Кіріспе

Шығыс Германияда саналы түрде наразылық білдіру деңгейі жоғары болды.

Әскерге шақырудың енгізілуі

1962 жылғы сәуірде ГДР үкіметі әскери шақыруды енгізді. Міндетті қызмет мерзімі кем дегенде 18 айды құрады, ал 18 мен 26 жас аралығындағы ер адамдар шақыруға жарамды болды. Ұлттық халық армиясында (неміс тілінде NVA деп қысқартылады), Халық полициясының жартылай әскери күштері және Мемлекеттік қауіпсіздік министрлігінің моторизацияланған атқыштар полкінде қызмет ету бұл міндетті орындауға жатты. (Германия Федеративтік Республикасында әскери шақыру 1958 жылы енгізілді.) Бірінші жылы түрмеге қамау немесе одан да ауыр жаза алу мүмкіндігіне қарамастан, 231 адам әскери қызметтен бас тартты. Олардың көп бөлігі Ехоба куәгерлері болды. Екінші жылғы шақырудан кейін олардың саны 287-ге жетті. ГДР-дің социалистік үкіметі саналы түрде әскери қызметтен бас тартушыларды мемлекетке қарсы жау деп қарады, сондықтан барлық 287 адам қамауға алынды. Елдің ықпалды протестанттық шіркеуі наразылық білдіргеннен кейін, үкімет саналы түрде әскери қызметтен бас тартушыларға қарулы күштерде қатыспайтын қызметкерлер ретінде қызмет етуге заңдық мүмкіндік беру туралы шешім қабылдады.

Құрылыс бірліктері

1964 жылғы 16 қыркүйекте ГДР үкіметі жеке сенімдеріне байланысты қару ұстай алмайтын әскери қызметшілерге балама ретінде жауынгерлік емес құрылыс бөлімшелерін, яки Baueinheiten құру туралы жариялады. Баусолдатендер казармаларда тұрды және әскери тәртіпке бағынды, бірақ қару ұстамады немесе жауынгерлік жаттығуларға қатыспады. Олардың сұр формалары әдеттегі жаяу әскердің киімдеріне ұқсас болды, ал иық белдіктерінде ақшыл жасыл жиекті қазықша белгісі бар еді. Әдетте, құрылыс бөлімшелері бейбітшіл идеялардың таралуын болдырмау үшін тұрақты әскерлерден оқшауланды. Сырттан қарағанда бейбіт көрінгенімен, Бауэйнхейттендердің сарбаздары адалдық серт беруге міндетті болды, онда олар "барлық жаулармен күресіп, жоғары бағыныштыларына сөзсіз бағынатындарын" айтты, бірақ 1980-ші жылдары бұл серт "қорғанысқа дайындықты арттыруға" берілген антпен ауыстырылды. Олар әскери құрылыс және тыл жұмыстарын атқарды, танктер мен әскери техниканы жөндеді, сондай-ақ өнеркәсіптік және әлеуметтік салалардағы кейбір тапсырмаларды орындады, әскери заңдар мен тәртіп ережелеріне бағынды, НВА офицерлері мен сержанттары (NCO) басқарды, инженерлік оқу мен саяси тәрбие алды. 1983 жылы НВА-дағы 230 000 сарбаздың 0,6 пайызы – шамамен 1400 адам құрылыс бөлімдерінде қызмет етуге рұқсат алды. Бірақ бір мәлімет бойынша, мұндай қызметті таңдаған әскери қызметшілердің саны соншалықты көп болды, әскери комиссариат қызметкерлері жоспар орындалғанын мәлімдеді, ал 1983 жылы қару ұстағысы келмейтін шығыс немiстерi тұрақты әскер қатарына қосылуға мәжбүр болды. 1983 жылғы ақпан айында Шверин, Дрезден және Шығыс Берлинде бес жас жігіт құрылыс бөлімдеріне қосылу құқығын пайдалануға тырысқаны үшін он сегіз айға бас бостандығынан айырылды. Дегенмен, құрылыс әскерлерінде қызмет етудің де салдары болды. 1970-ші жылдары Шығыс Германия басшылары бұрынғы құрылысшы-әскерлердің азаматтық өмірге оралғанда қиындықтарға тап болатынын мойындады. Оларға кейбір мамандықтарға түсуге немесе университетте оқуға рұқсат берілмеді. Бірақ 1984 жылы СЭД Бас хатшысы Эрих Хонеккер және Қорғаныс министрі армия генерал-майыры Хайнц Хоффманн құрылыс жасақтарының енді мұндай кемсітулерге ұшырамайтынын мәлімдеді; әскери қызметін аяқтаған басқалар сияқты, оларға университеттерге түсу кезінде басымдық берілді.

Прага көктемі

1968 жылы Варшава шартының қатысушы елдері, Шығыс Германияның тікелей араласпауымен, бірақ үнсіз қолдауымен Чехословакияға басып кірді және Александр Дубчекті қызметтен шеттетуге себеп болды, бұл оқиға "Прага көктемі" деп танылды. Бұл басқыншылық әлемнің түкпір-түкпіріндегі адамдарды, әсіресе Шығыс немістерді зор қынжырға келтірді, олардың көптегені өз үкіметтерінің оны қолдауына рұқсат бергендері үшін өкініш сезінді. "Прага көктемінен" кейін көптеген жас Шығыс неміс ер адамдары тіпті құрылыс жасақтарында (Бауэйнхетендерде) қызмет етуден бас тартты, себебі олар тағы бір "Прага көктемінің" жақын арада бола қоюы мүмкін деп ойлады және оған қатыспауды қалады.

Шығыс Германиядан кетем

1984 және 1985 жылдар аралығында азаматтық құқық қозғалысына қатысқан 71 000 шығыс немiс елден қуылды. Шығыс Германиядан эмиграция жасауды қалаған көптеген адамдар "қара тізімге" түсіп, қуылған үшін NVA-да әскери қызметтен бас тарту сияқты іс-әрекеттер жасады. 1980-жылдардың соңына қарай, саналы түрде әскери қызметтен бас тартушылардың басым көпшілігі эмиграция жасауды ниеттенген адамдардан құралды.