Кіріспе
Гүлді өсімдіктер туысы Oxalis (['/ɒ//k//s//ə//l//ᵻ//s/ (американдық ағылшын тілі) немесе /ɒ//k//s//'//ɑː//l//ᵻ//s/ (британдық ағылшын тілі)]) – 550-ден астам түрін қамтитын Oxalidaceae тұқымдасына жататын гүлді өсімдіктер туысы. Бұл туыс полярлық аймақтардан басқа әлемнің көп бөлігінде кездеседі; түрлердің әртүрлілігі ерекше түрде тропикалық Бразилияда, Мексикада және Оңтүстік Африкада бай. Көптеген түрлер ағаш шыршасы (кейде "ағаш шыршасы" немесе "ағаш шыршасы" деп жазылады) деп белгілі, себебі олардың дәмі қышқыл, нағыз шыршаның (Rumex acetosa) дәміне ұқсас, бірақ олар алыс туысқан. Кейбір түрлерін гүлдерінің түсіне қарай сары сорелл немесе қызғылт сорелл деп атайды. Ал басқа түрлері халық арасында жалған үш жапырақты қонжыр деп танылады, ал кейбіреулері қышқыл шөп деп аталады. Тұқымның барлығын атау үшін оксализ термині де қолданылады.
Oxalis ('/ɒ//k//s//ə//l//ᵻ//s/ (American English) or /ɒ//k//s//'//ɑː//l//ᵻ//s/ (British English)) is a large genus of flowering plants in the wood sorrel family Oxalidaceae, comprising over 550 species. The genus occurs throughout most of the world, except for the polar areas; species diversity is particularly rich in tropical Brazil, Mexico, and South Africa. Many of the species are known as wood sorrels (sometimes written "woodsorrels" or "wood sorrels") as they have an acidic taste reminiscent of the sorrel proper (Rumex acetosa), which is only distantly related. Some species are called yellow sorrels or pink sorrels after the color of their flowers instead. Other species are colloquially known as false shamrocks, and some called sourgrasses. For the genus as a whole, the term oxalises is also used.
Тамақ ретінде
Ағаш шыршасы (оксалис түрінің бірі) – мыңдаған жылдар бойы әлемнің түкпір-түкпірінде адамдар жеген, жеуге жарамды жабайы өсімдік. Доктор Джеймс Дьюктің "Жеуге болатын арамшөптер туралы нұсқаулық" кітабында Киова тайпасының ұзақ сапарларда шөлді басу үшін ағаш шыршасын шайнағаны, Потаватоми тайпасы оны қант қосып десерт жасағаны, алгонкиндер оны құмар тудыратын дәрменді деп санағаны, чероки тайпасы ауыз жараларын және тамақ ауруын емдеу үшін ағаш шыршасын жегені, ал ирокездер оны құрыс, қызба және жүрек айнуға қарсы қолданғаны айтылады. Патагония айманында саяхат жасайтын теңізшілер скорбут ауруынан сақтану үшін C витаминінің көзі ретінде скорбут шыршасының (O. enneaphylla) жапырақтарын жеген. Үндістанда төмен өсетін ағаш шыршасы (O. corniculata) желтоқсан-қаңтар айларында ғана жетіледі. Солтүстік-Шығыс Үндістандағы бодо тайпасы кейде оның жапырақтарынан қышқыл балық сорпасын дайындайды. Жалпы ағаш шыршасының (O. acetosella) жапырақтарын кептіріп лимон иісті шай жасауға болады.
Басқа қолданыстар
Бұрын кальций оксалатының кристалдарын ауруларды емдеу үшін және "саль ацетоселла" немесе "соррель тұзы" (сонымен қатар "лимон тұзы" деп те аталады) деп аталатын тұз ретінде алу қалыпты жағдай болған. Өсіп келе жатқан oca түйнек тамырларының жоғарғы жағы зиянкестерді тежеуге көмектесетін, harmaline және harmine-ге толы жарқыраған қоймамен қапталған. Жылжымалы қызылша және, мүмкін, басқа да түрлер мысты аса көп жинақтайды. 1421 жылы Мин әулетінің "Син патшасының патшалығының құпиялары" атты еңбегінде О. corniculata мыс кендерін табу және геоботаникалық іздеу жұмыстары үшін қалай қолданылатыны сипатталған. Осылайша, ластанған топырақты фиторемедиациялау үшін оның әлеуеті болуы мүмкін.
Декоративтік өсімдіктер ретінде
Бірнеше түрі құмырада немесе бақшаларда сәндік өсімдік ретінде өсіріледі, мысалы, O. versicolor. Oxalis гүлдерінің түсі ақтан сары, шабдалы, қызғылт немесе түрлі-түсті болуы мүмкін. Кейбір сорттары қос гүлді болады, мысалы, O. compressus-тың қос гүлді түрі. Кейбір сорттары жапырақтары үшін өсіріледі, мысалы, қою қызғылт жапырақты O. triangularis. Төрт қалыпты жапырағы бар түрлер, әсіресе O. tetraphylla (төрт жапырақты қызғылт қызыл сораң) кейде қателікпен "төрт жапырақты конюшина" деп сатылады, төрт жапырақты конюшинаның мистикалық мәртебесін пайдаланып, адастыруға ұқсайды.