Кіріспе
Dáil Éireann 1922 жылдың 9 қыркүйегінен 1923 жылдың 9 тамызына дейін шақырылды. Үшінші Dáil 1922 жылдың 16 маусымында өткен жалпы сайлауда сайланды. Бұл сайлау 1921 жылдың 6 желтоқсанында қол қойылған Ағылшын-Ирландия келісіміне сәйкес өткізілуі тиіс еді. Ол алғаш рет 9 қыркүйекте жиналды және 1922 жылдың 6 желтоқсанына дейін Оңтүстік Ирландияның Уақытша Парламенті немесе Құрылтай жиналысы қызметін атқарды. 1922 жылдың 6 желтоқсанынан бастап, ол 1923 жылдың 9 тамызында таратылғанға дейін Ирландия еркін мемлекетінің Оирехтас төменгі палатасы (Dáil Éireann) болды.
The Third Dáil was elected at the general election held on 16 June 1922. This election was required to be held under the Anglo Irish Treaty signed on 6 December 1921. It first met on 9 September and until 6 December 1922, it was the Provisional Parliament or the Constituent Assembly of Southern Ireland. From 6 December 1922, it was the lower house (Dáil Éireann) of the Oireachtas of the Irish Free State, until its dissolution on 9 August 1923.
Үшінші Дэйл/Уақытша парламентті сайлау
Үшінші Дэйлге сайлау 1922 жылғы 16 маусымда өтті. Ол пропорционалды өкілдік жүйесі бойынша, бір ауыстырылатын дауыс арқылы жүзеге асырылды. Бүкіл Ирландия аралынан мүшелерді қамтитын Екінші Дэйлден өзгеше, Үшінші Дэйлге Солтүстік Ирландиядан сайланған мүшелер кірмеді. 1921 жылы Екінші Дэйлдің көптеген дауыстармен бекітілген сайлауынан кейін, Англо-Ирландия шарты келісілді, ал Дэйлде өкілдігі бар жалғыз саяси партия – Синн Фейн келісімді жақтаушылар мен оған қарсылар фракцияларына бөлінді; осы екі фракция 1922 жылғы сайлаудың басты күресушілеріне айналды, ал басқа партиялар алғаш рет қатысты. 20 мамырда Артур Гриффит Екінші Дэйлге сайлау алдындағы Синн Фейннің "Пактын" оқып берді, сондай-ақ бұрынғы Оңтүстік Ирландияның сайлау округтері үшін жаңа сайлау жариялады, бұл бірауыздан мақұлданды. Гриффит Солтүстік Ирландияда сайлау өткізуге болмады, себебі Шартында: Солтүстік Ирландиядағы сайлау округтерінен Ирландия еркін мемлекеті Парламентіне мүшелер сайлау өткізілмейді деп көрсетілген. Екі Синн Фейн фракциясы арасындағы келісімге қарамастан, сайлау көпшілік тарапынан Англо-Ирландия шартын қолдау ретінде қарастырылды, ал сайлауға дейін Ирландия еркін мемлекетінің Конституциясының жобасы жарияланды, бұл жүргізіліп жатқан жұмыстың мысалы болды. Шартыны жақтаушылар көпшілік орындарды жеңіп алды; келісімге қарсы фракция жаңа ассамблеяны бойкоттап, оны Екінші Дэйлдің заңды мұрагері деп мойындаудан бас тартты, ал көп ұзамай Ирландияда Азамат соғысы басталды.
Екі үкімет, екі парламент
Шарт бойынша республикалық және британдық жүйелерді біріктіру рәсімдері белгіленді. Бастапқыда екеуі де Шартты өздерінің көзқарастары бойынша растау үшін дербес қалды. Екінші Дэйл және Оңтүстік Ирландияның Төменгі палатасы Шартты ратификациялау үшін жеке-жеке дауыс берді. Әрбір палата ерекше және дербес үкіметтерді таңдады, бірақ олардың құрамында көп ортақ мүшелер болды. Артур Гриффит 1922 жылғы 10 қаңтарда Dáil Éireann президенті болып сайланды және Dáil Éireann жаңа министрлігін құрды, ал Майкл Коллинз 1922 жылғы 16 қаңтарда Уақытша үкімет төрағасы болып тағайындалды және Ирландияның Уақытша үкіметін құрды. Уақытша үкіметтің бұл органға шақырған жарияланымында, ол "Ирландия еркін мемлекеті (келісім) туралы 1922 жылғы заңның талаптарына сәйкес" жасалғаны көрсетілген. 12 тамызда Артур Гриффит табиғи себептерден қайтыс болды, ал 22 тамызда Майкл Коллинз қаза тапты. 25 тамызда У.Т. Косгрейв Коллинздің орнына Уақытша үкімет төрағасы болып тағайындалды. 30 тамызда ол 2-ші Уақытша үкіметті құрды.
Үшінші Дэйлдің бірінші отырысы
Үшінші Дэйл алғаш рет 1 шілдеде жиналуға жоспарланған еді. Ол бес рет кешіктірілді, ал бірінші отырысы тізбектеп 15 шілдеге, 29 шілдеге, 12 тамызға, 16 тамызға және соңында 9 қыркүйекке ауыстырылды. Осы күні В. Т. Косгрейв Dáil Éireann президенті болып тағайындалды. Ол 2-ші Уақытша үкімет құрамымен бірдей құрамда 5-ші Dáil Éireann министрлігін құрды. Кейбір келісімге қарсы ирланд республикашылары жаңа палата, Үшінші Дэйл/Уақытша парламенттің республикалық парламент ме, әлде тәждік жиналыс па екендігін сұрады. Лоренс Гиннелл жиналысқа келіп, оның тәжге немесе республикаға жататындығы туралы жауап талап етті. Ceann Comhairle Ирландияның Лорд-лейтенанты Лорд ФицАланнан "осы Парламентке өзінің ең шын ниетін білдіретін" хабарлама оқыды, бұл Лорд-лейтенант пен Ceann Comhairle осы органы Ирландия Республикасының Дэйлі емес, келісім шарттары бойынша шақырылған орган деп есептегенін көрсетеді.
Конституцияның күшіне енуі екі жүйе бір жүйеге айналды
Ирландия еркін мемлекетінің Конституциясы өз баптарында, оның британдық парламент және Үшінші Дэйл қабылдамайынша күшіне енбейтінін қарастырды, ол оны "құрылтай жиналысы" деп атады. Үшінші Дэйл 1922 жылғы 25 қазанда Ирландия еркін мемлекетінің Конституциясын қабылдады. Бұл құжат содан кейін 1922 жылғы Ирландия еркін мемлекеті Конституциясы заңы арқылы британдық парламенттің бекітуімен 6 желтоқсанда күшіне енді. Жаңа Конституция Оирехтас деп аталатын жаңа парламенттің өкілдер палатасы үшін Dáil Éireann атауын пайдаланды. Дегенмен, ол осы жаңа төменгі палатаға алғашқы сайлау өткізілгенге дейін "құрылтай жиналысының" "жаңа" Dáil Éireann-ге берілген "барлық өкілеттіктер мен билікті" жүзеге асыратынын көздерді. Сондықтан Үшінші Дэйл 1922 жылдың желтоқсанынан бастап 1923 жылғы 9 тамызда 1923 жылғы жалпы сайлауға дейін таратылғанға дейін заң шығарушы төменгі палата ретінде жұмыс істеді. Төртінші Дэйл 1923 жылғы 19 қыркүйекте шақырылды. Дэйлдердің нөмірлеу жүйесі 1919 жылғы қаңтарда шақырылған Бірінші Дэйлден басталады.