Кіріспе

Ағылшын әулиесі (1110–1167)

Риволькстік Эльред, O Cist. (Aelredus Riaevallensis); сондай-ақ Ailred, Ælred және Æthelred; (1110 – 12 қаңтар 1167) – ағылшын цистерциандық монах, 1147 жылдан өліміне дейін Риволькс аббаты, және жазушы ретінде белгілі. Католик шіркеуі және кейбір англикандықтар оны қасиетті деп құрметтейді.

Өмір

Эльред 1110 жылы Нортумбрияның Хексем қаласында дүниеге келді. Ол Хексемдегі Сент-Эндрю шіркеуінің діни қызметкері Эйлафтың үш ұлының бірі, ал Эйлафтың өзі Дарем қазынашысының ұлы еді. 1095 жылы Клермонт соборы діни қызметкерлердің ұлдарын дінге қабылдауға тыйым салды. Бұл, ішінара, иеліктерді мұраға алуды тоқтату мақсатымен жасалды. Ол, мүмкін, Лоренс Дурхемнан білім алған, ол оған Киелі Бригиданың өмірбаянын жіберді. Эльредтің алғашқы білімі, болжам бойынша, Дархемдегі кафедралық мектепте алған. Эльред Шотландия королі Дэвид I-нің сарайында Роксбургте бірнеше жыл болды, мүмкін 14 жасынан бастап, эконом (көбінесе "бағушы" немесе "үй иесі" деп аударылады) шеніне жетті. Осы кезеңде Эльред патша сарайының рыцарінің жеке қудалауына ұшырады, бұл патшаның алдында ұшырасып, оның ішінде ар-ұятын қорлайтын сөздер айтылды. Уолтер Дэниел осы оқиғаны Эльредтің рыцарьға деген кешірімі мен қақтығыстарды шешудегі шеберлігін көрсету үшін баяндады, бірақ осы уақытта Эльред депрессия мен жалғыздық сезімдерін бастан өткерді және 24 жасында (1134 жылы) Йоркширдегі Ривоулкс цистерциандық аббаттығына кіру үшін сарайды тастады. 1138 жылы Ривоулкс меценаты Уолтер Эспек өзінің Твидтегі Уорк қамалын Шотландия королі Дэвидке тапсырғанда, Эльред Ривоулкс аббаты Уильяммен бірге шотланд шекарасына барып, қамалдың берілуі туралы келіссөздер жүргізді. Ол сарайдағы достарынан айырылуға деген құлшынысының, діни шақыруын қабылдауын кешіктіргенін түсінді. Ол үшін нағыз достықтың көзі және мақсаты – Мәсіх. 1142 жылы Эльред Йорк архидиаконы Уолтер Лондондықпен бірге Римге сапар шегіп, Йорк архиепископы лауазымына король Стефанның туысы Генри де Салли сайлануына қарсы шыққан солтүстік прелаттарды Папа Иннокентий II алдында өкілдік етті. Сапардың нәтижесінде Эльред Папа Иннокентийдің келесі наурыз айында Римге келіп, қажетті канондық формада куәліктерін беру үшін өкілдік еткен басшыларды шақыратын хатын әкелді. Келіссөздер көп жылдарға созылды. 1143 жылы ол Линкольнширдегі Ривоулкске қарасты Ревесби аббаттығының аббаты болып тағайындалды. 1147 жылы ол Ривоулкс аббаты болып сайланды, бұл лауазымды өмірінің соңына дейін атқарды. Оның басшылығымен аббатханада 140 монах пен 500 конверс және үй шаруашылығы қызметкерлері болды. Аббат ретінде оның сапарлауы қажет болды. Цистерциандық аббаттардың қыз үйлеріне жыл сайын барып тұруы күтілді, ал Эльред лауазымға келген кезде Ривоулкс Англия мен Шотландияда бес қыз үйіне ие болды. Сонымен қатар, Эльред Франциядағы Ситода орденнің жылдық бас мәжілісіне ұзақ теңіз сапары жасауы тиіс болды. Монах және кейіннен аббат болғаннан кейін, Эльред өмір бойы саяси істерге қатысты. Питерборо жылнамасының XIV ғасырлық нұсқасында Эльредтің XII ғасырдағы паптық шиқас кезіндегі күш-жігері Генрих II-нің цистерциандық үміткерді шешуші түрде қолдауына әкелгені, нәтижесінде 1161 жылы Папа Александр III ресми түрде мойындалғаны айтылады. Эльред руханилық туралы бірнеше ықпалды кітаптар жазды, олардың ішінде Speculum caritatis ("Мейірімділіктің айнасы", Бернард Клервоның өтініші бойынша жазылған) және De spiritali amicitia ("Рухани достық туралы") кітаптары бар. Ол сонымен қатар жеті тарихи еңбек жазды, олардың үшеуі Англияның Генрих II-ге арналған, оған жақсы патша болу туралы кеңес берді және оны англосаксон патшаларының нағыз мұрагері деп жариялады. Өмірінің соңғы жылдарында ол бүйрек тастары мен артриттен зардап шеккені айтылады. Уолтер 1157 жылы цистерциандық Бас кеңесі оған Ривоулкс ауруханасында ұйықтауға және тамақтануға рұқсат бергенін хабарлайды; кейін ол өзіне арнап салынған жақын жердегі ғимаратта тұрды. Эльред 1166-67 жылдардың қысында, шамамен 1167 жылдың 12 қаңтарында Ривоулксте қайтыс болды.

Де спиритуали амикития

"De spirituali amicitia" ("Рухани достық туралы") – оның ең маңызды еңбегі саналады, бұл Цицеронның "De amicitia" еңбегінің христиандық баламасы және рухани достықтың бастауы мен түпкілікті күші ретінде Мәсіхті көрсетеді. Аэльред интеллектуалдық негізін қалағаннан кейін, ұзақ мерзімді достық қарым-қатынастарды құру және сақтау үшін "нақты және айқын" ұсыныстар беру үшін жеке тәжірибесіне жүгінеді. Брайан МакГайрдың сөзіне сүйенсек, "Элред шынайы махаббаттың лайықты атасы бар екеніне және жақсы адамдар арасында, әсіресе монастырь өмірінде орын табуы керектігіне сенген". Христиандық монахтық достықтың кең контекстінде, "достық пен адамгершілік сүйіспеншілікті монахтық өмірдің негізі ретінде алға тартқан, сондай-ақ рухани махаббатқа жақындаудың жолы ретінде қарастырған, монахтар арасындағы жақын достықтың қиын мәселелеріне жүйелі тәсіл әзірлеген және таратып берген" – осылайша Эльред ерекшеленеді. Дюрхамда Эльред алғаш рет Цицеронның "Laelius de Amicitia" еңбегімен танысқан болуы мүмкін. Рим терминологиясында amicitia "достық" дегенді білдіреді және мемлекеттердің немесе жеке тұлғалардың арасында болуы мүмкін. Бұл тең мәртебелі қарым-қатынасты білдірді, бірақ практикада өзара мүдделерді қамтамасыз ету үшін жасалған одақ болуы да мүмкін. Цицерон үшін amicitia – шынайы сенім мен мейірімділіктің көрінісі. "Бірақ бастауында-ақ мына қағиданы айтуым керек: достық тек жақсы адамдардың арасында ғана болуы мүмкін. Ал "жақсы" дегеніміз – олардың іс-әрекеттері мен өмірі құрмет, тазалық, әділдік және жомарттыққа күмән келтірмейтін, ашкөздік, құмарлық және зорлық-зомбылықтан алыс, өз нанымының күшіне ие адамдар". Августин Гиппоның "Куәліктер" кітабында достықтың үш кезеңін бөліп көрсетеді: жасөспірімдік, ерте жастық және ересек жас. Жасөспірімдер арасындағы достық көбінесе жеке мүдделерге негізделген серіктестік болып табылады. Содан кейін Августин жас кезінде әріптесімен болған жақын достығын сипаттайды. Бұл достық сүйіспеншілікке негізделген, ортақ қызығушылықтар мен тәжірибелерден туған және бір-бірінен алған білімдермен нығайтылған. Августин үшін үшінші, толыққанды кезең – трансценденттік, ол басқаларды "Мәсіхте" жақсы көреді: назар Мәсіхке аударылады, ал достықтың мағынасы – достар арқылы және олармен бірге Мәсіхке жақындау. Жасөспірімдер арасындағы достық туралы жазған Августин: "Себебі бұрын жастық шағымда төмендегі нәрселерге тойып, қанағаттанғым келді, сондай-ақ осы әртүрлі және көлеңкелі махаббаттармен қайтадан жабайылануға батылдық таныттым: менің сұлулығым жойылды, өзімді қуантуға және адамдардың көзінде жағымды болуға ұмтылдым. Мен неге қуандым? Сүйіп, сүйілуге!". Аэльред Цицероннан үлкен әсер алды, бірақ кейіннен Августин Гиппоның "Куәліктерін" оқығаннан кейін түсіндіруін өзгертті.

Өлімнен кейінгі бедел

Эльред ешқашан кейіннен белгіленген тәртіппен ресми түрде қасиетті деп жарияланбаған, бірақ ол Англияның солтүстігінде 1476 жылы цистерциандар ресми түрде мойындаған табыну орталығына айналды. Осылайша, ол қасиетті адам ретінде құрметтелді, оның денесі Ривоулкс монастырында сақталды. XVI ғасырда, монастырь таратылғанға дейін, Джон Лиланд Ривоулкста Эльредтің алтын мен күміспен жарқыраған денесі бар қасиетті жерін көргенін айтады. Бүгінде Ривоулкстік Эльред 12 қаңтарда, оның қайтыс болған күні, Римдік мартирологияның ең соңғы ресми басылымында әулие ретінде еске алынады, бұл католик шіркеуінің ресми ұстанымын көрсетеді. Ол сондай-ақ, басқа да христиан діндерінің күнтізбелерінде де кездеседі. Эльредтің өмірінің көп бөлігі оның қайтысынан кейін көп ұзамай Уолтер Дэниел жазған өмірбаяны арқылы белгілі. Эльред Англия шіркеуінде Ұсақ мерекемен, ал Епископ шіркеуінің күнтізбесінде 12 қаңтарда тойланады.

Жыныстық қатынас

Эльред кем дегенде 1970 жылдан бері гей-католиктердің шағын топтары арасында танымал болды, және сол кезеңде Брайан Патрик МакГайр мен оның студенттері Эльредтің гомосексуалды бағытта болу мүмкіндігін талқылады. Осыған байланысты, "өздерін сексуалдық бағдары бойынша гей санайтын дін қызметкерлері мен діни ұйымдар арасында Эльред сияқты тарихи тұлғаларда өздерінің жеке басын ертерек білдіруге тырысатын қозғалыс пайда болды". 1980 жылы тарихшы Джон Босвелл "Христиандық, әлеуметтік төзімділік және гомосексуализм" еңбегінде Эльредті христиан дініндегі гей адам ретінде сипаттады, бұл орта ғасырлық шіркеу мен гомосексуализм арасындағы қарым-қатынасты зерттеудің маңызды зерттеуі болды. Бұл Эльредтің сексуалдылығы туралы кең аудиторияда талқылауға мүмкіндік берді және "көбінесе өшпенділікпен жүрген" пікірталас тудырды. Жан Леклерк және Джулия Кристава. Орта ғасырлық гендер және сексуалдық мәселелердегі сарапшы Рут Мазо Каррас Эльредті "бір жынысты эротикалық қатынастар, тіпті таза болса да, маңызды болған" адамның мысалы ретінде келтіреді. Ол сондай-ақ "орта ғасырлықтардың тек рухани мәселелерге, материалдық мәселелерге емес, бізден түбегейлі өзгеше болғандықтан, олардың денелері маңызсыз болған мәдениет туралы бейнелер соңғы зерттеулермен ауыстырылды" деп мәлімдейді. Брайан МакГайр да Эльредті "әйелдерге қарағанда басқа еркектерге денесімен де, ақылымен де жақын сезінген адам" деп қабылдайды. Дегенмен, Эльредтің эмоционалды биографиясында Брайан МакГайр "әйелдердің болмауы, Эльредтің өз құштарлығын мойындауы және рыцарьдың ұятсыз сөздері – бәрі де король Давидтің сарайында Эльредтің басқа жас жігітке басын, жүрегін және, мүмкін, денесін жоғалтқанын көрсетеді" деп мойындайды. Қазіргі уақытта бірнеше гейге бейім ұйымдар Эльредті өздерінің қасиетті покровительі ретінде қабылдады, соның ішінде Америка Құрама Штаттарының Епископтық шіркеуіндегі Integrity USA және Филиппиндегі Әйелред ордені. 1985 жылы Integrity USA Эльредтің Епископтық шіркеудің күнтізбесіне енгізуді бастады, және ол Епископтар үйі Эльредтің гей екеніне толыққанды хабардар болып, мақұлдады. Екі жылдан кейін, Integrity Эльредті ресми покровительі ретінде қасиеттеді, "оның мейрамын үнемі атап өтуге, оған құрмет көрсетуге және лесбиянкалар мен гейлерге әділдік пен қабылдау үшін оның дұғаларының қолдауын іздеуге" уәде берді.

Сын

Элизабет Фриман оның күдікті гомосексуализмі туралы пікірталас монах тілінің дұрыс түсінілмеуіне және оның христиандық достыққа деген ынтасын гомосексуализммен жаңылыстыруға байланысты туындады деп санайды. Эльред сондай-ақ Иса мен апостол Жохан аралағы қарым-қатынасты тікелей "неке" деп атап, цистерциандық "Ән әндеріне" (Song of Songs) жасалған баса назар және адам мен Құдай арасындағы махаббат символизмімен үйлеседі, бұл көбінесе Виргилий мен Овидийдің тақырыптары арқылы білдіріледі.

Қамқорлық

Бішп қаласында орналасқан, Георгиядағы, Санкт-Петер кафедрасының жеке ординариатының бөлігі болып табылатын Сент-Элред католик шіркеуі оның құрметіне аталған. Йорк қаласындағы бастауыш мектеп оның атымен аталады. 1990 жылы Шотландияның Ренфрушир аймағындағы Гленберндегі оның атымен аталған орта мектеп жабылды. Ньютон-ле-Уиллоус, Мерсисайд қаласындағы орта мектеп 2011 жылы жабылды. 2019 жылдан бері Германияның Төменгі Саксониясындағы Джевер қаласында (2012–2019 жылдары Шортенс қаласында, сонымен қатар Төменгі Саксонияда) оның құрметіне аталған шөлді монастырь бар.

Басты басылымдар

Риволькстік Эльред, "Opera omnia". Corpus Christianorum Continuatio Mediaevalis 1, 2A, 2B, 2C, 2D, 3, 3A. Turnhout, Бельгия: Brepols Publishers, 1971, 1989, 2001, 2012, 2005, 2015, 2017 жылдар. Риволькстік Эльред, Өз халқыңа арналған: Риволькстік Эльредтің пасторлық дұғасы, Марк ДельКольяно аудармасы, Марша Л. Даттон редакциясы, Цистерциан аталары сериясы 73 (Kalamazoo: Cistercian Publications, 2008). [Oratio Pastoralis аудармасы].

Аудармалар

Уолтер Дэниел, Вита Айлреди Аббатис Риваль. Ред. және ауд. Морис Повик (Оксфорд: Clarendon Press, 1950). [Жаңа кіріспемен қайта басылған аудармасы: «Риволькстік Эльредтің өмірі және Мориске арналған хат». Ф. М. Повик және Джейн Патрисия Фриланд аударған, Марша Даттонның кіріспесі, цистерциан әкелері сериясы № 57 (Kalamazoo, MI: Cistercian Publications, 1994).] Риволькстік Эльред, «Он екі жастағы Иса», ауд. Джеффри Уэбб және Адриан Уокер, Fleur de Lys сериясы 17 (Лондон: A. R. Mobray and Co., Ltd., 1955). Риволькстік Эльред, «Трактаттар және пасторальдық дұға», цистерциан әкелері сериясы 2 (Каламазуо: Cistercian Publications, 1971). [Ішінде De Institutione inclusarum, «De Jesu» және «Oratio Pastoralis».] Риволькстік Эльред, «Жан туралы диалог», ауд. C. H. Talbot, цистерциан әкесі сериясы 22 (Kalamazoo: Cistercian Publications, 1981). Ривоулкстік Эльред, «Вита Ниниани», ауд. Уинифред Маккуин, Джон Маккуин, «Сент-Ниния» (Эдинбург: Polygon, 1990) [ (Эдинбург: John Donald, 2005) ретінде қайта басылған]. Риволькстік Эльред, «Қайырымдылық айнасы», ауд. Элизабет Коннор, цистерциан әкелері сериясы 17 (Kalamazoo: Cistercian Publications, 1990). Риволькстік Эльред, «Киелі Эдуардтың өмірі, патша және мойындаушы», ауд. Джером Бертрам (Гилдфорд: St. Edward's Press, 1990) [Саутгемптон: Saint Austin Press, 1997 басылымы]. Ривоулкс Эльреді, «Рухани достық», ауд. Марк Ф. Уильямс (Лондон: University of Scranton Press, 1994). Риволькстік Эльред, «Литургиялық уағыздар I: Бірінші Клерво жинағы, Адвент – Барлық қасиеттілер», ауд. Теодор Беркли және М. Базиль Пеннингтон, цистерциан әкелері сериясы № 58 (Kalamazoo: Cistercian Publications, 2001). Риволькстік Эльред, «Тарихи еңбектер», ауд. Джейн Патрисия Фриланд, ред. Марша Л. Даттон, цистерциан әкелері сериясы 56 (Kalamazoo: Cistercian Publications, 2005). Риволькстік Эльред, «Солтүстік қасиеттілерінің өмірі», ауд. Джейн Патрисия Фриланд, ред. Марша Л. Даттон, цистерциан әкелері сериясы 71 (Kalamazoo: Cistercian Publications, 2006). Ривоулкс Эльреді, «Рухани достық», ауд. Лоуренс Брэйсленд, ред. Марша Л. Даттон, цистерциан әкелері сериясы 5 (Колледжвилл: Cistercian Publications, 2010). Риволькстік Эльред, «Литургиялық уағыздар: Бірінші Клерво жинағы, Адвент – Барлық қасиеттілер», ауд. Теодор Беркли және М. Базиль Пеннингтон, цистерциан әкелері сериясы 58 (Kalamazoo, MI: Cistercian Publications, 2001). Риволькстік Эльред, «Литургиялық уағыздар: Екінші Клерво жинағы, Адвент – Барлық қасиеттілер», ауд. Мари Энн Мейески, цистерциан әкелері сериясы 71 (Колледжвилл, MN: Cistercian Publications, 2016). Ривоулкстік Эльред, «Литургиялық уағыздар: Дурхам және Линкольн жинақтары», ауд. Кэтрин Круг, Льюис Уайт және т.б., ред. және кіріспесі Энн Астель, цистерциан әкелері сериясы 58 (Колледжвилл, MN: Cistercian Publications, 2019 жылға жоспарланған). Риволькстік Эльред, «Литургиялық уағыздар: Оқу жинағы, Адвент – Барлық қасиеттілер», ауд. Дэниел Григгс, цистерциан әкелері сериясы 81 (Колледжвилл, MN: Cistercian Publications, 2018). Риволькстік Эльред, «Ишаяның пайғамбарлық жүктемелері туралы уағыздар», ауд. Льюис Уайт, цистерциан әкелері сериясы 83 (Колледжвилл, MN: Cistercian Publications, 2018). (фр.) Aelred de Rievaulx, «Уағыздар. La collection de Reading (уағыздар 85–182)», ауд. G. de Briey (+), G. Raciti, кіріспесі X. Morales, Corpus Christianorum in Translation 20 (Turnhout: Brepols Publishers, 2015). Ривоулкстік Эльред, «Дене және жан туралы жазбалар», ред. және ауд. Брюс Л. Венарде, Dumbarton Oaks Medieval Library 71 (Кембридж, Массачусетс: Harvard University Press, 2021).