Инге I Харальдссон: Норвегия патшасы және азамат соғысы дәуірі

Кіріспе

Норвегия королі Инге Харальдссон (Ingi Haraldsson; 1135 – 3 ақпан 1161) – 1136 жылдан 1161 жылға дейін Норвегия королі (Inge I) болды. Инге билеген жылдар Норвегия тарихында азамат соғысы дәуірі деп белгілі кезеңнің бастапқы уақытына сәйкес келді, және ол ешқашан елді жалғыз өзі билеген емес. Ол дене мүкілігіне байланысты көбінесе Инге Крокригг (Inge Krokrygg; Old Norse: Ingi krókhryggr) деп аталады. Дегенмен, бұл атау орта ғасырлық деректерде кездеспейді.

Балалық шағы және қосылу

Инге король Харальд Гиллдің әйелі Ингиридр Рагнвальдсдоттерден туған жалғыз ұлы болды. Бірақ сол кезде таққа мұрагерлік үшін заңды туылғандығы маңызды фактор болған жоқ. Инге Шығыс Норвегиядағы Огмунд немесе Амунд Гирдарсонның тәрбиесінде өсті. Оның әкесі Харальд 1136 жылы Сигурд Слембе тарапынан өлтірілді. Бір жасар Инге Сарпсборг маңындағы Боргартинг ассамблеясында король деп жарияланды. Оның екі туған інісі, Магнус пен Сигурд та, басқа ассамблеяларда король аталды. Олардың қамқорлары Сигурд Слембе мен оның одақтасы, бұрынғы король Магнус Соқырға қарсы бірікті. 1139 жылы олар Холменгра шайқасында жеңіліп, қаза тапты. Моркинскинна және Хаймскрингла сағаларында айтылғандай, Ингедің денсаулығының нашарлауы 1137 жылы шайқаста қамқорларының бірімен бірге болғаннан кейін басталды: «оның арқасы қисайып, бір аяғы екіншісінен қысқа болды; және ол өмірінің соңына дейін жүруге қиналды». Даниялық хронист Саксо Грамматикус бала кезінде бір қызметші қыздың қолынан еденге түсіп қалғаннан кейін оның жұлынға айырылғанын айтады. Инге, Сигурд және Магнус кәмелетке толмаған кезде елге олардың қамқорлары бейбітшілікпен билік етті, олардың ішінде Ингедің анасы, королева Ингиридр ең белгілісі болды. Магнус туралы көп мәлімет жоқ, ол 1140 жылдары қайтыс болды. 1142 жылы төртінші ағасы Эйстейн Шотландиядан Норвегияға келді, онда ол өскен. Харальд Гилл Эйстейнды өлімінен бұрын ұлы ретінде мойындаған, сондықтан Эйстейнге патшалықтың бір бөлігі берілді.

Ересектілік және билік ету

Патшалықтың бөлінуі аумақтық сипатта болған жоқ, барлық бауырлар елдің барлық бөліктерінде тең патшалық мәртебесіне ие болған секілді. Сагалар бойынша, бауырлардың арақатынасы олардың қамқоршылары тірі болғанда бейбіт болды. Олардың билік ету кезеңінде 1152 жылы Нидароста (Тронхейм) тәуелсіз норвегиялық архиепископтық құрылды. Қамқоршылары қайтыс болғаннан кейін және бауырлар өскенде, қақтығыс басталды. 1155 жылы Бергенде бауырлардың кездесуі король Инге мен король Сигурдтың адамдары арасында төбелес тудырды, нәтижесінде король Сигурд қаза тапты. Король Эйстейн кездесуге кешігіп келді және Сигурд өлгеннен кейін ғана қалаға жақындады. Инге мен Эйстейн арасында шартты келісімге қол жеткізілді. Бергендегі төбелес себептері әлі де даулы. Сагалар бойынша, Эйстейн мен Сигурд Ингеден патшалық атағын алып, оның патшалық үлесін өздері арасында бөлісуді жоспарлаған. Кейбір қазіргі заманғы тарихшылар бұл нұсқаға күмән келтіріп, оны Инге өзінің агрессивті әрекеттерін ақтау үшін пайдаланғанын айтады. Дегенмен, 1155 жылғы оқиғалардан кейін Инге мен Эйстейн арасындағы бейбітшілік ұзаққа созылмады. 1157 жылы екі тарап та күш жинап, қарсыласуға дайындалды. Инге күштері Эйстейн күштерінен көп болды, ал олар Мостер маңындағы батыс жағалауда кездескенде, Эйстейн күштері ыдырады. Эйстейн қашуға мәжбүр болды, ол сол жылы Бохусланда қолға түсіп, өлтірілді. Енді Инге жалғыз қалған бауыр болды. Алайда Сигурд пен Эйстейннің қолдаушылары Сигурдтың ұлы Хаконның айналасына бірікті. Олар Ингеге қарсы күресті жаңартты. «Хаймскрингла» Инге lendmenn деп аталатын «басшылардың» арасында танымал болғанын, өйткені ол оларға патшалықты басқаруда үлкен үлес қосуға мүмкіндік бергенін айтады. Оның кеңесшілерінің ішінде ең бастысы Gregorius Dagsson болды, ал тағы бір көрнекті қолдаушысы – Erling Skakke. Патшаның анасы, ұлынан кейін де тірі қалған, оның билігі кезінде де ықпалды болды. 1161 жылдың 7 қаңтарында Gregorius Хакон патшасының әскерлерімен болған шайқаста қаза тапты. Сол жылдың 3 ақпанында Инге жеңіліп, Осло маңында Хакон патшаға қарсы шайқасқа кіргенде қаза тапты, оның көптеген әскерлері, оның вассалы Гудрёдр Олафссон, Аралдардың қуылған патшасы, Хакон патшаның жағына көшті. Ол Ослодағы Санкт-Халвард шіркеуіне жерленді.

The division of the kingdom does not seem to have been territorial, all brothers seem to have held equal regal status over all parts of the country. According to the sagas, relations between the brothers were peaceful as long as their guardians were alive. This period of their reign saw the establishment of an independent Norwegian Archiepiscopacy in Nidaros (Trondheim) in 1152. As their guardians died, and the brothers grew up, conflict broke out. In 1155, a meeting between the brothers in Bergen resulted in fighting breaking out between the men of king Inge and king Sigurd, in which king Sigurd was killed. King Eystein was late in arriving for the meeting, and only approached the city after Sigurd was already dead. An uneasy settlement was reached between Inge and Eystein. The reasons for the fighting in Bergen remain disputed. According to the sagas, Eystein and Sigurd had plotted to strip Inge of his royal title and divide his share of the kingdom between them. Some modern historians doubt this version, seeing it as Inge’s excuse for his own aggressive actions. In any event, peace between Inge and Eystein did not hold for long after the events of 1155. In 1157, both sides gathered their forces for a confrontation. Inge’s forces outnumbered Eystein’s, and when they met, on the west coast near Moster, Eystein’s forces melted away. Eystein was forced to flee, he was caught and killed in Bohuslän later the same year. Inge was now the last remaining brother. However, the supporters of Sigurd and Eystein united behind a son of Sigurd, Haakon the Broadshouldered. They renewed the fight against Inge. Heimskringla notes that Inge was popular among the “chieftains” – the lendmenn – because he allowed them a great say in the running of the kingdom. Foremost among his advisors was the lendmann Gregorius Dagsson, another prominent supporter was Erling Skakke. The king’s mother, who survived her son, also appears to have remained influential throughout his reign. 7 January 1161, Gregorius was killed in a skirmish with king Haakon’s forces. On 3 February the same year, Inge was defeated and killed, leading his men into battle against King Haakon near Oslo, after many of his men, led by his vassal Guðrøðr Óláfsson, the exiled King of the Isles, defected to King Haakon’s side. He was buried in St. Hallvard’s church in Oslo.

Салдары

1129 жылдан 1155 жылға дейін король Инге мен оның бауырларының кәмілетке толмаған кезеңіндегі бейбітшілік Норвегияның 1240 жылға дейін көрген ең ұзақ бейбіт кезеңі болды, себебі бауырлар арасындағы талас Норвегия азамат соғысы дәуірін бастады. «Хаймскрингла» Инге туралы былай сипаттайды:

Король Инге олардың арасында ең көркем жүздісі еді. Оның сары, бірақ жұқа шашы болған, ол жиі иілген. Бойы кішкентай еді, және бір аяғының құрғақ болуынан және арқасы мен кеудесіндегі дөңгелектерден өзі жүруі қиын болды. Ол көңілді сөйлеуге бейім, достарына мейірімді, жомарт еді және елді басқаруда басқа басшыларға кеңес беруге рұқсат берді. Сондықтан ол халық арасында танымал болды, және осының бәрі патшалықты және халықтың көп бөлігін оның жағына тартты. s:Heimskringla/Сигурд, Инге және Эйстейн сағасы, Харальдтың ұлдары#Харальдтың ұлдарының мінез-құлқы мен әдеттері. Инге құлағаннан кейін, оның қолдаушылары лендман Эрлинг Скакке және оның ұлы, король Магнус Эрлингссонның төңірегіне бірікті. Бұл топ кейде лендмандық партия деп аталады. Инге патшаның сағаларында оның ұрпақтары туралы ешқандай мәлімет жоқ, бірақ король Сверреге қарсы талапкерлердің бірі, Йон Кувлунг (1188 жылы қайтыс болды), өзінің Ингедің ұлы екенін мәлімдеді.