Израильдің Ұлттық Банкінің тарихы мен қызметі

Кіріспе

Израиль банкі (, بنك إسرائيل) – Израильдің орталық банкі. Банктің бас кеңсесі Иерусалимдегі Кирият ХаМемшала қаласында орналасқан, ал Тель-Авивте филиалы бар. Қазіргі губернатор – Әмір Ярон. Израиль банкінің басты мақсаты – Израильдегі бағалар мен қаржы жүйесінің тұрақтылығын сақтау. Ол сонымен қатар Израильдегі ақша-кредит саясатын басқарады және іске асырады, валюталық операцияларды жүргізеді, банк жүйесін қадағалайды және реттейді, шетелдік резервтерді және қаржы нарығы инфрақұрылымының жұмысын қамтамасыз етеді. Израиль банкі өзінің Жарғысының 41 және 44-баптарына сәйкес Израиль шекелі банкноттары мен монеталарын шығарудың эксклюзивті құқығына ие.

Құрылғысы мен алғашқы жылдары

1948 жылы Израиль тәуелсіздік алғаннан кейін банкноттарды шығару құқығы Англо Палестина банкіне берілді, ол 1950 жылы Банк Леуми ретінде қайта құрылды. Бұл сол кезде ноталарды шығарудың өте қажет болғандықтан жасалды. Ақша-несие саясаты мен банктік қадағалау Қаржы министрлігінің бақылауында болды. Қазіргі заманғы елдерде орталық банк болуы қажет деп есептелгендіктен, 1951 жылдың наурыз айында «мемлекеттік банк құру комитеті» құрылды. Комитет құрамында Элиезер Каплан, Леви Эшколь және басқалар болды. Комитет өз хатшысын АҚШ-қа мемлекеттік банктердің жұмыс істеуін зерттеуге, сондай-ақ БҰҰ-дан сарапшылардың кеңесін алуға жіберді. Комитет банктің мақсаты валютаны тұрақтандыру, өндіріс, жұмыспен қамту және табыстың жоғары деңгейін сақтау екенін анықтады. Шетелдік сарапшылар банкке Қаржы министрлігінен тәуелсіз мәртебе беруді ұсынды, бұл шешімдерге саяси ықпал етуді және түрлі салаларға қарыз беруді болдырмауға бағытталған шара еді. Банк Израильдің әртүрлі салаларын ұсынушы комитет мүшелерімен басқарылатын болады делінді. Кнессеттің ақша комитеті банктің үкімет бақылауындағы губернатор басқаратындығын қалаған, осылайша банк елдің қаржы нарықтарын басқарудың тиімді құралы бола алады. Ақырында, орталық банкке шектеулі тәуелсіздік берілді, бірақ заңға сәйкес, қажет болған жағдайда мемлекеттік шығындарды жабуға міндетті болды. 2010 жылы заң өзгертілді және Израиль Банкі ақша-несие саясатын белгілеуде толық тәуелсіздікке ие болды. Израиль Банкі 1954 жылдың 24 тамызында құрылды, Кнессет Израиль Банкі туралы заңды қабылдады, ол валюта шығару және реттеу функцияларын Қаржы министрлігінен жаңадан құрылған банкке берді. Шетел валютасын айырбастауды бақылау 1978 жылға дейін банкке берілмеді. Банк 1985 жылы толық тәуелсіздік алды және 1992 жылдан бастап Израиль үкіметі белгілеген инфляция мақсатына сәйкес ақша-несие саясатын жүргізеді, бұл бүгінде баға тұрақтылығының 1-3% аралығындағы көрсеткіші деп есептеледі. Сонымен қатар, банк елдің шетел валюталық резервтерін басқарады. Банк өзінің алғашқы басқарушысы Дэвид Хоровиц басшылығымен жұмыс істей бастады. Банкноттарды шығаруға жауапты бөлім Израиль Банкіне берілді, ол кейін валюта бөліміне айналды, ал Қаржы министрлігінің банктерді қадағалау бөлімі де банктегі бөлімге айналды. Уақыт өте келе банкте ақшалай бөлім, шетел валютасын қадағалау бөлімі (1978 жылы банкке берілді), шетел валютасы бөлімі және зерттеу бөлімі сияқты қосымша бөлімдер мен бөлімшелер құрылды. Орталық банк құру туралы шешімді жеделдетуге себеп болған факторлардың бірі – үкіметтің несие беруді қадағалаудағы қиындықтары және банктік жүйеге бақылаудың жетіспеуі еді. Банк құрылғанға дейін банк қадағалау бөлімі Қаржы министрлігінің шағын бөлімі болды, онда Израиль бойынша географиялық тұрғыдан шашыраған ондаған банк мекемелері мен кооперативтік несиелік қоғамдарды бақылауға қажетті құралдар болмады. Орталық банк құру арқылы үкімет банктік жүйе мен несие беруді жақсартуды үміттенеді. Израиль Банкі құрылғаннан кейін банктік жүйе шоғырландыру процесіне ұшырады, оның барысында кооперативтік қоғамдар ірі банктерге біріктірілді. Бұл үрдісті Израиль Банкі де, үкімет те қолдады, өйткені бұл несие беруді мемлекеттік және банктік бақылауға мүмкіндік берді. Банк құру экономикаға мемлекеттік араласуды азайту және шоғырлануды азайту үмітін арттырды, бірақ іс жүзінде нәтиже керісінше болды – мемлекеттік қатысудың күшеюі. Кейбіреулер бұл дамуды болжай білді және Израиль Банкі құрылуын кейінге қалдыруға тырысты, бірақ сәтті болмады.

When Israel gained independence in 1948, the power of note issuance was vested with the Anglo Palestine Bank, which was refounded as Bank Leumi in 1950. This was done due to the urgency at the time to produce notes. Monetary policy and banking supervision remained controlled by the Ministry of Finance. Since a central bank is considered a must in modern countries, in March 1951, a committee was founded called the "committee to establish a state bank". In the committee were Eliezer Kaplan, Levi Eshkol and others. The committee sent its secretary to the United States to study the way state banks function as well as advised ask the UN for expert advisors. The committee established the aim for the bank to be the stablization of the currency, the keeping of high levels of production, employment and earnings. The foreign experts advised to grant the bank of Israel a standing independent from the ministry of finance, in order to avoid political influences on decisions and the handing out of debt to different sectors. It was advised the bank would be managed by committee members representing the various sectors in the Israeli public. The monetary committee of the Knesset preferred that the bank be run by the governor alone who would be under governmental supervision, that way the bank could prove an effective way to guide the financial markets of the country. In the end it was decided to grant the central bank limited independence, but according to the law it was obligated to cover government expenditure when needed. In 2010, the law was changed and since the Bank of Israel has full independence in setting its monetary policy. The Bank of Israel was founded on 24 August 1954, when the Knesset passed the Bank of Israel Law, which ceded the currency issuing and regulatory functions of the Ministry of Finance to the newly formed bank. Control over foreign currency exchange was not given to the bank until 1978. The bank was made completely independent in 1985 and since 1992, the bank manages its monetary policy so as to meet the inflation target set by the Israeli government which is today a range of between 1 and 3 percent per annum, considered as price stability. Additionally, the bank manages the country's Foreign Exchange Reserves. The bank began operating under the management of its first governor, David Horowitz. The department responsible for issuing banknotes was transferred to the Bank of Israel, which later became the currency department, and the unit for supervising banks from the Ministry of Finance, which also became a department in the bank. Over time, additional units and departments were established in the bank, including the monetary department, the foreign currency supervision department (transferred to the bank in 1978), the foreign currency department, and the research department. One of the factors that led to the accelerated decision to establish a central bank was the government's difficulty in supervising credit allocation and the lack of oversight over the banking system. Until the establishment of the bank, the bank supervision department was a small division within the Ministry of Finance, lacking the tools to oversee the complex banking system, which included dozens of banking institutions and cooperative credit societies scattered geographically throughout Israel. Through the establishment of a central bank, the government hoped to improve its control over the banking system and credit allocation. After the establishment of the Bank of Israel, the banking system underwent a process of consolidation, during which cooperative societies were merged into larger banks. This trend was encouraged by both the Bank of Israel and the government, as it facilitated government and bank control over credit allocation. The establishment of the bank raised hopes for reducing government intervention in the economy and decreasing concentration, although in practice, the result was the opposite – increased government involvement. Some anticipated this development and sought to postpone the establishment of the Bank of Israel, but were unsuccessful.

1960 және 1970 жылдар

Дэвид Хоровиц 17 жыл бойы банк губернаторы қызметін атқарды. Оның губернаторлық қызметінің алғашқы жылдары салыстырмалы экономикалық тұрақтылықпен, қарқынды өсіммен және 1960 жылдардың басына дейін елеулі инфляцияның болмауымен сипатталды. 1962 жылы өмір сүру деңгейінің және тұтынудың өсуі инфляциялық қысым тудырды (жылдық инфляция 9%-ға жетті), жалақының өсуіне және төлем балансының тапшылығына алып келді. Сондықтан, қаржы министрі Леви Ешколь 1962 жылы фунттың құнын 1 долларға 1,80 фунттан 3 фунтқа дейін төмендетті, бірақ бұл девальвация туындаған проблемаларды шеше алмады. Девальвация мен бюджеттік қиындықтардан кейін қазыналық қатаң фискалдық саясатқа көшті. 1966 жылы экономика ауыр рецессияға ұшырады, және Израиль Банкі алғаш рет осындай жағдайға өз саясатын бейімдеуге мәжбүр болды. Басқа нәрселермен қатар, үш жеке банк – Bank Alran, Bank Poalei Agudat Israel және Bank Credit – жабылды, ал Банк Израиль Банкі туралы заңның 44-бабына сәйкес, салымдарды қорғау үшін алғаш рет араласты. 1971 жылы Моше Занбар Хоровицтің орнын басып, орталық банк губернаторы болды. Израиль Банкі бұрын-соңды болмаған жағдайларға тап болды, мысалы, жоғары инфляция (1972 жылы 14%) және Алты күндік соғыстан кейін мемлекеттік шығындардың артуы. Йом Киппур соғысы мен одан кейінгі энергетикалық дағдарыс экономикалық проблемаларды, инфляцияны, төлем балансының тапшылығын және девальвация қарқынын одан әрі ушықтырды. 1974 жылдың шілдесінде Израиль Банкі Израиль Британдық Банкіне араласып, банктің басқаруындағы қылмыстық бұзушылықтар анықталғаннан кейін оның басшылығын қызметтен босатті. 1976 жылы Арнон Гафни губернатор болып тағайындалды.

1980 жылдар, дағдарыс, жаңа Израиль шекелі

1982 жылы Моше Мендельбаум губернатор болып тағайындалды. Губернатор ретінде ол экономиканың жоғары инфляция салдарынан күрделі экономикалық жағдаймен күресуге міндетті болды. Сонымен қатар, ол және банк басшылары Израиль мемлекеті тарихындағы ең ауыр экономикалық дағдарыстардың біріне тап болды – 1983 жылғы банк акциялары дағдарысы. 1980-ші жылдардың басында инфляция бақылаудан шығып, ел тарихында бұрын-соңды болмаған деңгейге жетті, ал бағалардың өсуі күнделікті нәрсеге айналды. 1984 жылы инфляция 450%-ға жетті. 1984 жылы күшті инфляцияны тоқтату мақсатында Ұлттық Бірлік Үкіметі құрылды. 1985 жылы қазынашылықтың мамандары, сондай-ақ көрнекті академиялық экономистер, Профессор Майкл Бруно басшылығымен дайындаған «Экономикалық тұрақтандыру жоспары» қабылданды. Израиль банкі туралы заңға маңызды түзету енгізілді, ол үкіметке бюджет тапшылығын жабу үшін банктерден қарыз алуға тыйым салды, ал шекел үш нөлді алып тастау арқылы жаңа шекелмен ауыстырылды. Тұрақтандыру жоспары кешенді жаңарту жоспарының құрамдас бөліктерін қамтыды, оның негізгі элементтері: мемлекеттік бюджеттегі айтарлықтай қысқартулар (негізінен субсидиялар мен басқа да мемлекеттік шығыстарды қысқарту арқылы); нақты жалақының төмендеуі (ішкі сұранысты азайту, экспорттық бәсекеге қабілеттілікті арттыру және жұмыссыздықтың күрт өсуіне жол бермеу мақсатында); жоғары пайыздық ставкалар және жаңа деңгейде валюта бағамын мүмкіндігінше ұзақ уақытқа дейін тұрақтандыру; және бағаларды шектеулі мерзімге әкімшілік жолмен тоқтату. Жоспарды іске асыру нәтижесінде, үкімет тарапынан толық қолдау алғаннан кейін, инфляция бір сандық деңгейге дейін төмендеді (заңға енгізілген түзетулер осыған үлкен көмек көрсетті), ал банк позициясы күрт нығайды. 1986 жылы тұрақтандыру жоспарының негізін қалаушылардың бірі – Профессор Майкл Бруно банк губернаторы болып тағайындалды. Израиль банкінің позициясы 1986 жылы Базель комитетінің қорытындылары жарияланғаннан кейін және банктерді қадағалаушы ретінде Израиль банкінің өкілеттіктерінің кеңейтілуінен кейін одан әрі нығайды. 1978 жылы шетел валютасын қадағалау функциясы Қаржы министрлігінен Израиль банкіне берілді. Кейіннен, шетел валюта нарығындағы либерализация процесінен кейін, шетел валютасын қадағалау 2003 жылы толығымен жойылды. Шетел валютасын қадағалау департаменті «Шетел валютасындағы нарықтық операциялар департаменті» болып қайта құрылды, ол экономиканың шетелдік елдермен және валюта нарығымен байланыстағы қызметін бақылау және зерттеумен айналысты. 1985 жылғы Экономикалық тұрақтандыру жоспарынан кейін банк позициясы күшейді, бұл негізінен Израиль банкі туралы заңға енгізілген түзетулердің нәтижесінде болды, ол үкіметке бюджет тапшылығын жабу үшін банктерден қарыз алуға тыйым салды.

In the year 1982, Moshe Mendelbaum was appointed governor. As governor he had to deal with the severe economic situation that the economy had fallen into due to rampant inflation. Simultaneously, he and the heads of the bank found themselves in one of the toughest economic crises in the history of the State of Israel the 1983 bank stocks crisis. In the early eighties,Inflation spiraled out of control, reaching peaks unprecedented in the country's history, and price hikes were a routine matter. In 1984, inflation peaked at 450%. In 1984, a National Unity Government was established to tackle the rampant inflation. In 1985, a comprehensive new plan was adopted the Economic Stabilization Plan, prepared by treasury officials with the assistance of prominent economists from academia, led by Prof. Michael Bruno, accompanied by renowned economists from abroad including Prof. Stanley Fischer. A significant amendment to the Bank of Israel Law was implemented, prohibiting the government from borrowing money from the bank to cover budget deficits, and the shekel was replaced with a new shekel by removing three zeros. The stabilization plan took into account components of a comprehensive rehabilitation plan, and its essence included: significant cuts in the government budget (mainly through noticeable reductions in subsidies and other government expenditures); a decrease in real wages (aimed at reducing local demand, increasing export competitiveness, and preventing severe unemployment growth); high interest rates and stabilization of the exchange rate at the new level for as long as possible; and freezing prices administratively for a limited period. As a result of the plan's implementation, which received full support from the government, inflation dropped to single digits (the amendment to the law greatly assisted in this), and the bank's position was significantly strengthened. In 1986, Prof. Michael Bruno, one of the architects of the stabilization plan, was appointed governor of the bank. Further strengthening of the position of the Bank of Israel occurred after the publication of the findings of the Basle Committee in 1986 and the expansion of the Bank of Israel's powers as a supervisor of the banks. In 1978, supervision of foreign currency was transferred from the Ministry of Finance to the Bank of Israel. Subsequently, following a prolonged process of liberalization in the foreign currency market, supervision of foreign currency was finally abolished in 2003. The Department for Supervision of Foreign Currency became the "Department of Market Operations in Foreign Currency," which dealt with monitoring and researching the economy's activity against foreign countries and the foreign exchange market. After the 1985 Economic Stabilization Plan, the bank's position was strengthened, mainly due to the amendment to the Bank of Israel Law, which prohibited the government from borrowing money from the bank to cover budget deficits.

21 ғасыр

Дэвид Клейн 2000 жылы жетінші губернатор болып тағайындалды және бұрынғы губернаторлардың жолын жалғастырды: ақша реформаларын жүзеге асырды, қатаң ақша саясатын жүргізді, жалақы келісімдерін Қазынашылыққа беру жөніндегі күш-жігерді бастады және шетел валютасы нарығын либералдады. Клейннің өкілеттігі кезінде еңбек қатынастары саласында шиеленістер күшейді. Израиль банкі мен Қазынашылық арасында Израиль банкіндегі жалақы келісімдеріне қатысты даулар туды. Бұл дау 1985 жылы тұрақтандыру жоспарымен бірге қабылданған Негізгі Бюджет Заңына байланысты болды, онда мемлекеттік органдар – банк қоса – осы заңға бағынуға тиіс екені көрсетілген. Қазынашылық Израиль банкіндегі жалақы келісімдері мемлекеттік қызметтегі қалыпты жағдайдан ауытқуда деп мәлімдеді. 2005 жылы Стэнли Фишер сегізінші губернатор болып тағайындалды. Фишер Израиль банкі үшін 1954 жылғы заңды алмастыру мақсатында жаңа заң әзірлеуге ниетті екенін хабарлады, ол банктегі жалақы келісімдері жөніндегі Қазынашылықпен еңбек қатынастарын реттейді және банкте құрылымдық реформаны жүзеге асырады. 2008 жылы экономикалық дағдарыс басталғанда Фишер табысты және халықаралық деңгейде мойындалған саясатты ұстанды: ол пайыздық мөлшерлемелерді жылдам түзетті (әлемде бірінші болып пайыздық мөлшерлемелерді төмендетіп, көтерді), шетелдік валюта резервтерін жинақтады және ұзақ мерзімге пайыздық мөлшерлемелерді төмендету үшін мемлекеттік облигациялар сатып алды. 2008 жылы банкте ұйымдық өзгерістер жасалды, оның ішінде Шетел валютасымен операциялар департаменті (Ақпарат және Статистика бөлімінің негізін құраған), Ақша департаменті (оның бір бөлігі Шетел валютасы департаментімен біріктіріліп, Нарықтар бөлімін, ал екінші бөлігі зерттеу бөлімін құру үшін Зерттеу департаментімен біріктірілді) және Мемлекеттік несиелер басқармасы жабылды. Банктің департаменттері бөлімдерге қайта ұйымдастырылды. 2010 жылы IMD-нің Дүниежүзілік бәсекеге қабілеттілік жылнамасына сәйкес, Израиль банкі орталық банктер арасында тиімді жұмыс істеуі үшін бірінші орынды иеленді. 2010 жылдың наурызында Кнессет 2010 жылдың 1 маусымынан бастап күшіне енген Израиль банкі туралы жаңа заңды бекітті. Жаңа заң банк мақсаттарын анықтайды және оған өзінің саясатын және оны жүзеге асыру жолдарын анықтауда тәуелсіздік береді. Заң Израиль банкінде маңызды шешімдер қабылдау жүйесін өзгертті. Пайыздық мөлшерлемелер және ақша-несие саясаты бойынша шешімдер, жалпы алғанда, Ақша-кредиттік комитетпен қабылдалады, ал басқару шешімдері Бақылау кеңесімен бекітіледі. Бұл Израиль банкін басқа қаржы институттарының шешім қабылдау процедураларына жақындатады. 2013 жылы доктор Карнит Флюг банк губернаторы болып тағайындалды. Ол ақшаны бақылауды тереңдету және Израильді әлемдік экономикаға интеграциялау бойынша алдыңғыларының саясатын жалғастырды. 2018 жылы профессор Әмір Ярон банк губернаторы болып тағайындалды. Оның өкілеттігі кезінде Израиль банкі Израильде екі жаңа банк құруға рұқсат берді: Bank One Zero және Bank Ash Israel.

David Klein was appointed as the seventh governor in 2000 and continued the path of preceeding governors: implemented monetary reforms, managed a tough monetary policy, initiated efforts to transfer authority over salary agreements to the Treasury, and liberalized the foreign currency market. During Klein's tenure, tensions rose in the field of labor relations. There was also conflict between the Bank of Israel and the Treasury regarding the salary agreements practiced in the Bank of Israel peaked. The background to the dispute was the Basic Budget Law, enacted with the stabilization plan in 1985, which stipulated that public bodies—including the bank—would be subject to this law. The Treasury alleged that the salary agreements in the Bank of Israel deviated from the norm in public service. In 2005, Stanley Fischer was appointed as the eighth governor. Fischer declared his intention to introduce a new law for the Bank of Israel to replace the 1954 law, regulating labor relations with the Treasury concerning salary agreements in the bank, and implementing structural reform in the bank. With the onset of the economic crisis in 2008, Fischer pursued a successful and internationally recognized policy: he adjusted interest rates rapidly (the first in the world to lower and raise interest rates), acquired foreign currency reserves, and purchased government bonds to reduce interest rates for long periods. In 2008, organizational changes were made in the bank, including the closure of the Foreign Exchange Operations Department (which formed the basis for the Information and Statistics Division), the Monetary Department (part of which was merged with the Foreign Exchange Department to create the Markets Division, and another part with the Research Department to create the Research Division), and the State Loans Administration. The bank's departments were reorganized into divisions. In 2010, the Bank of Israel was ranked first among central banks for its efficient functioning, according to IMD's World Competitiveness Yearbook. In March 2010, the Knesset approved a new Bank of Israel Law which took effect on 1 June 2010. The new law defines the goals of the bank and gives the bank independence in determining its policy tools and the way of implementing them. The law changed the framework in which major decisions are made at the Bank of Israel. Decisions regarding the interest rate and monetary policy, in general, are made by a Monetary Committee, while the managerial decisions are approved by a Supervisory Council. This brings the Bank of Israel more in line with the decision making procedures of other financial institutions. In 2013, Dr. Karnit Flug was appointed as the governor of the bank. She continued her predecessors' policies both in deepening monetary control and in integrating Israel into the global economy. In 2018, Professor Amir Yaron was appointed as the governor of the bank. During his tenure, the Bank of Israel provided approval for the establishment of two new banks in Israel: Bank One Zero and Bank Ash Israel.

Ғимараттар

Иерусалимдегі қазіргі штаб-пәтерді Арье Шарон мен оның ұлы Эльдар Шаронның сәулет бюросы жобалаған. Олар 1966 жылы жоба үшін бірінші жүлдені жеңіп, 1974 жылға дейін жобалау жұмыстарын жүргізді. Ғимарат 1981 жылы пайдалануға берілді. Дизайн кері пірамидаға ұқсайды және Бостон қалалық әкімшілік ғимаратынан шабыттанды. Ғимарат 2015 және 2018 жылдар аралығында толықтай қайта жаңартылды.