Кіріспе
Прешов () – Шығыс Словакиядағы қала. Ол Прешов облысы мен Шариш әкімшілік орталығы, сондай-ақ Венгрия Корольдігінің тарихи Сарос округінің орталығы. Қаланың халқы шамамен 84 000 адамды құрайды, ал агломерациялық аймақпен бірге барлығы 110 000 адамға жуық, бұл Словакияның үшінші ірі қаласы. Ол Кошице-Прешов агломерациясына кіреді және Шариш аймағының табиғи мәдени, экономикалық, көлік және әкімшілік орталығы болып табылады. 1528 жылғы Венгрияның алғашқы картасында географиялық бірлік ретінде көрсетілген Эпержес-Токай тау тізбегі осы қаланың атымен аталады. Прешовта Шариш қамалы сияқты қамалдар, бассейндер мен ескі қаладан тұратын көптеген туристік тартымдылықтар бар.
Prešov (, Eperjes, link=no, Rusyn and Ukrainian: Пряшів) is a city in Eastern Slovakia. It is the seat of administrative Prešov Region and Šariš, as well as the historic Sáros County of the Kingdom of Hungary. With a population of approximately 84,000 for the city, and in total about 110,000 with the metropolitan area, it is the third largest city in Slovakia. It belongs to the Košice Prešov agglomeration and is the natural cultural, economic, transport and administrative center of the Šariš region. It lends its name to the Eperjes Tokaj Hill Chain which was considered as the geographic entity on the first map of Hungary from 1528. There are many tourist attractions in Prešov such as castles (e. g. Šariš Castle), pools and the old town.
Этимология
Алғашқы жазбаша айғақ 1247 жылға қатысты. Бірнеше авторлар атаудың шығуын еперден (құлпынайдан) деп түсіндірген. Бұл теория 1940 жылдары күмәндік тудырды, ал жаңа словак зерттеулері славян тіліндегі Преш/Преша жеке есімінен шыққандығын және оның кейіннен дыбысталуға бейімделуін (бастапқы дауыссыз топшасының алдына «е» әрпінің қосылуы және жұрнақтың алынып тасталуы, нәтижесінде бастапқы түрі жойылды) ұсынады. Бұл мақсатта жақын орналасқан Кошице қаласы таңдалды.
Топография
Прешов Словакияның шығыс бөлігінде, Ториса және Сечков өзендерінің Кошице ойпатындағы қосылысында орналасқан. Оны шығыстан Сланске врхи және батыстан Шаришска врховина қоршап тұрады. I / 18 (Попрад – Михаловце), I / 68 (Стара Любовня бағыты), I / 20 (Кошице бағыты) жолдары қалада қиылысады және D1 (Попрад – Кошице) автожолының оңтүстік-батыс бөлігі салынуда. Кошице – Мужина теміржол желісі Прешов арқылы өтеді, оған Хуменне және Бардежов желілері қосылады. Кошице оңтүстікте, Попрад батыста, Бардежов солтүстікте және Вранов над Топлю шығыста жатыр.
Тарих
Прешов аймағындағы адамдардың қоныстануы палеолит дәуіріне дейін жетеді. Ең көне табылған құралдар мен мамонт сүйектері 28 мың жыл бұрын жасалған. Үзіліссіз қоныстану 8 ғасырға дейін созылады. 1241 жылы моңғол шапқыншылығынан кейін, Венгрия королі Бела IV халықтың жетіспеушілігін толықтыру үшін неміс қоныс аударушыларын шақырды. Прешов неміс тілінде сөйлейтін елді мекенге айналды, ол Zipser German және Carpathian German аймақтарымен байланысты болды.
In 1412, Prešov helped to create the Pentapolitana, the league of five towns, a trading group. The first record of a school dates from 1429. After the collapse of the old Kingdom of Hungary after the Ottoman invasion of 1526, Prešov became a border city and changed hands several times between two usually rivalrous domains, Habsburg Royal Hungary and Hungarian states normally backed by the Ottomans: the Eastern Hungarian Kingdom, the Principality of Transylvania, and the Principality of Upper Hungary. Still, Prešov went through an economic boom thanks to trade with the Polish–Lithuanian Commonwealth. In the 16th century it brought in grape vines from the nearby Tokaj wine region, and was home to German Hungarian, Polish and Greek wine merchants. Some of the first books on Tokaj wine were written in German in Prešov. prelate, writer, diplomat and Archbishop of Esztergom, died in Prešov in 1573. Prešov was prominent in the Protestant Reformation. It was at the front line in the 1604–1606 Bocskai uprising, when Imperial Army commander Giorgio Basta retreated to the town after failing to take Košice from the Protestant rebels. In 1647 the Habsburgs designated it the capital of Sáros county. In late January 1657, Transylvanian Prince George II Rákóczi, a Protestant, invaded Poland with army of some 25,000 which crossed the Carpathians on the road from Prešov to Krosno. Wolfgang Schustel, a Lutheran reformer during the Reformation, who adopted an uncompromising position on public piety worked in Prešov and other towns. In 1667, the important Evangelical Lutheran College of Eperjes was established by Lutherans in the town. Imre Thököly, the Protestant Hungarian rebel and Ottoman ally studied at the Protestant college here. In 1685 he was defeated here by the Habsburg at the Battle of Eperjes. In 1687 twenty four prominent citizens and noblemen were executed, under a tribunal instituted by the Austrian general Antonio Caraffa,
At the beginning of the 18th century, the population was decimated by the Bubonic plague and fires and was reduced to a mere 2,000 inhabitants. By the second half of the century, however, the town had recovered; crafts and trade improved, and new factories were built. In 1752 the salt mine in Solivar was flooded. Since then salt has been extracted from salt brine through boiling. The English author John Paget visited Presov and describes it in his 1839 book Hungary and Transylvania. In 1870 the first railway line was built, connecting the town to Košice. At the end of the 19th century, the town introduced electricity, telephone, telegraph and a sewage systems. In 1887 fire destroyed a large part of the town. In 1918, Czechoslovak troops began occupying Eastern Slovakia, along with Prešov. On 16 June 1919, Hungarian troops entered the city and the very brief Slovak Soviet Republic was declared here with the support of the Hungarian Soviet Republic. The short lived republic collapsed in 7 July 1919 and Czechoslovak troops re entered Prešov. In 1920, after the Treaty of Trianon, Prešov definitively became part of the newly created Czechoslovakia. During World War II, the nearby town of Košice again became part of the Kingdom of Hungary as a result of the First Vienna Award. As a result, many institutions moved from Košice to Prešov, thus increasing the town's importance. In 1944, a professional Slovak Theatre was established in Prešov. The city is a site in the Holocaust:
"In 1940, on the eve of the Holocaust, Prešov contained five synagogues and more than one in six of the city's population—4,308 people—was Jewish. Three of the synagogues are still standing, but the Jewish community now numbers fewer than 60. Outside the sole functioning synagogue, on Švermova just off the main square, is a memorial to the 6,400 Jews from Prešov and the surrounding region who died in the Holocaust. The broad path leading to the tombstone shaped monument, surrounded by prison like bars, is intended to represent the Jewish pre war population; the narrow path that leads on from it to the synagogue, those who survived." About two thousand Jews were deported from Prešov to the Dęblin–Irena Ghetto in May 1942. Only a few dozen survived. On 19 January 1945 Prešov was taken by Soviet troops of the 1st Guards Army. After 1948, during the Communist era in Czechoslovakia, Prešov became an industrial center. Due to World War II, Prešov lost the majority of its Jewish population. Nonetheless, population of the city increased rapidly from 28,000 in 1950 to 52,000 in 1970 and 89,000 in 1990.
1412 жылы Прешов бес қаланың лигасы – Пентаполитана құруға көмектесті, бұл сауда тобы болды. Мектеп туралы алғашқы жазба 1429 жылға жатады. 1526 жылы Осман шапқыншылығынан кейін Ескі Венгрия Корольдігі құлағаннан кейін Прешов шекаралық қалаға айналды және әдетте қарсыласатын екі билік арасында бірнеше рет иесі ауысты: Габсбург Корольдік Венгриясы және Османдықтар қолдаған Венгрия мемлекеттері: Шығыс Венгрия Корольдігі, Трансильвания Княздығы және Жоғарғы Венгрия Княздығы. Дегенмен, Прешов Польша-Литва одағымен сауда жасау арқасында экономикалық өркендеуге қол жеткізді. 16 ғасырда ол жақын жердегі Токай шарап аймағынан жүзімдерді әкелді және неміс-венгр, поляк және грек шарап саудагерлерінің үйі болды. Токай шараптары туралы алғашқы кітаптардың кейбіреулері Прешовта неміс тілінде жазылды. Прелат, жазушы, дипломат және Эстергом архиепископы 1573 жылы Прешовта қайтыс болды. Прешов протестанттық реформация кезінде маңызды орынға ие болды. Ол 1604-1606 жылдардағы Боцкай көтерілісінің алдыңғы қатарында болды, онда Император армиясының қолбасшысы Джорджио Баста Кошицеден протестант көтерілісшілерін ала алмағаннан кейін қалаға шегінді. 1647 жылы Габсбургтер оны Сарос округінің астанасы деп жариялады. 1657 жылдың қаңтар айының соңында Трансильвания князі Георг II Ракоци, протестант, 25 мыңға жуық әскермен Польшаға шабуыл жасады, олар Прешовтан Кросноға дейінгі жолда Карпат тауларын кесіп өтті. Реформация кезінде лютеран реформаторы Вольфганг Шустель қоғамдық ізгілікке қатысты келісімсіз ұстанымды қабылдады. 1667 жылы қалада лютерандар маңызды Евангелиелік лютеран колледжін құрды. Имре Тёкёли, протестант венгр көтерілісшісі және Осман одақтасы, осы протестант колледжінде оқыды. 1685 жылы ол Эпержес шайқасында Габсбургтерден жеңілді. 1687 жылы Австрия генералы Антонио Караффа құрған соттың шешімімен жиырма төрт көрнекті азамат пен ақсүйек өлтірілді.
In 1412, Prešov helped to create the Pentapolitana, the league of five towns, a trading group. The first record of a school dates from 1429. After the collapse of the old Kingdom of Hungary after the Ottoman invasion of 1526, Prešov became a border city and changed hands several times between two usually rivalrous domains, Habsburg Royal Hungary and Hungarian states normally backed by the Ottomans: the Eastern Hungarian Kingdom, the Principality of Transylvania, and the Principality of Upper Hungary. Still, Prešov went through an economic boom thanks to trade with the Polish–Lithuanian Commonwealth. In the 16th century it brought in grape vines from the nearby Tokaj wine region, and was home to German Hungarian, Polish and Greek wine merchants. Some of the first books on Tokaj wine were written in German in Prešov. prelate, writer, diplomat and Archbishop of Esztergom, died in Prešov in 1573. Prešov was prominent in the Protestant Reformation. It was at the front line in the 1604–1606 Bocskai uprising, when Imperial Army commander Giorgio Basta retreated to the town after failing to take Košice from the Protestant rebels. In 1647 the Habsburgs designated it the capital of Sáros county. In late January 1657, Transylvanian Prince George II Rákóczi, a Protestant, invaded Poland with army of some 25,000 which crossed the Carpathians on the road from Prešov to Krosno. Wolfgang Schustel, a Lutheran reformer during the Reformation, who adopted an uncompromising position on public piety worked in Prešov and other towns. In 1667, the important Evangelical Lutheran College of Eperjes was established by Lutherans in the town. Imre Thököly, the Protestant Hungarian rebel and Ottoman ally studied at the Protestant college here. In 1685 he was defeated here by the Habsburg at the Battle of Eperjes. In 1687 twenty four prominent citizens and noblemen were executed, under a tribunal instituted by the Austrian general Antonio Caraffa,
At the beginning of the 18th century, the population was decimated by the Bubonic plague and fires and was reduced to a mere 2,000 inhabitants. By the second half of the century, however, the town had recovered; crafts and trade improved, and new factories were built. In 1752 the salt mine in Solivar was flooded. Since then salt has been extracted from salt brine through boiling. The English author John Paget visited Presov and describes it in his 1839 book Hungary and Transylvania. In 1870 the first railway line was built, connecting the town to Košice. At the end of the 19th century, the town introduced electricity, telephone, telegraph and a sewage systems. In 1887 fire destroyed a large part of the town. In 1918, Czechoslovak troops began occupying Eastern Slovakia, along with Prešov. On 16 June 1919, Hungarian troops entered the city and the very brief Slovak Soviet Republic was declared here with the support of the Hungarian Soviet Republic. The short lived republic collapsed in 7 July 1919 and Czechoslovak troops re entered Prešov. In 1920, after the Treaty of Trianon, Prešov definitively became part of the newly created Czechoslovakia. During World War II, the nearby town of Košice again became part of the Kingdom of Hungary as a result of the First Vienna Award. As a result, many institutions moved from Košice to Prešov, thus increasing the town's importance. In 1944, a professional Slovak Theatre was established in Prešov. The city is a site in the Holocaust:
"In 1940, on the eve of the Holocaust, Prešov contained five synagogues and more than one in six of the city's population—4,308 people—was Jewish. Three of the synagogues are still standing, but the Jewish community now numbers fewer than 60. Outside the sole functioning synagogue, on Švermova just off the main square, is a memorial to the 6,400 Jews from Prešov and the surrounding region who died in the Holocaust. The broad path leading to the tombstone shaped monument, surrounded by prison like bars, is intended to represent the Jewish pre war population; the narrow path that leads on from it to the synagogue, those who survived." About two thousand Jews were deported from Prešov to the Dęblin–Irena Ghetto in May 1942. Only a few dozen survived. On 19 January 1945 Prešov was taken by Soviet troops of the 1st Guards Army. After 1948, during the Communist era in Czechoslovakia, Prešov became an industrial center. Due to World War II, Prešov lost the majority of its Jewish population. Nonetheless, population of the city increased rapidly from 28,000 in 1950 to 52,000 in 1970 and 89,000 in 1990.
18 ғасырдың басында Бубон обасы мен өрттер халқын азайтты және оны 2000 тұрғынға дейін кемітті. Алайда, ғасырдың екінші жартысында қала қалпына келді; қолөнер мен сауда жақсарды, жаңа фабрикалар салынды. 1752 жылы Соливардағы тұз кенішін су басты. Содан бері тұз тұзды судан қайнату арқылы алынып келеді. Ағылшын жазушысы Джон Пейджет Прешовқа сапар шегіп, оны 1839 жылы жарық көрген "Мажарстан және Трансильвания" кітабында сипаттады. 1870 жылы қаламен Кошицеді байланыстыратын алғашқы теміржол желісі салынды. 19 ғасырдың соңында қала электр энергиясын, телефонды, телеграфты және кәріз жүйесін енгізді. 1887 жылы өрт қаланың көп бөлігін қиратты. 1918 жылы Чехословакия әскерлері Прешовпен бірге Шығыс Словакияны басып ала бастады. 1919 жылдың 16 маусымында венгр әскерлері қалаға кірді және Венгрия Совет Республикасының қолдауымен қысқа мерзімді Словак Совет Республикасы жарияланды. 1919 жылдың 7 шілдесінде осы қысқа ғұмырлы республика құлап, Чехословакия әскерлері Прешовқа қайта кірді. 1920 жылы Трианон келісімінен кейін Прешов жаңа құрылған Чехословакияның бір бөлігіне айналды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Кошице қаласы Бірінші Вена сыйлығының нәтижесінде Венгрия Корольдігінің құрамына қайтадан енді. Нәтижесінде көптеген мекемелер Кошицеден Прешовқа көшіріліп, қаланың маңыздылығы артты. 1944 жылы Прешовта кәсіби словак театры құрылды. Қала Холокост оқиғасының куәсі: "1940 жылы Холокост алдында Прешовта бес синагога болды және қала халқының алтыдан бірі – 4308 адам еврей болды. Үш синагога қазірге дейін сақталған, бірақ еврей қауымының саны 60-тан аспайды. Швермовадағы басты алаңнан алыс емес жердегі жалғыз жұмыс істейтін синагоганың сыртында Холокост кезінде қаза болған Прешов пен айналасындағы аймақтан 6400 еврейге арналған ескерткіш орнатылған. Қабір тасына ұқсас ескерткішке алып баратын кең жол түрме сияқты торлармен қоршалған, ол соғысқа дейінгі еврей халқын бейнелейді; ал одан синагогаға дейін созылатын тар жол – аман қалғандарды көрсетеді". 1942 жылдың мамыр айында Прешовтан Демблин-Ирена геттосына екі мыңға жуық еврей депортацияланды. Олардың тек бірнеше ондаған ғана аман қалды. 1945 жылдың 19 қаңтарында Прешовты 1-ші гвардиялық армияның кеңес әскерлері басып алды. 1948 жылдан бастап, Чехословакиядағы коммунистік кезеңде Прешов өнеркәсіп орталығына айналды. Екінші дүниежүзілік соғыс салдарынан Прешов еврей халқының көп бөлігін жоғалтты. Дегенмен, қала халқы 1950 жылы 28 мыңнан 1970 жылы 52 мыңға, ал 1990 жылы 89 мыңға дейін тез өсті.
In 1412, Prešov helped to create the Pentapolitana, the league of five towns, a trading group. The first record of a school dates from 1429. After the collapse of the old Kingdom of Hungary after the Ottoman invasion of 1526, Prešov became a border city and changed hands several times between two usually rivalrous domains, Habsburg Royal Hungary and Hungarian states normally backed by the Ottomans: the Eastern Hungarian Kingdom, the Principality of Transylvania, and the Principality of Upper Hungary. Still, Prešov went through an economic boom thanks to trade with the Polish–Lithuanian Commonwealth. In the 16th century it brought in grape vines from the nearby Tokaj wine region, and was home to German Hungarian, Polish and Greek wine merchants. Some of the first books on Tokaj wine were written in German in Prešov. prelate, writer, diplomat and Archbishop of Esztergom, died in Prešov in 1573. Prešov was prominent in the Protestant Reformation. It was at the front line in the 1604–1606 Bocskai uprising, when Imperial Army commander Giorgio Basta retreated to the town after failing to take Košice from the Protestant rebels. In 1647 the Habsburgs designated it the capital of Sáros county. In late January 1657, Transylvanian Prince George II Rákóczi, a Protestant, invaded Poland with army of some 25,000 which crossed the Carpathians on the road from Prešov to Krosno. Wolfgang Schustel, a Lutheran reformer during the Reformation, who adopted an uncompromising position on public piety worked in Prešov and other towns. In 1667, the important Evangelical Lutheran College of Eperjes was established by Lutherans in the town. Imre Thököly, the Protestant Hungarian rebel and Ottoman ally studied at the Protestant college here. In 1685 he was defeated here by the Habsburg at the Battle of Eperjes. In 1687 twenty four prominent citizens and noblemen were executed, under a tribunal instituted by the Austrian general Antonio Caraffa,
At the beginning of the 18th century, the population was decimated by the Bubonic plague and fires and was reduced to a mere 2,000 inhabitants. By the second half of the century, however, the town had recovered; crafts and trade improved, and new factories were built. In 1752 the salt mine in Solivar was flooded. Since then salt has been extracted from salt brine through boiling. The English author John Paget visited Presov and describes it in his 1839 book Hungary and Transylvania. In 1870 the first railway line was built, connecting the town to Košice. At the end of the 19th century, the town introduced electricity, telephone, telegraph and a sewage systems. In 1887 fire destroyed a large part of the town. In 1918, Czechoslovak troops began occupying Eastern Slovakia, along with Prešov. On 16 June 1919, Hungarian troops entered the city and the very brief Slovak Soviet Republic was declared here with the support of the Hungarian Soviet Republic. The short lived republic collapsed in 7 July 1919 and Czechoslovak troops re entered Prešov. In 1920, after the Treaty of Trianon, Prešov definitively became part of the newly created Czechoslovakia. During World War II, the nearby town of Košice again became part of the Kingdom of Hungary as a result of the First Vienna Award. As a result, many institutions moved from Košice to Prešov, thus increasing the town's importance. In 1944, a professional Slovak Theatre was established in Prešov. The city is a site in the Holocaust:
"In 1940, on the eve of the Holocaust, Prešov contained five synagogues and more than one in six of the city's population—4,308 people—was Jewish. Three of the synagogues are still standing, but the Jewish community now numbers fewer than 60. Outside the sole functioning synagogue, on Švermova just off the main square, is a memorial to the 6,400 Jews from Prešov and the surrounding region who died in the Holocaust. The broad path leading to the tombstone shaped monument, surrounded by prison like bars, is intended to represent the Jewish pre war population; the narrow path that leads on from it to the synagogue, those who survived." About two thousand Jews were deported from Prešov to the Dęblin–Irena Ghetto in May 1942. Only a few dozen survived. On 19 January 1945 Prešov was taken by Soviet troops of the 1st Guards Army. After 1948, during the Communist era in Czechoslovakia, Prešov became an industrial center. Due to World War II, Prešov lost the majority of its Jewish population. Nonetheless, population of the city increased rapidly from 28,000 in 1950 to 52,000 in 1970 and 89,000 in 1990.
Қаланың жоғары лауазымды тұлғалары
1299 жылы Прешов тұрғындарына қала құқығы берілуі арқылы, олар өз вогтын сайлау құқығына ие болды. Мұндай вогт қаланың жоғары атқарушы және сот билігін жүзеге асырды. Ол әдетте бір жылға құрметті азаматтардың арасынан сайланды. Прешов қаласындағы есімі сақталған алғашқы вогт – 1314 жылғы тарихи деректерде айтылған Ог есімді Ханус болды. Дегенмен, тарихшылар Прешовтың барлық вогттарының толық тізімін 1497 жылдан бастап ғана құрастыра алды. 2014 жылы Андреа Турчанова сайлауда жеңіске жетіп, Прешовтың жоғары өкілі болған алғашқы әйел атанды. 2018 жылғы сайлауда ол өзінің позициясын нығайтып, Прешов қаласының әкімі болып сайланды.
Әскери
Прешов орта ғасырларда маңызды географиялық жағдайға ие болды, себебі ол сауда жолдарының тоғысында орналасқан және жаңа құрылған Венгр мемлекетінің маңызды қорғаныс жүйесіне де кірген. Прешовтағы әскердің тарихы осы кезеңге дейін жетеді, өйткені венгр тайпалары мен олардың одақтастары – Азия халықтарының әскери күзет топтары – Венгрия Корольдігін жаугершілік шабуылдардан қорғау үшін күзеттік бекіністер мен қамалдар салуға келді. Бүгінде жақын орналасқан Үлкен және Ырысқак (Lysá stráž) төбелерінің атаулары сақталған. Қаланың өз гарнизоны болған, шамамен 1374 жылдан бастап, ол қалаға қорғаныс қабырғаларын, бастиондар мен мұнараларды салуға құқық берді. Прешов қаласы 14 ғасырда патшалық еркін қала мәртебесіне ие болғандықтан, әскери гарнизонның маңызы күрт артты. 16 ғасырдың соңында, Түркиямен 15 жылдық соғыс кезінде, қала үлкен императорлық армияны күтіп алуға міндетті болды. 1604 жылдан бастап, Габсбургтерге қарсы алғашқы көтеріліс басталып, 1710 жылға дейін, қала Габсбург армиясына бағынғанға дейін, Прешовті түрлі көтерілісшілердің әскерлері, тіпті императорлық әскерлер де бірнеше рет қоршап алды. Мысалы: Бочкай көтерілісі, генерал Баст әскерлері, Юрай I Ракоци көтерілісшілері, Вешелинидің қастандығы, Курук көтерілісшілері, Тёкёли көтерілісі, генерал Караффаның Прешовтағы қасапханалары және Франциск II Ракоци басқарған көтерілісшілер. Прешов 1848 жылға дейін гүлденді, себебі ол ешқандай соғысқа қатыспады. 1848-1849 жылдардағы революциялық жылдар Прешовтың еркін патшалық қаласын ғана емес, бүкіл елді оқиғалардың ағынына тартты. Еріктілер қалалары. Стратегиялық орналасуының арқасында Прешов осы кезеңде әскери күштердің бірнеше рет ауысуына куә болды. Мысалы, генерал Шлик басқарған императорлық армия Гёргей басқарған венгр армиясымен ауыстырылды, одан кейін Австрия және Словакия еріктілері келді, олар өз кезегінде Ресей армиясымен бірге императорлық сарбаздармен алмастырылды. Прешовтың әскери маңызының артуын 1900 жылғы халық санауынан алынған деректер де көрсетеді, онда Прешовтың 14 447 тұрғынының арасында 1349-ға дейін сарбаз болды. Жергілікті әскери гарнизон ортақ армия мен жасақтан тұратын бірнеше бөлімшелерден құралды, олардың ішіндегі ең ірісі – 67-ші императорлық және корольдік жаяу әскер полкі. Бірінші дүниежүзілік соғыстың ауыр жағдайлары, әсіресе оның аяқталуы Прешовтың өміріне қайғылы әсер етті, себебі 1918 жылдың 1 қарашасында Будапешттегі революцияның ықпалымен 67-ші полк пен Прешовтегі басқа да кішігірім бөлімшелердің сарбаздары өз командирлеріне бағынудан бас тартып, Прешовтегі бірнеше дүкендерді тонады. Әскери күштер келгеннен кейін көтерілісшілер тұтқындалды және тәртіпсіздіктер кезінде ешкім зардап шекпегеніне қарамастан, сот көтеріліске қатысушыларды өлім жазасына кесті. Сол күні, 1918 жылдың 1 қарашасында, алаңда 41 сарбаз бен 2 бейбіт азамат атылды. Бұл оқиға Прешов көтерілісі деп белгілі. 1944 жылдың 20 желтоқсанында Прешов қаласын бомбалау да қасірет әкелді. 1945 жылдың 4 шілдесінен бастап, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін, Чехословакия аумағындағы әскери бөлімдер Қызыл Армия үлгісінде қайта ұйымдастырылды. Содан бері Прешов қаласында келесі әскери штабтар орналасқан: жаяу әскер полкінің штабы, мылтық дивизиясының штабы, танк дивизиясының штабы, мотоатқыштар дивизиясының штабы, механикаландырылған дивизияның штабы, армия корпусының штабы, механикаландырылған бригаданың штабы. 1918 жылдан 2019 жылға дейін Прешов қаласында туған бригадир генерал Франтишек Бартко, генерал-майор Войтех Гейза Даниэлович, генерал-лейтенант Александр Муча, бригадир генерал Инг. Кароль Навратил, бригадир генерал Инг. Иван Пач, генерал-майор Эмиль Перко, генерал-майор Жозеф Задзора болды.
География
Прешов теңіз деңгейінен жоғары орналасқан және 160 км² аумақты құрайды. Ол Словакияның солтүстік-шығысында, Кошице ойпатының солтүстік шетінде, Ториса өзенінің Сечков саласымен қосылған жерде жатыр. Жақын маңдағы тауларға Slanské vrchy (оңтүстік-шығыста), Šarišská vrchovina (оңтүстік-батыста), Bachureň (батыста) және Čergov (солтүстікте) кіреді. Көршілес Кошице қаласы оңтүстікте орналасқан. Прешов Польша шекарасынан оңтүстікке қарай, Венгрия шекарасынан солтүстікке қарай және Братиславадан солтүстік-шығысқа қарай (жолмен) шамамен орналасқан.
Климат
Прешовтың мұхиттық климатқа жақын жылы, ылғалды континенттік климаты бар. Прешовта төрт анық маусым бар және жазда біршама жылы, қыста сәл суық әрі қарлы болатын маусымдар арасындағы айқын айырмашылықпен ерекшеленеді.
Қазіргі заманғы
2011 жылғы халық санауы бойынша Прешов қаласында 91 782 адам тұрды, олардың 81,14% өзін словак ұлтынан санаған, 1,70% - рома, 1,59% - русин, 0,7% - украин, 0,48% - чех, 0,14% - венгр, ал 13,8% ешқандай ұлтын атамаған.
Рим-католик шіркеуі
Прешов – Римдік Әулие Николай кафедралық соборының орналасқан жері. Қала Кошице архиепархиясының құрамына кіреді.
Грек-католик шіркеуі
Прешов – Словакиялық грек-католик митрополиясы мен Прешов грек-католик архиепархиясының тамырқасы, ол 1815 жылдың 3 қарашасында император Франциск II тарапынан құрылған.
Православ шіркеуі
Прешов православие епархиясы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Мукачево-Прешов православие епархиясының бөлінуі арқылы құрылды. Әулие князь Александр Невский соборы 1946-1950 жылдары дәстүрлі орыс стилінде салынды.
Аугсбург конфессиясының евангелистік шіркеуі
Прешов – Словакиядағы Аугсбург конфессиясының евангелистік шіркеуінің діни орталығы да болып табылады.
Діни білім беру
Қалада екі дінтану факультеті бар – Грек католиктерінің дінтану факультеті және Православ дінтану факультеті. Екеуі де Прешов университетінің бөлімдері болып табылады.
Діни макияж
Діни құрамы бойынша 55,8% - Рим католиктері, 12,44% - діни көзқарасы жоқ адамдар, 8,15% - Грек католиктері, 4,05% - лютерандар, 1,55% - православиеліктер, 17,16% - діни көзқарасын білдірмеген. Керісінше, атеистер, грек-католиктер және анықталмағандар санының өсімі байқалады.
Футбол
Прешовта бір кәсіби футбол командасы бар: 1. FC Tatran Prešov – Словакиядағы ең көне футбол командасы.
Мұз үстіндегі хоккей
Қаланың мұзды хоккей клубы – «Прешов» клубы. «Прешовтың» үй аренасы – «ICE Arena», оның сыйымдылығы 3600 көрерменге шақталған. «Прешов» 1928 жылдан бері хоккей командасына ие болды («Прешов Пингвиндері» ГК), бірақ 2019 жылы ол таратылды.
Гандбол
Қаланың гандбол клубы – ХТ Татран Прешов, ол Словакияның ең танымал және қазіргі уақытта ең табысты клубы. Прешовтың гандбол командасы Словакия лигасында ғана емес (онда ол үстемдік танытады), сонымен қатар аймақтың ең жақсы гандбол командаларымен халықаралық SEHA лигасында да өнер көрсетеді. Осы команданың көптеген ойыншылары Словакияның ұлттық гандбол құрамасына да шақырылады.
Жол қозғалысы
Прешов D1 автожолымен оңтүстікке Кошицемен, батысқа Попрад пен Ружомберокпен байланысты. Оның Братислава мен Жилинаға автокөлік жолымен қосылуды қамтамасыз ететін жалғау бөлімдері 2024 жылы аяқталуы күтілуде. R4 магистралі Польшамен Свидник және Венгрия арқылы жоғары сапалы байланыс қамтамасыз етеді. Бүгінде Прешовта оңтүстік-батыс автокөлік жолының айналма жолы бар, ол 2017 жылдан бері салынып келеді және ресми түрде 2021 жылдың 28 қазанында ашылды. Прешовтың оңтүстік-батыс айналмасы D1 автожолының Прешов – батыс және Прешов – оңтүстік бөліктерінің бір бөлігін құрайды. 2019 жылдан бері R4 магистраліне кіретін Прешов – батыс (Видуманец) және Прешов – солтүстік (Дубрава) түйіскендері арасындағы солтүстік айналма жолдың 1-ші кезеңі салынуда. Жалпы құрылыс аяқталғаннан кейін Прешов автожолы қаланың барлық бөлігін айналып өтіп, барлық бағыттағы транзиттік қозғалысты бұрып, D1 және R4 жолдарын қосады. Ол D1 Prešov – оңтүстік түйіскенінде басталады, солтүстік-батысқа қарай Prešov – батыс түйіскеніне дейін жалғасады, онда ол D1 автожолының аяқталған бөліктеріне қосылады, осы түйіскенде R4 D1-ге қосылады. R4 солтүстік айналма жолының 1-ші кезеңінің (PO батыс – PO солтүстік) құрылысы 2023 жылдың жазында аяқталуы жоспарланған, ал 2-ші кезең (PO солтүстік – PO шығыс) қазір тендерде, ашылуы 2027 жылға жоспарланған.
Еуропалық маңызы бар халықаралық E50 және E371 бағыттары, бірінші класс аялдамалары I/18, I/68 және I/20, екінші класс аялдамасы 546 Прешов қаласынан өтеді. 2017 жылы, қала орталығын транзиттік көлік қозғалысынан босатып, ZVL-дегі қиылысты қайта жаңартуды қамтитын, «Жағалау коммуникациясы» (Nábrežná komunikácia) деп аталатын коммуникацияның соңғы кезеңі аяқталды.
Қоғамдық көлік тарихы
Прешовтегі қоғамдық көліктің тарихы 1949 жылы қалалық көлік кәсіпорны құрылғанда басталды, ол Прешов қаласының коммуналдық мекемесі болып, Прешов аумағында тұрақты қоғамдық көліктің операторы ретінде жұмыс істеді. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін жаңа көлік паркімен қоғамдық көлікті бастау мүмкін болмады, сондықтан Прага, Пльзень және Братислава қалаларындағы қоғамдық көліктерден ескі Tatra көліктерін сатып алу туралы ұсыныс қабылданды. Көліктер бастапқыда компания орналасқан Константинова көшесіндегі ескі түрменің ауласына қойылды. 1949 жылдың 4 қыркүйегінде алғашқы бағыттардағы қозғалыс салтанатты түрде ашылды. Жұмыстың алғашқы жылында Прешовтың қоғамдық көлік автобустары қала шегінен тыс Šarišské Lúky, Nižná Šebastová, Haniska және Solivar елді мекендеріне дейін жүрді. Келесі жылы қоғамдық көлікті дамыту жалғасты, қосымша автобус бағыттары енгізілді. 1950-ші жылдарда мемлекеттік аурухана, Záhrady, Sídlisko II, Budovateľská және Čapajevova көшелері қоғамдық көлік желісіне қосылды, сондай-ақ басқа елді мекендер де: Veľký Šariš қаласы және оның Kanaš бөлігі, Malý Šariš, Ľubotice, Fintice, Teriakovce және Záborské. 1959 жылы алғашқы түнгі бағыт жұмыс істей бастады, ал компания 1951 жылы көшіп келген Петрованская көшесіндегі өз үй-жайында орналасты. 1958 жылы қалада троллейбус желісін салуға рұқсат берілді, бұл қалалық көліктің дамуына жаңа кезең әкелді. Қала ішіндегі жоғары сыйымдылықтағы барлық бағыттар электрлендірілуге тиіс болды, ал автобус көлігі қосымша рөлде қалатын болды. Бірінші электрлендірілген бағыт – 1-бағыт, ол Nižná Šebastováдан Šarišské Lúky арқылы Solivarға дейін жүрді. Құрылысы бірнеше техникалық мәселелерге байланысты кешіктірілсе де, 1962 жылдың 13 мамырында жолаушылар троллейбустармен танысты. Šarišské Lúkyде троллейбустар мен автобустарға арналған жаңа депо аяқталды, онда барлық көлік паркі мен компания әкімшілігі көшірілді. Ұзақ өтпей басқа учаскелерде жұмыс басталды, сондықтан 1966 жылы троллейбустар Košická, Sabinovská және Budovateľská көшелерінде жүрді, ал бүгінгі Gottwald көшесі – 17 Ноябрь көшесі. 1970 жылдардың бірінші жартысында Sabinovská көшесі бойындағы жол Дубраваға дейін ұзартылды, сондай-ақ троллейбустар өнеркәсіптік Širpo-ға да қызмет көрсетуге басталды. Sídlisko III, Šváby, Haniska және Delňa бағыттарын жүзеге асыру жоспарланған, бірақ олар іске аспады. Арзан мұнайдың әсерінен Прешов қаласында автобус көлігі де кеңінен тарала бастады. Автобус көлігінің сандық дамуы байқалды, автобустар Táborisko, Šidlovec, Cemjata, Pod Kamennou baňou көшесі және Sídlisko III-ге де жүруге басталды. Алайда, сапа жағынан бұл көлік түрі көлік құралдарының жетіспеушілігі, олардың аз сыйымдылығы және жиі бұзылуы сияқты тұрақты қиындықтармен күресті. Бұл кемшіліктер 1970 жылдардың аяғына дейін біртіндеп жойылған жоқ. Дегенмен, сол кезде маңызды болған Sídlisko III бағытына троллейбус желісі салынбағандықтан, автобустар толыққанды басымдыққа ие болды. 1970-1980 жылдар аралығындағы кезең, отынның жетіспеушілігі қоғамдық көліктің мүмкіндіктерін шектеген кезде, троллейбус көлігінің тиімділігін көрсетті. Үкімет деңгейіндегі қаралыстан кейін электрлендіру бағдарламасы қайта іске қосылды. 1985 жылы Sídlisko III троллейбус желісіне қосылды. 1992 жылдан кейін Прешов қаласындағы қоғамдық көлікте троллейбустар басымдыққа ие болды, осы жылы троллейбус көлігі ең ірі Sekčov тұрғын үй ауданына енгізілді. Прешовта тариф мәселесі әрқашан тарифтік аймақтардың үнемі өзгеруімен сипатталды, олардың негізінде жеке сапарлар үшін тарифтер белгіленді. 1949 жылы үш тарифтік аймақ болды, ал бір билетпен басқа көлікке ауысуға болады. 1969 жылы бір билетпен ауысу тоқтатылды және аймақтар саны екіге дейін азайтылды. 1984 жылдан бастап мемлекеттік тарифтер жеңілдетілді және желі аймақтарға бөлінбеді. 1993 жылы көршілес елді мекендерге сапар үшін әртүрлі тарифтер қайтадан енгізіліп, 1996 жылға дейін қолданыста болды. 1997-1999 жылдары және 2000 жылы да арнайы тарифтер қолданылды. Бастапқыда билеттер көлікте экскурсоводтан тікелей сатып алынды, кейін жүргізуші сатты, ал кейін көлікке билет сату автоматтары орнатылды. 1977 жылы көлік құралынан тыс билет сату енгізілді. 1995 жылдан бастап жүргізушіден билет сатып алу қайтадан мүмкін болды, бірақ қымбаттау бағамен. Қоғамдық көлікті жаңарту арқылы жақсартуға болады, төмен қабатты көліктерге баса назар беріледі, трафик басқаруға компьютерлік технологиялар енгізіледі, сондай-ақ троллейбус жолдарының учаскелерін қайта жаңарту және көлік құралдарын күрделі жөндеу жүргізіледі. Болашақта экологиялық троллейбус көлігін Šváby тұрғын үй ауданына кеңейту және қала орталығын Sekčov тұрғын үй ауданымен Rusínská көшесі арқылы екінші рет байланыстыру жоспарлануда.
Автобустармен тасымалдау
Прешов автономиялық облысының негізгі автобус тасымалдау операторы – қала маңындағы, қашықтықтағы және халықаралық тасымалды жүзеге асыратын SAD Prešov, a. s. компаниясы. Қала маңындағы тасымал 63 автобус бағыты бойынша Прешов, Бардеёв, Сабинов, Свидник, Кошице төңірегі, Кошице, Вранов-над-Топля, Стропков, Стара Любовна және Левоча аудандарына жүзеге асырылады. Автобус тасымалындағы Прешовтағы негізгі көлік терминалы – Прешов автобус стансасы. SAD Prešov, a. s. қала маңындағы, қашықтықтағы және халықаралық тасымалмен қатар, Бардеёв қаласындағы қоғамдық көлікті де қамтамасыз етеді.
Әуе көлігі
Қазіргі уақытта Прешов қаласында азаматтық әуежай жоқ. Нижня Шебастова ауданында әскери әуе базасы бар.
Велосипедпен тасымалдау
Еуропалық маңызы бар халықаралық велосипед жолы EuroVelo 11 Прешов қаласының функционалдық аумағы арқылы өтеді, ол Великий Шариш, Прешов, Ханиска және Кендице муниципалитеттерінің кадастрлары арқылы өтеді. Бұл маршрут жалпы велосипедтік жолдың H1 тармағы ретінде негізгі велосипедтік жолдың бөлігі болып табылады және аймақтың негізгі осі ретінде Прешов автономды облысының стратегиялық мақсаттарына жатады. Қазіргі уақытта EuroVelo 11 аясында Wilec hôrka – Mestská hala – Sídlisko II – Sídlisko III – Veľký Šariš – Šarišské Michaľany бағытындағы үздіріссіз велосипед жолы қолданыста. Бұл маршруттың бір бөлігі – тарихи көрінісі бар Шариш қамалының астындағы велосипед көпірі, ол жаңадан іздестірілген танымал орынға айналды. Тағы бір маңызды велосипед жолы – Прешовтегі Соливардан Сигорд демалыс аймағына дейінгі велосипед жолы. Осы маңызды велосипедтік жолдардан басқа, Прешовтың әртүрлі бөліктерінде көптеген жергілікті велосипедтік жолдар бар. Қазірге дейін Прешовтағы ең жаңа велосипед жолдары – 2019 жылы аяқталған Масарикова көшесіндегі велосипед жолы және 2020 жылы аяқталған Млинский нахон велосипед жолы. Олардың аяқталуы Sídlisko III-ті қалалық орталықпен және Сечков пен Шваби тұрғын үй аудандарымен велосипед байланысын қамтамасыз етті. 2020 жылы Лака Новомескей көшесінен Шалговикке дейінгі бағытта Сечков тұрғын үй кешенінде де жаңа велосипед жолы аяқталды. Тау велосипедін жақсы көретіндер үшін Прешов ормандарында Прешовтың жеке жолдары бар, олардың жалпы ұзындығы шамамен 20 км (12,4 миль) болатын әртүрлі қиындық деңгейіндегі сегіз маршрутты құрайды. Прешовтың жеке жолдары Прешов және оның айналасындағы ең тартымды велосипедтік аймақтардың бірі болып табылады. Олар жақсы белгіленген және тамаша күйде ұсталады. Маршруттар Malkovská hôrka арқылы, Cemjata демалыс орталығына (Kyslá және Kvašná voda), Borkút-қа дейін өтеді, сонымен қатар Прешовтағы Голгофаға да жетуге болады.
Білім
Қаладағы жоғары білім беретін оқу орындары – 12 600 студенті, оның ішінде 867 докторанты бар Прешов университеті және Прешовтегі жеке Халықаралық Бизнес колледжі ISM Slovakia, онда 455 студент оқиды. Сонымен қатар, қалада Кошице техникалық университетінің Өндіріс технологиялары факультеті орналасқан. 15 мемлекеттік бастауыш мектеп, 6 жеке бастауыш мектеп және 2 діни бастауыш мектеп бар. Барлығында 9 079 оқушы білім алады. 4 мамандандырылған жоғары мектепте 5 251 оқушы және 11 кәсіптік-техникалық мектепте 5 028 оқушы оқиды.
Бизнес
Прешовта бірнеше сауда орталығы бар. EPERIA сауда орталығы өзінің атын тарихи қала Епериес атына байланысты алған. Ол Sekčov өзенінің жағасында, батыс жағындағы "Хобби паркі" (DIY HORNBACH дүкендерімен) және оңтүстік жағындағы STOP SHOP арасында орналасқан. Барлық үш бөлімнің жалпы сауда алаңы шамамен 140 000 шаршы метрді құрайды. Жақында қала орталығында 33 000 шаршы метрлік NOVUM сауда орталығы ашылды, ол екінші ең ірісі. Сонымен қатар, ZOC Max Prešov SC, ZOC Koral, Solivaria SC және жақын орналасқан Луботице сауда паркі де бар, олардың жалпы қосымша алаңы шамамен 40 000 шаршы метрді құрайды.
Прешовтың ең танымал орындарының бірі – Плаза Бич курорты. Бұл жайлы және тыныш қалалық аймақтағы экзотикалық орын, ол жақсы жабдықталған қонақ үй, мейрамхана және ашық бассейндеерден тұрады. Курорт Жерорта теңізі стилінде салынған.