Кіріспе

Хорват жазушысы (1949–2023)

Дубравка Угрешич (27 наурыз 1949 – 17 наурыз 2023) – югославтық хорват және голланд жазушысы. Загреб университетін бітірген ол 1996 жылдан бері Амстердамда тұрып, өзін югослав жазушысы деп есептеді.

Ерте өмір және білім

Угрешич 1949 жылғы 27 наурызда Югославияның Кутина қаласында (қазіргі Хорватия) дүниеге келген. Ол этникалық құрамы әртүрлі отбасында туған; анасы Варна қаласынан шыққан болгар. Ол Загреб университетінің Филология факультетінде салыстырмалы әдебиет және орыс тілі мамандығын бітірді, сонымен қатар ғалым және жазушы ретінде еңбек етті. Бітіргеннен кейін университетте, Әдебиет теориясы институтында жұмысын жалғастырды. 1993 жылы саяси себептермен Хорватиядан кетіп қалды. Ол Еуропа мен Америка университеттерінде оқытумен айналысты, соның ішінде UNC Chapel Hill, UCLA, Гарвард университеті, Веслиан университеті және Колумбия университетінде. Ол Амстердамда тұрды, онда ол бос кездейсоқ жазушы болды және бірнеше американдық және еуропалық әдеби журналдар мен газеттерге материалдар жазды.

Эсселер

Угрешичтің "шығармашылық жұмысы қарапайым, жекелеген түсіндіру үлгілеріне келтіруге қарсы тұрады". Оның "Жақсы күн болсын: Балқан соғысынан американдық арманға дейін" жинағы американдық күнделікті өмірге арналған қысқаша, сөздік сияқты эсселерден тұрады, олар елі қирап бара жатқан келушінің көзімен қарастырылған. "Жалған мәдениеті" – соғыс, ұлтшылдық және ұжымдық паранойя заманындағы қарапайым өмірге арналған эсселер жинағы. Common Review журналынан Ричард Бёрн айтуынша, "Оның жазуы соғыстың қатыгез ақымақтықтарына шабуыл жасайды, онымен байланысты мачо ерлігін жоққа шығарады және жер аударылудың күйзелісі мен қайғысының тереңдігін зерттейді". "Оқымағаныңыз үшін рахмет" – әдебиеттік деректерге арналған эсселер жинағы: баспа индустриясы, әдебиет, мәдениет және жазудың орны. Угрешич эсселері үшін бірнеше маңызды сыйлықтар алды, оның ішінде Шарль Вейлон сыйлығы, Генрих Манн сыйлығы, Жан Амери сыйлығы. Америка Құрама Штаттарында "Караоке мәдениеті" Ұлттық кітап сыншылары шеңберінің сыйлығына үміткер болды.

Басқа жазбалар

Дубравка Угрешич – орыс авангарды әдебиеті туралы мақалалар жариялаған, сондай-ақ «Nova ruska proza» (Жаңа орыс көркем әдебиеті, 1980) атты орыс заманауи көркем әдебиетіне арналған ғылыми кітаптың авторы болған әдебиеттанушы. Ол «Pljuska u ruci» (Қолға шапалақ) сияқты антологияларды редакциялаған, «Pojmovnik ruske avangarde» (Орыс авангардының сөздігі) тоғыз томдық жинағының редакциясына қатысқан және Борис Пилняк пен Даниил Хармс сияқты жазушыларды (орыс тілінен хорват тіліне) аударған. Ол балаларға арналған үш кітаптың да авторы.

Саясат және жер аударылу

1991 жылы бұрынғы Югославияда соғыс басталған кезде Угрешич соғысқа қарсы және ұлтшылдыққа қарсы қатаң позиция алды. Ол ұлтшылдық, соғыстың ақымақтығы мен қылмыстылығы туралы сынап жазды және көп ұзамай хорват медиасының, әріптес жазушылардың және қоғам қайраткерлерінің шабуылына ұшырады. Ол патриоттыққа қарсы болуда айыпталып, «сатқын», «халық жауы» және «қарқын» деп жарияланды. 1993 жылы ол ұзаққа созылған шабуылдардан кейін және «қоғамдық, саяси, мәдени және күнделікті өмірдегі жалғанның үрейлі ахуалына бейімделе алмағаны» үшін Хорватияны тастап кетті. Өзінің «Жалған мәдениеті» кітабында ол ұжымдық ұлтшылдық қызуы туралы жазды, ал «Перспектива мәселесі» (Караоке мәдениеті) эссесінде өзінің «жеке жағдайын» сипаттады. Ол заманауи қоғамның қараңғы жақтары, сондай-ақ медиа, саясат, дін, ортақ сенімдер мен нарық тудырған адамдардың «біртектіленуі» (Еуропа сепия түсінде) туралы жазуын жалғастырды. «Қираған қаланың азаматы» болғандықтан, ол «көші-қон деп аталатын жағдайдың» (Ж. Бродский) күрделілігіне қызығушылық танытты. Оның романдары («Азап министрлігі», «Шарты жоқ қарсы алу мұражайы») көші-қонның ауыртпалықтарын, сонымен қатар көші-қон еркіндігінің қуанышын зерттейді. Оның «Көші-қондағы жазушы» (оқымағаныңыз үшін рахмет) эссесі – жазушыға көші-қонда бағыт беруші шағын нұсқаулық. Ол өзін «пост-югослав, трансұлттық, тіпті постұлттық» деп сипаттады. 2017 жылы ол хорваттардың, сербтердің, босниялықтар мен монтенегриялықтардың ортақ тілі туралы декларацияға қол қойды.

Ағылшын тіліндегі таңдамалы әдебиеттер

Поза за прозу (1978).
Штефица Цвек у раљама живота (1981). Степфи Спек «Өмірдің жауырынында»
Живот је бајка (1983). Өмір – ертегі
Форсирање романа реке (1988). Аң-сезім ағынын басып өту, Майкл Генри Хейм аудармасы (Вираго, 1991; Солтүстік-Батыс университеті баспасы, 1993)
Амерички фикционар (1993). Америкалық қиял, Селия Хоуксворт пен Эллен Элиас Бурсак аудармасы (Ашық хат, 2018)
Have a Nice Day: Балқан соғысынан американдық арманға дейінгі қайта қарастырылған аударма, Селия Хоуксворт аудармасы (Джонатан Кейп, 1994; Викинг, 1995)
Kultura laži (1996). Жалғандық мәдениеті, Селия Хоуксворт аудармасы (Вейденфельд және Николсон, 1998; Пенсильвания мемлекеттік университетінің баспасы, 1998)
Muzej bezuvjetne predaje (1997). Шартсыз капитуляция мұражайы, Селия Хоуксворт аудармасы (Феникс Хаус, 1998; Жаңа бағыттар, 2002)
Zabranjeno čitanje (2002). Оқымағаныңыз үшін рахмет, Селия Хоуксворт және Дамион Сирлс аудармасы (Далкей мұрағаты, 2003)
Ministarstvo boli (2004). Қайғы-мұң министрлігі, Майкл Генри Хейм аудармасы (SAQI, 2005; Ecco Press, 2006)
Nikog nema doma (2005). Үйі жоқ ешкімнің, Эллен Элиас Бурсак аудармасы (Telegram/SAQI, 2007; Ашық хат, 2008)
Baba Jaga je snijela jaje (2007). Баба Яга жұмыртқалаған, Эллен Элиас Бурсак, Селия Хоуксворт және Марк Томпсон аудармасы (Canongate, 2009; Grove Press, 2010)
Karaoke kultura (2011). Кароке мәдениеті, Дэвид Уильямс аудармасы (Ашық хат, 2011)
Europa u sepiji (2013). Еуропа сепияда, Дэвид Уильямс аудармасы (Ашық хат, 2014)
Lisica (2017). Түлкі, Эллен Элиас Бурсак және Дэвид Уильямс аудармасы (Ашық хат, 2018)
Doba kože (2019). Тері дәуірі, Эллен Элиас Бурсак аудармасы (Ашық хат, 2020)
Brnjica za vještice (2021). Құбыжықтарға арналған тұсаукесер, Эллен Элиас Бурсак аудармасы (Ашық хат, 2024)