Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелгі әлем маймылының түрі.
Species of Old World monkey
Қызыл жамбасты дук (Pygathrix nemaeus) – Colobinae кішітұқымдасына жататын, ағаштарда тіршілік ететін және күндіз белсенді Ежелгі әлем маймылы. Олар Лаос, Вьетнам және Камбоджаға ендемик. Олар жарқын түстерімен танымал және дене мөлшері арқылы жыныстық ерекшеліктерін көрсетеді. Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) бұл түрді өте қауіпті түрлер тізіміне енгізді, басты қауіптер: аң ауру, мекендеу ортасының жойылуы және үй жануарлары саудасы. Олар Pygathrix туысының үш түрінің бірі, ал қалған екеуі – қара жамбасты (P. nigripes) және сұр жамбасты (P. cinerea) дуктер. Қызыл жамбасты дуктер топталып, бөлініп тіршілік ететін, көп деңгейлі әлеуметтік құрылымға ие, әр топта шамамен 18 жеке тұлға болады. Олар жапырақ жейтін және негізінен Acacia pruinescens, Ficus racemosa, Millettia nigrescens, Zanthoxylum avicennae және Castanopsis ceratacantha сияқты өсімдіктерді тұтынады. Олардың төрт камералы асқазандары бактериялық ашыту процесіне мүмкіндік береді, бұл олардың жоғары талшықты тамақтана алуына көмектеседі.
The red shanked douc (Pygathrix nemaeus) is an arboreal and diurnal Old World monkey belonging to the Colobinae subfamily. They are endemic to Laos, Vietnam, and Cambodia. They are known for their bright colors and exhibit sexual dimorphism through their body size. The species has been declared critically endangered by the International Union for Conservation of Nature, with the main threats being: hunting, habitat loss and pet trade. They are one of three species in the genus Pygathrix, the other two being the black shanked (P. nigripes) and gray shanked (P. cinerea) doucs. Red shanked doucs live in fission fusion, multilevel societies that have a mean of 18 individuals per band. They are folivorous and consume mainly Acacia pruinescens, Ficus racemosa, Millettia nigrescens, Zanthoxylum avicennae and Castanopsis ceratacantha. Their four chambered stomachs that allow for bacterial fermentation help them with their high fiber diet.
Географиялық таралу аймағы мен тіршілік ету ортасы
Қызыл жамбасты дук Индокитайға тән, Вьетнам, Лаостың оңтүстігі және мүмкін Камбоджаның солтүстік-шығысы, Меконг өзенінің шығысында қоныстанады. Лаоста қызыл жамбасты дуктар оңтүстік Нам Гонг провинциялық қорғалған аймағынан елдің орталық-солтүстік бөлігіне дейін кездеседі. Лаоста қызыл жамбасты дуктардың ең ірі популяциясы бар деп саналады, оның ішінде Лаостың орталық бөлігіндегі Накай-Нам Тхен ұлттық қорғалған аймағында шамамен 4420 топқа жуық жекелеген дуктар тіркелген, одан кейін Хин Намно ұлттық қорғалған аймағы орналасады. Вьетнамда бұл түр Нге Ан және Джиа Лай провинциялары арасында, 18°29'N-ден 14°21'N-ге дейін таралған. Вьетнамның орталық бөлігіндегі Сон Тра табиғат қорығында шамамен 700–1300 жекелеген дуктан тұратын ең ірі вьетнамдық популяциясы қорғалады. Фонг Нха – Кэ Банг ұлттық паркі де бұл түр үшін маңызды вьетнамдық орын болып табылады. Дрезден зоологиялық бағынан Штаттлиц музейіне тапсырылған қызыл жамбасты дук нусқасының Хайнань, Қытайдан алынғаны туралы хабарлама болған, бірақ зоопарк мұрағаттары қазірде жоқ болғандықтан, бұл мәселе әлі де нақтыланбаған. Қызыл жамбасты дуктар мәңгі жасыл, жартылай мәңгі жасыл және кейде әктас орманды жерлерде, теңіз деңгейінен белгілі бір биіктікте кездеседі. Олардың қоныстану аймағы шамамен және олардың негізгі ауданы құрайды, ал құрғақ маусымда бұл көрсеткіш кішірейеді, ылғалды маусымда кеңейеді. Жауын-шашын, температура, тамақтану және қоныстану аймағы арасында нашар байланыс бар, бірақ олардан нақты қорытынды жасау мүмкін емес. Барлық жастағы еркек дуктардың бүйір жағында ақ дақтар болады, ал жыныс мүшелері қызыл және ақ түсті болып келеді.
The red shanked douc is native to Indochina; Vietnam, southern Laos, and possibly northeastern Cambodia, east of the Mekong river. In Laos, red shanked doucs occur from the southern Nam Ghong Provincial Protected Area to the central north part of the country. Laos is believed to have the largest population of red shanked doucs, with Nakai Nam Theun National Protected Area in central Laos having the most individuals of approximately 4,420 groups, followed by the Hin Namno National Protected Area. In Vietnam, the species lives between Nghe An and Gia Lai provinces, from 18°29'N to 14°21'N. The Son Tra Nature Reserve in central Vietnam holds the greatest Vietnamese population with approximately 700–1300 individuals. The Phong Nha – Kẻ Bàng National Park is also an important Vietnamese site for the species. There was a report of a red shanked douc specimen that was given to the Staatliches Museum by the Dresden Zoological Garden who had said that it originated in Hainan, China but the zoo records no longer exist so it remains uncertain. Red shanked doucs are found in evergreen, semi evergreen and occasionally limestone forests, up to in elevation. Their home range is approximately and they have a core area of , with a smaller range in the dry season of and a larger range in the wet season of There are weak correlations between precipitation, temperature, and diet and home range but not enough to draw conclusions from them. Males of all ages have a white spot on both sides of the corners of the rump patch, and red and white genitals.
Мінез-құлық
Бұл маймыл бет-әлпеті арқылы байланыс жасайды. Оның аузы ашық, тістері жартылай көрініп, иегі алға қарай созылған ерекше "ойын беті" бар. Кейде ол көзін жұмып, ағашта болғандағы қауіпке қарамастан, соқырша басқа бір дукқа қарай тырнақтайды. Тұрып қарай беру – қауіп көрсету белгісі. Аузы ашық, тістері көрініп келекелеу – көзге қараған адамға жауап ретінде берілетін бағынушылық қозғалысы, сондай-ақ күтім жасау немесе ойынды бастау үшін де қолданылады. Қызыл жамбасты дук төмен дыбысты ұрысу арқылы қауіпті көрсетеді, және қысқа, өткір дабыл айқайын шығарады. Ересектер ойнағанда, көздерін ашып-жұмып, ашық көк түсті қабақтарын көрсетеді. Олар көбінесе бейбіт түр және жанкешті мінез-құлық өте сирек байқалады. Сан-Диего хайуанатбағындағы зерттеушілер жанкешті мінез-құлық болған жағдайларда, ол бірнеше секундқа ғана созылып, жарақатқа әкелмейтінін анықтады.
This monkey communicates using facial expressions. It has a specific "play face" with the mouth open, teeth partially bared and chin thrust forward. Sometimes, it closes its eyes and paws blindly towards another douc without regard for the hazards of doing so when up a tree. A fixed stare is a threat display. A grimace with the mouth open and the teeth exposed is a submissive gesture given in response to a stare and is also used to initiate grooming or play. The red shanked douc has a low pitched growl that is given as a threat, and a short, harsh distress squeal. During adult play, they perform an eyelid display where they blink their eyes open and closed to show their light blue eyelids. They are a fairly peaceful species and agonistic behavior has been very rarely reported. In the San Diego Zoo, researchers observed that in the instances where there was agonistic behavior, it only lasted a few seconds and did not result in injury.
Топтың құрамы
Қызыл тұяқты дуктар көп деңгейлі, бөліну-бірігу әлеуметтік құрылымда бір еркек/көп әйел немесе көп еркек/көп әйел топтарында өмір сүреді, мұнда еркектер мен әйелдердің арақатынасы 1,0:1,63, ал ересектер мен жастардың арақатынасы 1,1:1,0-ды құрайды. Топтардың құрамында орташа есеппен 18 жеке тұлға болады, әр топта орташа есеппен 2,7 бөлімше және әр бөлімшеде орташа есеппен 6,5 жеке тұлға кездеседі. Еркектер мен әйелдердің әрқайсысының өз иерархиясы бар, және еркектер әйелдерге басымдық танытады. Еркектер де, әйелдер де туған тобынан ерте немесе кеш шығып кетеді. Қызыл тұяқты дуктар түні бойы бірігіп, таң мен түстен кейін бөлініп кетеді. Жерде қозғалғанда, олардың құйрығы әдетте төменге түседі. Барлық Ескі Дүние маймылдары сияқты, оның құйрығы да ұстауға жарамды емес. Ол құйрығын тек тепе-теңдік сақтау үшін пайдаланады және орманды белгілі маршруттармен жүріп өту үшін қолдарын және аяқтарын қолданады. Қозғалыс кезінде топты ересек еркектер бастап келеді, жас еркектер арттан келеді, ал әйелдер мен балалар ортада қауіпсіздікте сақталады. Бұл дук – әуе кеңістігінде шеберлік танытатын маман, ол көбінесе жоғарыдағы жапырақтардың арасында қозғалады. Ол өте епті және жиі 6 метрге дейін (20 фут) таңғажайып секірістер жасап, қолдарын басының үстіне созып, аяқтарымен итеріліп, екі аяғына қонады. Топқа ешқандай кедергі келтірмесе, қызыл тұяқты дук орманның бір тармағынан екіншісіне шумен қозғалады, жапырақтарды жарып өтеді, бұтақтардың астынан серпиді және екі аяғымен бірге секіріп, керемет тепе-теңдігін көрсетеді. Бірақ егер топқа жыртқыш немесе басқа да қауіп-қатерлер шабуыл жасаса, ол қауіптен аулақ болу үшін ағаштар арасында үнсіз қаша алады. Егер оны қорқытса, ол қатты үріксіз дауыс шығарып, ағаштардың бойымен жүгіріп, қолдарымен және аяқтарымен бұтақтарды соғады.
Red shanked doucs live in multilevel, fission fusion societies in one male/multi female or multi male/multi female groups with a male to female ratio of 1.0:1.63 and an adult to young ratio of 1.1:1.0. The bands contain a mean of 18 individuals in a mean of 2.7 units per band and a mean of 6.5 individuals per unit. Both males and females have their own hierarchies and males are dominant to females. Both males and females will eventually leave the group they were born into. Red shanked doucs fuse overnight and fission during mornings and early afternoons. When they travel by foot, their tail will usually hang down. Like all other Old World monkeys, its tail is not prehensile. It uses its tail solely for balance, and it uses its arms and legs to move through the forest along established routes. When on the move, the group is led by adult males, with juvenile males bringing up the rear and the females and infants staying safe in the middle. This douc is an aerial specialist, moving high up in the canopy. It is very agile and frequently makes breath taking leaps of up to 6 meters (20 feet), leaping with its arms outstretched over its head, pushing off with its legs and landing on two feet. When the group is untroubled, the red shanked douc will move noisily from branch to branch through the forest, crashing through foliage, swinging under branches and leaping with two feet together, displaying its remarkable sense of balance. But when a group is disturbed, by either a predator or other dangers, it can flee silently through the trees, away from danger. If it is startled, it may produce loud barks and rush around the trees slapping branches with its hands and feet.
Жұптасу
Тұтқында қызыл тұяқты аналық дуктер төрт жасында, ал аталықтары төрт жас сегіз айда жыныстық жағынан жетіледі. Бала туу жыл бойы жүреді, бірақ тамыз және қазан айларында, сондай-ақ ақпан мен сәуір айларында ең көп болады. Жүктілік мерзімі 165-210 күнге созылады, нәтижесінде бір бала немесе өте сирек егіздер дүниеге келеді. Барлық дуктер сияқты, олардың да еңбек қалталары жоқ.
In captivity, female red shanked doucs reach sexual maturity at four years old and males at four years and eight months. Births occur year round but peak between August and October and again between February and April. The gestation period lasts between 165 and 210 days, resulting in the birth of a single offspring or very rarely, twins. Like all other doucs, they do not have cheek pouches.
Қорғау
2000 жылы IUCN қауіп төндіретін түрлердің қызыл тізімі қызыл сопақшалы дук лангурын құрып кету қаупі бар деп жіктеді. 2020 жылы IUCN популяцияның үнемі азаюына байланысты түрдің статусын өте қауіпті деп жаңартты. 2007 жылы Вьетнамның Қызыл кітабына енгізілді. 2019 жылы Вьетнам премьер-министрі оларды 06-шы декрет бойынша қорғау қажеттілігі бар жоғары тәуекелді түрлер ретінде жіктеді. Бұл түр CITES I тізіміне енгізілген, ол коммерциялық халықаралық сауданы тыйымдайды. Соңғы 30-40 жылда түрдің жартысынан астамы жойылды. Қызыл сопақшалы дукқа ең басты қауіп – аң аулау. Оның еті тағам ретінде, дәстүрлі медицинада, сондай-ақ халықаралық сауда үшін қолданылады. Жергілікті тұрғындар көбінесе оны жеу үшін, үй жануары ретінде ұстауға немесе желім жасау үшін аулайды. Бұл түрді аулау техникалық тұрғыдан заңсыз болғанымен, қатаң түрде сақталмайды және тиімсіз. Лаостағы Вьетнаммен шектес Донг Амфам ұлттық қорғалатын аймағындағы жергілікті аңшылардың пікірінше, жыл сайын шамамен елу қызыл сопақшалы дук ауланады. 2015 жылдан 2018 жылға дейін Вьетнамдағы Бах Ма ұлттық паркінің орманды қорғау бөлімі 13 кг қызыл сопақшалы дук етін тәркіледі. Олардың мінез-құлқы оларды аулауға оңай түсетін жануарларға айналдырады деп есептеледі. Вьетнамда осы түрді аулау деңгейі ең жоғары. Басқа да маңызды қауіптерге үй жануарлары саудасы, мекендеу ортасының фрагментациясы, егістік жерлердің құрылуы және әскери нысандар жатады. Лаоста қызыл сопақшалы дуктардың ең ірі популяциясы бар, сондықтан бұл ел түрді сақтау үшін ең маңызды болып саналады. Камиль Н.З. Кудрат және авторлар тобы жүргізген зерттеуде маймылдарды сақтаудың ең тиімді жолы – ең ірі популяцияларға, әсіресе Лаоста назар аудару екені көрсетілді. Қазіргі уақытта бұл елде оларды сақтау жөніндегі ешқандай шаралар қабылданбаған. 1960 жылдардың соңынан бері қызыл сопақшалы дуктарды тұтқындықта өсіруге әрекеттер жасалып келеді, бірақ оларды диетасы сияқты факторларға байланысты жануарлар бағында ұстау қиын, сондықтан бүкіл әлемде қазіргі уақытта барлығы 33 дана ғана тұтқындықта сақталады. Сон Традағы даму жоспарларына байланысты мекендеу ортасының жоғалуы маймылдар үшін үлкен қауіп тудырады. Тарихи тұрғыдан алғанда, Сон Трада әскери нысандар болғандықтан, аймақтағы көптеген жануарлар жаттығу мақсатында атылып тасталған. Қазіргі уақытта Сон Тра табиғи қорығындағы қызыл сопақшалы дуктар Дананг пен Сон Траның армиясы, полициясы және орманды қорғау басқармаларымен қорғалады.
In 2000, the IUCN Red List of Threatened Species classified the red shanked douc langur as endangered. In 2020, the IUCN updated their classification of the species to critically endangered, due to the population’s continual decline. It was also listed in the Vietnam Red Book in 2007. In 2019, the Vietnamese prime minister classified them as a high risk species that needs protection, in Decree 06. The species is listed in CITES I, which prohibits commercial international trade. More than half of the species has been lost in the past 30–40 years. The main threat to the red shanked douc is from hunting. Their meat is used for food, traditional medicine, and for international sale or trade. Local people often hunt the species for consumption, pets, or making glue. Although hunting of the species is technically illegal, it is not strictly enforced and has little effect. In the Dong Ampham National Protected Area in Laos, on the border with Vietnam, local hunters have estimated that approximately fifty red shanked doucs are killed each year. From 2015 to 2018, the Bach Ma National Park Forestry Protection department in Vietnam confiscated 13 kg of red shanked douc meat. Their behavioral characteristics are believed to make the species particularly easy to hunt. Vietnam has the highest hunting levels of the species. Their other main threats are pet trade, habitat fragmentation, creation of agricultural land, and military installations. With Laos having the biggest population of red shanked doucs, the country has been marked as being the most important for the species' conservation. A study conducted by Camille N. Z. Coudrat et al. stated that the best approach to conserving the monkeys is to focus on the largest populations, specifically in Laos. At present, there is no conservation effort in that country. There have been efforts to breed red shanked doucs in captivity since the late 1960s, but they are difficult to keep in zoos due to factors such as their diet, so currently, there are only 33 individuals in captivity worldwide. Habitat loss in Son Tra due to development plans poses a high risk to the monkeys. Historically, Son Tra had a military installation, so many animals in the region were shot as practice targets. Currently, the red shanked doucs in Son Tra Nature Reserve are protected by the army, police and forest protection departments of Da Nang and Son Tra.