сэр Роджердің басты әскерлерінің бірінің ұрпақтарымен қарсы алынды. Эпилогта 1345 жылдан бергі Жерде болған оқиғаларға сілтеме жасалған. Жер кемесінің капитаны израильдік империяның адал поддандысы деп сипатталған. Сондай-ақ, Хуруга архиепископ болған екені де белгілі болды.

Қабылдау

Бес жұлдызdan бес жұлдызға баға берген Galaxy шолушысы Флойд С. Гейл романның "кейіпкерлері жақсы бейнеленгенін" атап өтіп, оны "қолдан шығармауға болатын, әсерлі туынды" деп жариялады. The Hartford Courant оны "Кіркіреген тышқанмен" салыстырып, "керемет әзіл-қалжыңға толы ғылыми-фантастикалық сатира" деп бағалады. Сыншы Дон Д'Аммасса "Романның күмәнсіз тартымдылығы жиі кездесетін сенімсіздіктерден басым" деді.

Киноға бейімделу

Джордж Пал романды түсіруді жоспарлап жатқанда, оны іске асырмастан бұрын қайтыс болды. "Жоғарғы крест жорығы" 1994 жылы киноға түсірілді. Режиссерлері Клаус Кнозель мен Холгер Нойхаузер болды, ал продюсерлері – Роланд Эммерих, Уте Эммерих және Томас Вёбке. "Жоғарғы крест жорығы" фильмі романнан көптеген маңызды тұрғыда өзгеше болды. Ол көптеген комедиялық элементтермен жазылып, көлемі айтарлықтай қысқартылды; адамдарды тасыған барлау кемесі уақ Версгорикс базасына қонды, онда олар кемені үйге қайтарғанға дейін сол жердегі шағын Версгорикс батальонымен шайқасты. Поул Андерсон өзі фильмді көруден жалтарды, себебі "оны сенімді адамнан естігенінде, фильмнің сапасы нашар екенін" білді.