Кіріспе

1984 жылғы бейне ойын

Knight Lore – 1984 жылы Ultimate Play the Game компаниясы жасаған және шығарған, ал компанияның негізін қалаушылары Крис және Тим Стамперлер жазған оқиғалық-әрекеттік ойын. Ойын бейне ойындарда кеңінен танымал болған изометриялық графиканы пайдалануымен ерекшеленеді. Knight Lore ойынындағы басты кейіпкер Сабреманның қасқыр қарғысынан құтылу үшін сарайдың ішіндегі заттарды жинап, содан кейін ем жасауға отыздан астам күні бар. Сарайдың әр бөлмесі жеке экранында монохромды түрде көрсетіледі және өрмелеуге болатын блоктардан, кездеспеуге тиіс кедергілерден және шешуге болатын жұмбақтардан тұрады. Ultimate Knight Lore ойынын Sabreman сериясының үшінші ойыны ретінде шығарды, бірақ кейін оны бірінші болып аяқтағанын және ойынның нарықтағы әсерін күтіп, компанияның позициясын жақсарту үшін бір жылға шығаруды тоқтатқанын мәлімдеді. Knight Lore-дың бейнелерді жасырудың жаңа Filmation техникасы, бейнелердің бірінің үстінен және астынан өтетіндей етіп көрсетуге мүмкіндік берді, олардың мазмұны қақтығыспайды. Бұл компьютерде бастапқыда қолдау көрсетілмеген тереңдік эффектін жасады. Knight Lore-дың шығарылуын кейінге қалдыру арқылы Ultimate Sabre Wulf ойынының сатылымын қорғады және басқа дамытушылар стильді көшірмес бұрын тағы бір Filmation ойынын жасады. Ultimate 1984 жылы ZX Spectrum үшін Sabreman трилогиясын тікелей шығарды. Knight Lore қараша айында соңғы болып шықты. BBC Micro, Amstrad CPC, MSX және Family Computer Disk System платформаларына портталды. Knight Lore британдық бейне ойындар тарихындағы маңызды туынды ретінде есептеледі және ең жақсы Spectrum ойындарының тізіміне енді. Сынаушылар оның техникалық шешімдері мен изометриялық 3D стилін болашақ ойын дизайнының жаршысы деп санады. Олар ойынның басқаруын және құпия атмосферасын жоғары бағалады, бірақ оның қиындығын атап өтті және дыбысын, сондай-ақ кейде графиканың баяулауын сынға алды. Knight Lore 1984 жылы Golden Joystick Awards және Popular Computing Weekly оқырмандарының талғауы бойынша жылдың ойыны атанды. Бұл алғашқы изометриялық 3D бейне ойыны болмаса да, Knight Lore осы форматты танымал етті. Изометриялық, флип-экран стилі сәннен шыққан кезде, Knight Lore-дың ықпалы компьютерлік рөлдік ойындарда сақталды. Көне ойындарды зерттеушілер бұл ойынды жазық емес, зерттеуге болатын "әлемді" ұсынған алғашқы ойын ретінде еске алады, бірақ оның басқаруының ескіргендігі мен көңілсіздігін атап өтеді. Кейіннен ойын Rare-дің 2015 жылғы Xbox One жинағы Rare Replay-ге енгізілді.

Ойын процесі

Ойыншы Саберман рөлінде Сабер Вулфтан шағылып, түнде қасқырға айналады. Оның 40 күні бар – Мельхиордың сарайынан заттарды жинап, өз қарғысына ем жасау керек. Экрандағы таймер күннің түнге ауысуын көрсетеді, сол кезде Саберман қасқырға айналып, күн шыққанда адам кейпіне оралады. Сарайдың кейбір монстрлары тек Саберман қасқыр түрінде болғанда ғана шабуылдайды. Ойын ойыншы эликсирді дайындаса немесе қырық күн ішінде тапсырманы аяқтамаса аяқталады. Ойынның жалғыз нұсқауы – ойынның кассеталық таспасына қосылған өлең арқылы беріледі. Сарай 128 бөлмеден тұрады, олардың әрқайсысы бір экранда, жылжымайтын түрде көрсетіледі. Саберман әр бөлмедегі тас блоктардан жасалған 3D лабиринтті бағыттап өтуі керек, көбінесе коллекциялық затты алу үшін, ал сонымен бірге тікенектер мен жаулардан сақтануы тиіс, себебі олармен жанасқанда өледі. Ойыншы бес өмірмен бастайды, әр өлім үшін біреуін жоғалтады; өмірдің бітуі ойынды аяқтайды. Тас блоктар ойыншыға секіру үшін платформа ретінде қызмет етеді; кейбіреулері ойыншының салмағынан құлайды, кейбіреулері өздігінен қозғалады, ал кейбіреулерін жаулар немесе Саберман итеріп жібере алады. Саберман қасқыр түрінде биікке секіреді, бұл кейбір жұмбақтарды шешуге көмектеседі. Ойыншы жиі алыс заттарға жету үшін блоктарды жылжытуға мәжбүр болады, содан кейін оларды басқа жұмбақтардағы аймақтарға жету үшін платформа ретінде пайдаланады. Ойынды аяқтау үшін ойыншы сарайдың барлық жерінен 14 нысанды ретімен сиқыршының қазан бөлмесіне қайтару керек. Ойынның соңында ойыншы қалған уақытына және орындалған тапсырманың мөлшеріне байланысты соңғы баға алады.

Даму

Ultimate Play the Game, оның негізін қалаушы ағалары Тим және Крис Стамперлер өкілдік етеді, баспасөз және маркетинг мәселелерінде ерекше жабық болды, бірақ Crash журналына Knight Lore дамуы туралы кейбір мәліметтер берді. Knight Lore, Sabreman сериясының үшінші ойыны ретінде шығарылғанмен, Стампер ағайындылары кейін оны бірінші аяқтағанын мәлімдеді, ойынды нарықтық себептермен шамамен бір жылға тоқтатты: Knight Lore-дың жетістіктері – Filmation қозғалтқышы ретінде авторлық құқықпен қорғалған – олардың жақын арада шығатын Sabre Wulf ойынының сатылымын төмендетуі мүмкін деп ойлады, сондықтан басқа баспагерлер осы техниканы көшіруге тырысқанда болатын сатылым шығынын болдырмау үшін тағы бір Filmation ойынын (Alien 8) дайындау үшін қосымша уақытты пайдаланды. Тим Стампер еске алды: "Бізге оны күтіп отыруға тура келді, себебі қалғандары тым алыс болды". Соңғы зерттеулер бұл асыра айтылған болуы мүмкін екенін көрсетеді, себебі Knight Lore-дегі кодтау әдістері ертерек ойындардағыдан гөрі әлдеқайда жақсырақ оңтайландырылған. 1984 жылы Sabre Wulf ойыны коммерциялық және сыншылар тарапынан жоғары бағаланды. Жыл соңына дейін Underwurlde және Knight Lore сияқты екі Саберман ойыны жарық көрді. Filmation және Knight Lore графикасының ерекшелігі – суреттердің бірін-бірі жаппай баспай-ақ көрсетілуіне мүмкіндік берді. Filmation "жасырылған спрайттарды" енгізді, ал бұрынғы ойындарда "жазылымдық спрайттар" қолданылды, олар тереңдік ретіне қарамастан бірін-бірін жапқан. Крис Стампердің шешімі – суреттерді маскамен жабу болды. Маска – әртүрлі түстерде нысанды анықтайтын суреттің бір түрі. Маска мен экрандағы суретті біріктіргенде, масканың "фондық" деректері ескерілмейді және қажетті суреттің пішініндегі ойық фонға қосылады. Осы ойыққа суреттің толық мәліметтері енгізіледі. Осылайша, Knight Lore-дегі бөлмелер осы маскалау әдісі арқылы бір-бірлеп суреттелді. Қазіргі заманғы суреттерде әрбір пиксель деңгейінде қабаттардың басымдығы белгіленеді. Knight Lore монохромды түспен бейнеленген, ол атрибуттардың қақтығысын болдырмау үшін бөлмелер арасында өзгереді, бұл есептеудің шектеуі, онда бір нысанның түсі жақын жердегі басқа нысандардың түсіне кедергі келтіреді. Ultimate 1984 жылдың қараша айында ZX Spectrum үшін Knight Lore ойынын шығарды. Баспасөз хабарламасында ойын жаңа ойын-сауық ойындарының бастамасы және "48K Spectrum бағдарламалық жасақтамасының шыңы" деп жарияланды. Компанияның әдетіне сай, Ultimate ойынның скриншоттарын баспасөз материалдарында немесе ойынның мұқабасында жариялаған жоқ. Кейіннен Knight Lore BBC Micro, Amstrad CPC және MSX платформалары үшін 1985 жылы шығарылды. Amstrad нұсқасы монохромды түсті екі түсті алдыңғы планға ауыстырды. Jaleco Knight Lore ойынының MSX және кейіннен Famicom Disk System үшін нұсқаларын шығарды. 1986 жылы шыққан соңғы нұсқасы түпнұсқасынан мүлдем өзгеше болды. Ultimate, Knight Lore ойынынан шабыттанған Chimera (1985) ойынын жасаған Шахид Ахмадтан Commodore 64 үшін Knight Lore портын жасауды сұрады, бірақ бұл жоба аяқталған жоқ. Knight Lore кейіннен 1986 жылғы They Sold a Million II жинағының Spectrum нұсқасында және 2015 жылғы Xbox One жинағында, 30 Ultimate және Rare ойындарынан тұратын Rare Replay жинағында пайда болды.

Қабылдау

Knight Lore 1984 жылдың 8 қарашасына дейінгі аптада Ұлыбританияның бейне ойын тізіміне енді, Underwurlde әлі де бірінші орында тұрғанда, ал келесі аптада бұрынғысын басып, көшбасшы болды. 1985 жылдың басында оның орнын Ghostbusters иеленді. Компьютерлік ойын журналдары Knight Lore-ді жоғары бағалап, оның графикасы бұл саланың алғашқы жетістігі және замандастарынан күрт өзгешелік екенін жазды. Computer & Video Games (CVG) оның графикасының осындай деңгейдегісін көрмегендерін және ол Ultimate-тің үмітін ақтағанын мәлімдеді. Peter Sweasey Home Computing Weekly басылымында сөзсіз қалды және Knight Lore нарықты өзгертетінін болжады. Crash оның Spectrum-дағы ең жақсы ойын ретінде танылуы екіталай екенін айтты. Crash 1985 жылғы қаңтардағы санында Knight Lore-ді «Crash Smash» деп ұсынды. Popular Computing Weekly оқырмандары Knight Lore-ді 1984 жылғы аркадалық ойын және жылдың жалпы ойыны деп таңдады. Knight Lore 1985 жылғы Golden Joystick Awards шарасында CVG-нің жылдың ойыны атанды, ал Ultimate жылдың дамытушысы және бағдарламашысы деп танылды. Sinclair User «клаустрофобиялық қауіптің қараңғы әлемі» деп сипаттаған Knight Lore атмосферасы, 1985 жылғы заманауи шолуларда авантюрист тарапынан көптеген қызықты сұрақтар тудырды. Crash ойынның шеберлікпен құрылған құпиясын бағалады, себебі олар Сабреманның неге қасқырға айналғанын, кім ретінде ойнағанды ұнатқанын және қамал ішіндегі жиналмалы заттардың қандай мақсаты бар екенін аныштауға тырысты. Әсіресе, Сабреманның қасқырға айналу сахнасы CVG-ді ашуландырды және ойыншыларды жарақаттандырды, Well Played кітабында (видео ойындарға арналған академиялық зерттеулер жинағы) айтылғандай, ойыншылар азап шеккен Сабреманға көңіл бөлді. Ойын дизайны қамалдың нақты көлемінен әлдеқайда үлкен екенін сезіндірді, ал Crash ойынның жаңа сегіз бағытты басқару жүйесі 3D кеңістікке өте қолайлы екенін жазды. Crash Knight Lore-ді стиль жағынан 1984 жылғы Avalon-мен салыстырды, бірақ біріншісінің көрінісі батыл екенін атап өтті. Журнал Knight Lore-ді оның алдыңғысынан (Underwurlde) жоғары бағалады, ал бір сыншы оны Ultimate-тің ең жақсы ойыны деп санады. Crash Knight Lore-дің маскалау техникасының жарқырау және атрибуттардың қақтығысу мәселелерін қалай шешкенін көрсетті, ал Sinclair User Сабреманның блоктардың артынан өтетін кезде көзден қалай жоғалатынын бағалады. Сыншылар Knight Lore-дің дыбысын оның ең нашар бөлігі деп санады, бірақ Your Spectrum және Crash оның кейде қатыгез қиындығын да анықтады. Қамалдың кейінгі бөлмелері пиксельдік дәлдікті қажет етеді, сонымен қатар уақыт өлшегіштің тудырған аласымен күшейеді, ал ойынның анимациясы экрандағы оқиғалардың қарқындылығына пропорционалды түрде баяулайды. Amstrad нұсқасын қарастырған Amtix, монохромды түпнұсқаға қарағанда түстердің қосылуын атап өтті және Knight Lore Amstrad-тың ең жақсы оқиғаларының бірі екенін жазды. Олардың бір ғана шағымы экранда көп элементтер қозғалғанда графиканың баяулауы болды. Amstrad Action осы шағымды бөлісті, бірақ Knight Lore-ді Amstrad-тың ең жақсы үш ойынының қатарына қосты – бұл Spectrum нұсқасынан жақсарту және Commodore 64 ойындарының сапасына тең.

Мұра

Knight Lore британдық ойын тарихындағы маңызды туынды ретінде танымал. Rock, Paper, Shotgun басылымының Кирон Гилленнің айтуынша, Knight Lore 1980-ші жылдардағы британдық компьютерлік ойын индустриясының иконасы ретінде Elite (1984) ойынынан кейін екінші орында тұрады. Британдық Retro Gamer журналы ойыншылардың Knight Lore-ге деген алғашқы әсерін "ұмытылмас" деп сипаттады, бұл Space Harrier (1985), Wolfenstein 3D (1992) немесе Super Mario 64 (1996) ойындарын алғаш рет ойнау тәжірибесімен теңестіріледі. Retro Gamer Knight Lore-дің таңғажайып, изометриялық 3D графикасы ойын графикасындағы батыл қадам және оның болашағын болжау екенін еске салды. Британдық Edge журналы ойынның графикалық қозғалтқышын "видеоойындар тарихындағы ең үлкен жетістік" деп сипаттады, ал Retro Gamer қозғалтқыштың әсерін кинодағы дыбыстың пайда болуымен салыстырды. Knight Lore изометриялық графикті алғаш рет қолданған ойын емес – бұрынғы мысалдарға Zaxxon (1982), Q*bert (1982) және Ant Attack (1983) кіреді, бірақ оның графикалық стилі және ойын әлемінің кеңдігі осы техниканы одан әрі танымал етіп, Ultimate және Filmation компанияларын оның орталығына қойды. Knight Lore-ден шабыт алған бірнеше бейне ойын клондары пайда болды. The Edge бағдарламашылары изометриялық стильді қайта жасай алмағанда, қонақ әзірлеуші Бо Янгборг өзінің шешімін тапты. Нәтижесінде Fairlight (1985) платформаның тағы бір классикалық туындысы болды. The Edge-тің Filmation нұсқасы "Worldmaker" деп аталды. Шахид Ахмад Firebird компаниясының Chimera (1985) ойыны "Шығайлы аңызға" жақын екенін айтты. Ахмадтың Knight Lore ойынын ойнағаннан алған "соққысы" мен "құрметі" оның өмірін өзгертіп, ойын жасауды жалғастыруға ынталандырды. Ол Chimera ойынын Amstrad CPC, Atari 8 bit, Commodore 64 және ZX Spectrum компьютерлерінде шығарды, әрбір нұсқасын оның аппараттық мүмкіндіктерінің шектеулеріне бейімдеді. 1986 жылға қарай көптеген британдық бейне ойын баспагерлері Knight Lore стиліндегі изометриялық ойындар шығарды; мысалдарға Sweevo's World, Movie, Quazatron, Get Dexter, Glider Rider, Molecule Man, Spindizzy және Bobby Bearing кіреді. Бұл ойындардың көптегені экрандағы белсенділік көп болғандықтан Knight Lore сияқты баяулау мәселелеріне тап болды. Ultimate өзі тағы төрт Filmation ойынын шығарды. Alien 8 (1985) әзірлеушілер Knight Lore-ге реакция жасауға үлкермей, асығыс түрде шығарылды, бірақ Retro Gamer оның асығыстығы байқалмады деді, себебі Alien 8 Knight Lore-ге қарағанда үлкен ойын әлеміне және одан да көп жұмбақтарға ие болды. Alien 8 және Knight Lore ойындары ұқсас, бірақ біріншісі ғарыш кеңістігінде өтеді. Жаңартылған Filmation II қозғалтқышымен Nightshade (1985) түс пен жылжымалы графиканы қосты (жапырақты экран бөлмелерінің орнына); бірақ Retro Gamer оның ойынды салыстырмалы түрде жайсыз деп санады. Gunfright (1986) – Stampers-тің соңғы ойыны ретінде жарияланды, сонымен қатар Filmation II-ді қолданды және оның алдыңғы нұсқасына қарағанда сенімді болды. Pentagram (1986) жапырақты экран бөлмелеріне оралды және оның экшнге негізделген ойынында жауларды ату мүмкіндігі болды. Ол нашар сатылып, Сабереманның соңғы ойыны болды. Осы уақытта Стампер ағайындылары консоль индустриясына енуге тырысты. Олар 1980-ші жылдардың ортасында Ultimate компаниясын U.S. Gold компаниясына сатып, Nintendo консольдық ойындарын әзірлеу үшін Rare компаниясын құрды. Ultimate-тің соңғы екі изометриялық ойынының сапасы төмен болса да, тұтынушылардың жанрға деген қызығушылығы сақталды. Британияда бірнеше жыл бойы изометриялық, жапырақты экран тренді жалғасты. Fairlight, Sweevo's World және Get Dexter-ден басқа, басқа изометриялық жапырақты экран ойындарына Джон Ритманның Knight Lore-ге шабыттанған Batman (1986), Head over Heels (1987), The Last Ninja (1987), La Abadía del Crimen (1987), Cadaver (1990) және консольдік ойындар Solstice (1990) және Landstalker (1992) кірді. Ойыншылар жанрдың ұқсас қайталануынан шаршаған сайын, әсіресе Ритманның ойындары жаңа идеялар әкелді. Knight Lore-ге дейінгі изометриялық Ant Attack ойынын жасаған Сэнди Уайт Ultimate-тің ойын "тепе-теңдігіне" және батыл дизайн шешімдеріне таң қалды. The Great Escape, тағы бір изометриялық ойынның әзірлеушісі Knight Lore-ді "шабыттан гөрі бәсекелес туынды" деп қарастырды, бірақ ол оны тоғыз ай бойы Where Time Stood Still ойынын жасауға итермеледі. Retro Gamer Knight Lore әсері 30 жылдан кейін Populous (1989), Syndicate (1993), UFO: Enemy Unknown (1994) және Civilization II (1996) сияқты туындылар арқылы сақталғанын жазды. Бұл стиль Baldur's Gate, Planescape: Torment, Diablo және Fallout сияқты компьютерлік рөлдік ойындарға да тарады. GamesRadar Matt Cundy 2009 жылы изометриялық перспектива ойын дизайнында маңызды тақырып емес екенін мәлімдегенмен, 2014 жылы Vice Chris Scullion Knight Lore изометриялық әсерін The Sims 4 (2014) және Diablo III (2012) ойындарына іздестірді. Knight Lore Spectrum-тің ең үздік ойындары мен кез-келген платформадағы ең үздік ойындардың бірнеше тізіміне енгізілді. Ол екі фангеймге: 1999 жылғы жалғастыруға және 2010 жылғы 3D ремейкке шабыт берді, ол төрт жыл бойы жасалып келді. Бұрыннан изометриялық ойындар болғанымен, ретроспективті шолуда Гиллен (Rock, Paper, Shotgun) Knight Lore-ні физикалық тереңдігі бар "әлемді" ұсынып, қарапайым аркадалық ойындардың механикасынан өзгешеленетін алғашқы ойын деп еске алды. Jeremy Signor (USgamer) Knight Lore-ні картина емес, әлемдей сезіндіретінімен келісті және ойынның инновациялық тәсілі – бірінен кейін бірі экрандық бөлмелерді ("жапырақты экран") пайдалану, The Legend of Zelda ойынынан жылдар бұрын пайда болғанын қосты. Гиллен ойынның жазалау стилінің (кешірімсіз ойын, жоғары қиындық, қолайсыз басқару) одан бері 30 жыл ішінде ескіргенін айтты және Knight Lore-ні "өте инновациялық, керемет атмосфералық, бірақ толығымен ойнауға болмайтын" деп сынады, сондай-ақ Head over Heels (1987) сияқты ойындар одан жақсы сақталғанын ұсынды. Peter Parrish (Eurogamer) ойынды мазасыз деп тапты, бірақ жақсы жасалғанын мойындады. Dan Whitehead осы басылымнан да Rare Replay жинағының 2015 жылғы Knight Lore нұсқасы ZX Spectrum процессорларының экрандағы нысандарды көрсетудегі қиындықтарын еске түсіретін қиын анимацияны сақтағанын бағалады.