Кіріспе

АҚШ Конституциясы бойынша биліктерді бөлу туралы мәлімет

Биліктерді бөлу – Шарль де Секунда, барон де Монтескьедің «Заңдар рухы» атты еңбегінде қалыптасқан саяси доктрина. Ол үш жеке тармағы бар конституциялық үкіметті жақтады, олардың әрқайсысы бірін-бірің тексеруге және қадағалауға қабілетті. Бұл философия АҚШ Конституциясын жасауға зор ықпал етті, оған сәйкес АҚШ үкіметінің Заң шығарушы, Атқарушы және Сот тармақтары билікті теріс пайдаланудың алдын алу үшін бөлек ұсталады. Америкалық биліктерді бөлу жүйесі тексеру және тепе-теңдік механизмімен байланысты. Ағарту дәуірінде Монтескье сияқты философтар өз жазбаларында осы принципті қолдады, ал Томас Гоббс сияқты басқалары оған қарсы болды. Монтескье заң шығарушы, атқарушы және сот билігін бөлуді жақтаған маңызды тұлғалардың бірі болды. Оның жазбалары АҚШ-тың негізін қалаушы әкелеріне, атап айтқанда, 1787 жылғы Конституциялық конвенцияға қатысқан Александр Гамильтон мен Джеймс Мэдисонға елеулі әсер етті. 18 ғасырда кейбір АҚШ штаттары биліктерді қатаң бөлуді сақтамады. Мысалы, Нью-Джерсиде губернатор штаттың жоғарғы сотының мүшесі және Нью-Джерси заң шығарушы жиналысының бір палатасының төрағасы қызметін атқарды. Делавэр президенті Саяжай соттың мүшесі болды, ал штат заң шығарушы органының екі палатасының төрағалары атқарушы органда вице-президенттер ретінде қызмет етті. Делавэр мен Пенсильванияда атқарушы кеңестің мүшелері бір уақытта судьялар болып та қызмет етті. Керісінше, көптеген оңтүстік штаттар биліктерді бөлуді міндетті етті. Мэриленд, Виргиния, Солтүстік Каролина және Джорджия штаттары үкімет тармақтарын «бөлек және ерекше» деп сақтады.

Заң шығарушы өкілеттік

Конгресс АҚШ үшін заң шығарудың жалғыз құқығына ие. Делегациясыздық доктринасына сәйкес, Конгресс заң шығару жауапкершілігін басқа агенттікке жүктемеуі керек. Осыған байланысты, Жоғарғы Сот 1998 жылғы Клинтонға қарсы Нью-Йорк қаласы ісінде Конгресс Конституциямен үкіметке берілген өкілеттіктер арқылы Президентке «жобалық ветоны» беруге құқылы емес деп шешті. Конгресс өкілеттігін кең ауқымды түрде бермеген жағдайларда, Жоғарғы Сот оған қатысты талаптарды жеңілдетіп қарастырды. Делегациясыздықтың нақты шектерін анықтаған алғашқы істердің бірі – Уэйманға қарсы Саутард, 23 U. S. (10 Wet.) 1, 42 (1825 ж.). Конгресс соттарға сот процедурасын белгілеу құқығын берген; бұл Конгресс сот жүйесіне заң шығару өкілеттіктерін конституцияға қайшы түрде бергеніне тең деп мәлімделді. Бас судья Джон Маршалл процедуралық ережелерді анықтау заң шығару функциясы екенін мойындады, бірақ «маңызды» мәселелер мен қарапайым егжей-тегжейлі мәселелерді ажыратты. Маршалл «жалпы ережелер қабылдануы мүмкін, ал осы ережелерге сәйкес әрекет ететіндерге егжей-тегжейлі мәліметтерді толықтыруға билік беріледі» деп жазды. Маршаллдың сөздері және келешектегі сот шешімдері Конгресске өкілеттіктерді беруде кең мүмкіндіктер берді. Жоғарғы Сот 1930 жылдарға дейін билікті беруді конституцияға қайшы деп таба алмады. Ұлттық қалпына келтіру басқармасын құруға қатысты A. L. A. Schechter Poultry, 295 U. S. 495 (1935) ісінде Конгресс Президентке «әділ бәсекелестік» кодектерін жасауға рұқсат бере алмады. Конгресс атқарушы органдардың іс-қимылдарын реттейтін белгілі бір стандарттарды белгілеуі тиіс деп шешілді. Алайда, Сот «әділ және ақылға сыятын», «қоғамдық мүдде» және «қоғамдық ыңғайлылық» сияқты тіркестер жеткілікті деп санайды.

Атқарушы билік

Атқарушы билік, ерекшеліктер мен шектеулермен бірге, Президентке жүктеледі. Заң бойынша (2-тарау) Президент Армия мен Флоттың Бас қолбасшысы болады, бірнеше штаттың қарулы күштері қызметке шақырылғанда, келісімдер жасауға және лауазымдарға тағайындауларды "Сенаттың кеңесі мен келісімімен" жүзеге асыруға, елшілер мен мемлекеттік министрлерді қабылдауға және "заңдардың адал орындалуын қамтамасыз етуге" құқылы (3-тарау). Осы сөздерді пайдалану арқылы Конституция Президенттен заңды жеке өзі орындауды талап етпейді; керісінше, Президентке бағынышты лауазымды тұлғалар мұндай міндеттерді орындай алады. Конституция Президентке Конгресс қабылдаған және Президент бекіткен заңдардың адал орындалуын қамтамасыз етуге өкілеттік береді. Конгресс мұндай тағайындауларды импичмент арқылы тоқтатуға және Президенттің өкілеттіктерін шектеуге құқылы. Соғыс талаптары жөніндегі комиссия (1948 жылғы Соғыс талаптары туралы заңмен құрылған), Штаттар аралық сауда комиссиясы және Федералдық сауда комиссиясы – барлығы дерлік сот функцияларын атқарады – көбінесе Конгрестің тікелей бақылауында болады. Конгресс атқарушы лауазымды тұлғалардың міндеттерін орындауын шектеу үшін заңдар қабылдайды, олар Конгресс қабылдаған заңдармен белгіленген. «Иммиграция және натурализация қызметіне қарсы Чадха» (1983) ісінде Жоғарғы Сот шешім қабылдады: (а) I-баптың 1-тармағындағы заң шығару әрекеттеріне қатысты талаптар – барлық заң шығару өкілеттіктерін Сенат пен Өкілдер палатасынан тұратын Конгресске жүктеуді және 7-тармақтағы талаптар – Сенат пен Палата қабылдаған әрбір заң жобасын заңға айналу алдында Президентке ұсынуды, ал ол мақұлданбаса, Сенат пен Палатаның үштен екісімен қайта қарауды талап ету – Федералдық үкіметтің заң шығару өкілеттігі бірыңғай, мұқият жасалған және жан-жақты қарастырылған процедураға сәйкес жүзеге асырылуын қалаған құрылтайшылардың шешімін көрсетеді. Бұл процедура биліктің бөлінісін қамтамасыз ету үшін Конституциялық құрылымның ажырамас бөлігі болып табылады. Бұдан кейінгі шешімдер бұл істі нақтылады; тіпті екі палата бірлесіп әрекет етсе де, 2/3 көпшіліксіз атқарушы биліктің ветосын жоққа шығара алмайды. Заңнама атқарушы лауазымды тұлғалардың қызметін реттейтін ережелерді белгілеуге әрқашан құқылы.

Сот билігі

Сот билігі – істер мен дауларды шешу құқығы – Жоғарғы Сотта және Конгресс құрған төменгі соттарда бекітілген. Судьялар президент тарапынан Сенаттың кеңесі мен келісімімен тағайындалуы керек, жақсы қызмет атқару кезеңінде лауазымда болып, қызмет еткен кезеңінде кемітпеуге болатын еңбекақы алуға құқылы. Егер сот судьяларында мұндай сипаттамалар болмаса, сот АҚШ-тың сот билігін жүзеге асыра алмайды. Сот билігін жүзеге асыратын соттар «конституциялық соттар» деп аталады. Дегенмен, Конгресс бюджетті, юрисдикцияны және федералдық соттардың құрылымын бақылайтындықтан, сот саласы тәуелсіздігіне қарағанда, көбінесе Конгреске тәуелді деп сипатталады. Конституция емес, Конгресс Жоғарғы Сотты құрғанымен, төменгі федералдық соттарды құру, оларды қалай ұйымдастыру, оларға қанша судья тағайындау және оларды тарату туралы шешімді Конгресс қабылдайды. Конгресс сондай-ақ төменгі федералдық соттарға юрисдикция беру және одан юрисдикцияны алып тарту құқығына ие. Сонымен қатар, судьялар соңғы үкім шығаруға құқылы болғамен, олар оны іске асыру үшін атқарушы билікке жүгінуі керек. Конгресс «заң шығарушы соттарды» да құруы мүмкін, олар сот органдары немесе комиссиялар түрінде болмайды, олардың мүшелері конституциялық сот судьяларына қарағанда лауазымдық немесе еңбекақылық кепілдіктерге ие емес. Заң шығарушы соттар АҚШ-тың сот билігін жүзеге асыра алмайды. Мюррейдің жалға алушысы Хобокен жері мен жақсарту компаниясына қарсы (1856) ісінде Жоғарғы Сот заң шығарушы соттың «жалпы құқық бойынша, әділдік бойынша немесе теңіз құқығы бойынша» іс қарауға құқығы жоқ екенін, себебі мұндай іс сот қарауына жататындығын мәлімдеді. Заң шығарушы соттар тек «қоғамдық құқықтар» мәселелерін (мемлекет пен жеке тұлға арасындағы даулар мен саяси шешімдер) қарауға құқылы.

Атқарушы

Президент Конгресске вето құқығы арқылы бақылау жасайды, бірақ Конгресс кез келген ветоны (жасырын ветоны қоспағанда) әр палатаның үштен екі көпшілігімен жоққа шығара алады. Конгрестің екі палатасы отырысты кейінге қалдыру күні туралы келісе алмаса, президент дауды шеше алады. Президенттің шақыруымен бір немесе екі палата да төтенше жағдайға байланысты отырысқа шақырылуы мүмкін. Вице-президент Сенаттың төрағасы болып қызмет етеді, бірақ ол тек дауыс тең болғанда шешу үшін дауыс бере алады. Жоғарыда айтылғандай, президент судьяларды Сенаттың кеңесімен және келісімімен тағайындайды. Олар сондай-ақ кешірім беру және жазаны жеңілдету құқығына ие. Мұндай кешірімдер Өкілдер палатасы немесе Сенаттың бекітуін қажет етпейді, тіпті оны алған адам да қабылдауға міндетті емес. Президент Жоғарғы Соттың шешімдерін орындауға міндетті емес. Жоғарғы Соттың шешімдерін күштеңдіруге құқығы жоқ; күштеңдіру құқығы тек атқарушы билікке тиесілі. Осылайша, атқарушы билік сот шешімдерін орындаудан бас тарту арқылы Жоғарғы Сотқа бақылау тануы мүмкін. Дегенмен, Соттың беделі оны іске асыруды қиындатады. Президент – АҚШ армиясы мен теңіз күштерінің азаматтық бас қолбасшысы. Олар кенеттен туындаған дағдарыс жағдайында тиісті әскери шаралар қолдануға бұйрық беруге құқылы. Алайда, соғыс жариялау құқығы тек Конгреске берілген, сондай-ақ қарулы күштерді жинауға, қаржыландыруға және күтіп ұстауға да олардың құқығы бар. Конгресс қарулы күштердің жұмыс істейтін заңдарын және ережелерін, мысалы, Әскери сот әділеттілігінің бірыңғай кодексін белгілеуге және президент тағайындаған барлық генералдар мен адмиралдарды Сенаттың көпшілік дауысымен бекітуді талап етуге міндетті, олар қызметке кіріспес бұрын.

Соттық

Соттар атқарушы және заң шығару биліктерінің конституциялық ережелерге сәйкестігін сот қарауы арқылы тексеріп отырады. Бұл қағида Конституцияға тікелей жазылмаған, бірақ Конституцияны жасаған көптеген саясаткерлер (мысалы, «Федералист» қағаздарында айтылғандай) осыны көздеген. Жоғарғы Сот «Марбери мен Мэдисон» ісінде сот қарауының прецедентін орнатты. Бұл шешімге кейбір тараптар наразылық білдірді, себебі бұл саяси ыңғайлылыққа байланысты болды, бірақ аталған істегі саяси жағдайлар қарама-қарсы пікірлердің өзін көрсетуіне кедергі келтірді. Осы себепті, сот конституцияға қайшы деп табатын заңды жоюға болатынын тек прецедент арқылы бекітті. Көптеген адамдар Жоғарғы Сот ғана заңның конституциялық екенін анықтай алады деп санайды, бірақ бұл құқық төменгі соттарда да бар. Алайда, еліміз бойынша міндетті болып табылатын шешімдер тек Жоғарғы Сот шешімдері ғана. Мысалы, апелляциялық сот шешімдері тек сол соттың құзыретіне бағынатын аймақта ғана міндетті болып табылады. Заңдардың конституциялық сәйкестігін тексеру құқығын Конгресс шектей алады, өйткені ол соттардың құзыретін белгілеуге құқылы. Конгресстің сот жүйесінің құзыретін белгілеуге қатысты конституциялық шектеуі тек Жоғарғы Сотқа қатысты: Жоғарғы Сот тек апелляциялық сот ретінде жұмыс істей алады, мемлекеттерге қатысты және шетелдік елшілерге, министрлерге немесе консулдарға қатысты істерді қоспағанда. Бас судья президенттің импичмент процесі кезінде Сенат отырысына төрағалық етеді. Алайда, Сенат регламенті төрағалық етушіге көп құқық бермейді. Осы себепті, Бас судьяның осы мәселедегі рөлі шектеулі. 1819 жылы қабылданған «МакКаллок пен Мэриленд» ісінде екі маңызды қағида орнатылды, олардың бірі штаттардың федералды үкіметтің конституциялық өкілеттіктерін жүзеге асыруына кедергі келтіретін әрекеттер жасауына болмайтынын түсіндіреді. Екіншісі, Конгресс Конституцияда жазылған нақты өкілеттіктерді іске асыру үшін ұлттық үкімет құруға қажетті жасырын өкілеттіктерге ие екенін түсіндіреді. АҚШ үкіметінің үш тармағының да белгілі бір өкілеттіктері бар және бұл өкілеттіктер үкіметтің басқа тармақтарымен байланысты. Осы өкілеттіктердің бірі – тікелей өкілеттіктер. Бұл өкілеттіктер Конституцияда әрбір үкімет тармағына тікелей берілген. Тағы бір өкілеттік – жасырын өкілеттіктер. Бұл өкілеттіктер көрсетілген өкілеттіктерді орындау үшін қажетті өкілеттіктер. Сонымен қатар, туа біткен және бірдей өкілеттіктер де бар. Туа біткен өкілеттіктер Конституцияда көрсетілмеген, бірақ үкіметтің әртүрлі тармақтары оларды жүзеге асыра алады. Бірдей өкілеттіктер мемлекеттік және федералды үкіметтерге берілгендер. Конституцияда көрсетілмеген, бірақ федералды үкіметке берілген өкілеттіктер де бар. Бұл өкілеттіктер федерализм деп аталатын жүйеде штаттарға беріледі. Конгресс – үкімет тармақтарының бірі, сондықтан оның заңдар қабылдау және ережелер белгілеу үшін қолданатын көптеген өкілеттіктері бар. Оларға тікелей, жасырын және бірдей өкілеттіктер жатады. Ол банкроттықты, штаттар мен басқа елдер арасындағы сауданы, қарулы күштерді және Ұлттық гвардияны немесе милицияны реттеу үшін тікелей өкілеттіктерін пайдаланады. Сонымен қатар, олар басқа өкілеттіктерді жүзеге асыру үшін қажетті және тиісті барлық заңдарды бекітеді. Бұдан өзге, Конгресс азаматтық алу туралы заңдар шығарады. Жасырын өкілеттіктер салықтарды реттеу, әскерге шақыру, иммиграцияны басқару, мүгедектерді қорғау, ең төменгі жалақыны белгілеу және дискриминацияны заңсыз ету үшін қолданылады. Конгресстің туа біткен өкілеттіктері ұлттық шекараларды бақылау, сыртқы істермен айналысу, жаңа аумақтарды қоса беру, мемлекетті төңкерістен қорғау және шетелдіктерді қабылдау немесе шығару туралы шешім қабылдау үшін қолданылады. Бірдей өкілеттіктер федералды және штаттық үкіметтерге заңдар жасауға, қоршаған ортаны қорғауға, ұлттық парктер мен түрмелерді сақтауға және полиция күшін ұстауға мүмкіндік береді. Сот тармағы да өкілеттіктерге ие. Олар заңдар мен ережелерді қабылдау үшін тікелей және бірдей өкілеттіктерді пайдалана алады. Олар заңдарды түсіндіру және сот арқылы тексеру үшін тікелей өкілеттіктерді пайдаланады. Бұл тармақ бұрын төменгі соттар қабылдаған заңдарды конституциялық емес деп жариялау үшін жасырын өкілеттіктерді пайдаланады. Сонымен қатар, олар конституциялық емес деп жариялайтын заңдарды қабылдау үшін тікелей өкілеттіктерді пайдалана алады. Бірдей өкілеттіктер мемлекеттік соттардың сот процестерін жүргізуіне және федералды соттардың төменгі штаттық соттардан келетін шағымдарды қарауына мүмкіндік береді. Атқарушы билік те өз өкілеттіктерге ие, оларды заңдар жасау және ережелер белгілеу үшін пайдаланады. Бұл тармақта қолданылатын өкілеттіктер тікелей, жасырын және туа біткен өкілеттіктер. Президент заңдарды бекіту және вето қою, сондай-ақ келісімдер жасау үшін тікелей өкілеттіктерін пайдаланады. Президент Конституция бойынша заңдар адал түрде орындалуын қамтамасыз етуге міндетті және осы мақсатта өкілеттіктерін пайдаланады. Ол жасырын өкілеттіктерді жарлықтар шығару және шетелдік мемлекеттермен келісімдер жасау үшін пайдаланады. Атқарушы билік туа біткен өкілеттіктерді атқарушылық құпиялылықты орнату үшін пайдаланады, яғни ол Конгресс қабылдаған заңдар мен ережелерді күшіне енгізе алады. Ол сондай-ақ Конституцияны және басқа үкімет тармақтары бұрын жасаған келісімдерді күшіне енгізе алады. Тексерулер мен тежелімдер жүйесі үкіметтің ешбір тармағы екіншісінен артық билікке ие болмауына және оны құлатпауына кепілдік береді. Бұл үкіметтің тиімді жұмыс істеуі үшін қажетті биліктің тепе-теңдігін қамтамасыз етеді. Көп жағдайда бұл әрбір тармақты белгілі бір мінез-құлық стандартына бағынуға мәжбүр етеді. Егер үкіметтің бір тармағы екінші тармақтың әрекеті конституцияға қайшы деп санайтын болса, ол оны «көрсетіп», түзетуге тырыса алады. Әрбір тармақ басқа тармақтардың қателіктерін байқап, оларды қызмет ететін халықтың қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін өзгерте алады. Адамдардың билікпен зәулімдікке салыну тарихы бар, бірақ тексерулер мен тежелімдер жүйесі оны жасауды әлдеқайда қиындатады. Сонымен қатар, әрбір тармақты басқаратын бірнеше адам болғандықтан, шешімдерді қабылдамас бұрын пікірталас пен талқылауға мүмкіндік туады. Дегенмен, кейбір заңдар қабылданғаннан кейін қайтарылып алынды, өйткені олар берілген биліктің теріс пайдаланылуы болды. Бұл заңдарды жасаған адамдар қызмет ететін халықтың мүддесін емес, жеке мүдделерін ойлады. Бұл қорқынышты жағдай болғанымен, оны түзетуге болады, басқа үкімет тармағы жасалған қателіктерді түзетуге кірісе алады. Федералды үкімет белгілі бір шекте Native American резервацияларындағы істерге араласуға толыққанды құқылы. Келісімдер жасау және оларды күшіне енгізу қабілеті оларға Native American-мен өзара әрекеттесуге, екі тарапқа да пайдалы келісімдер жасауға және Native American-дер үшін резервациялар құруға мүмкіндік береді, сондай-ақ резервацияда тұратын адамдардың сыртқы әлемнен бұзылмауына және өздерінің қалауынша өмір сүруіне мүмкіндік береді. Бұл жауапкершілік штаттарға да жүктеледі. Бұл орын алады, өйткені келісімдерді федералды үкімет жасайды, бірақ резервациялар штаттардың құзыретіне беріледі. Штаттар одан әрі резервациялардағы Native American-дермен қарым-қатынасты сақтауға және федералды үкімет бұрын жасаған келісімдерді құрметтеуге жауапты.

Салалардың теңдігі

Конституцияда ешқандай бір мемлекеттік биліктің басымдығы туралы тікелей көрсетілмеген. Дегенмен, Джеймс Мэдисон «Федералист» 51-де әр тармақтың басқаларының әрекеттерінен өзін қорғау мүмкіндігі туралы жазғанда: «Әр департаментке өзін-өзі қорғаудың тең күшін беру мүмкін емес. Республикалық үкіметте заң шығару билігі қажетті түрде басым болады». Сот жүйесінің үш тармақ ішіндегі ең әлсізі болуы мүмкін. Шын мәнінде, оның сот қарауына салу құқығы – басқа екі тармаққа қатысты жалғыз мағыналы тежегі – АҚШ Конституциясымен тікелей берілмеген. АҚШ Жоғарғы Соты Азамат соғысына дейін Конгресс актілерін конституцияға қайшы деп жоюға билігін тек екі рет қолданды: «Марбери және Мэдисон» (1803) және «Дред Скотт және Сэндфорд» (1857) істері бойынша. Содан бері Жоғарғы Сот сот қарауына салуды кеңінен пайдаланады. Америка тарихында үш тармақтың бірінің үстемдігі Конгресс пен президент арасындағы күрестің негізгі бөлігі болды. Екеуі де үлкен күш пен әлсіздік кезеңдерін бастан өткерді, мысалы, Азамат соғысынан кейін республикашылар Конгресте көпшілікке ие болды және маңызды заңнаманы қабылдап, президенттің көптеген ветоларын жоққа шығарды. Олар президентті Конгреске бағынышты ету үшін заңдарды қабылдады, мысалы, «Қызметтен босату туралы заң». Джонсонның кейінірек импичменті де президенттікке көп саяси биліктің жоғалуына себеп болды. Алайда, президент 20-шы ғасырда көбінесе үлкен билікке ие болды. Екі Рузвельт те президенттің өкілеттіктерін кеңейтіп, өкіметтері кезінде үлкен билік жүргізді. АҚШ-тың алғашқы алты президенті вето құқығын кеңінен қолданған жоқ: Джордж Вашингтон екі заң жобасына, Джеймс Монро біреуіне, ал Джон Адамс, Томас Джефферсон және Джон Куинси Адамс ешқайсысына вето салмады. Мықты атқарушы билікке сенген Джеймс Мэдисон жеті заң жобасына вето салды. Дегенмен, алғашқы алты президенттің ешқайсысы ұлттық саясатты бағыттау үшін вето құқығын қолданған жоқ. Жетінші президент Эндрю Джексон ветоны саяси қару ретінде алғаш қолданды. Ол өзінің екі президенттік мерзімінде 12 заң жобасына вето салды, бұл оның барлық бұрынғы президенттерінен көп. Бұдан басқа, ол Жоғарғы Сотқа қарсы шығып, Американың жергілікті тайпаларын этникалық тазалау саясатын («Индиандарды жою») жүзеге асырды; ол (бәлкім, апокрифтік түрде) «Джон Маршалл өз шешімін қабылдады. Енді оны орындасын!» деді. Джексонның кейбір ізбасарлары вето құқығын қолданбады, ал басқалары оны ара-тұра қолданды. Тек Азамат соғысынан кейін ғана президенттер Конгресспен теңгерімдесу үшін билікті қолдана бастады. Демократ Эндрю Джонсон «радикалды республикашылар» қабылдаған бірнеше қайта құру заңдарына вето салды. Алайда, Конгресс Джонсонның 29 ветосының 15-ін жоққа шығара алды. Сонымен қатар, ол президенттік билікті шектеу үшін «Қызметтен босату туралы заңды» қабылдады. Заң бойынша, Сенаттың мақұлдауымен жоғары тұрған министрлер кабинетінің лауазымды адамдарын қызметтен босату керек еді. Джонсон заңға қасақана қарсы шыққанда, ол конституцияға қайшы деп санады (кейінірек Жоғарғы Соттың шешімдері осындай ұстанымды растады), Өкілдер палатасы оны импичментке тартты; ол Сенатта бір дауыспен ақталды. Джонсонның импичменті президенттікке үлкен зиян келтірді деп саналды, ол Конгреске дерлік бағынышты болды. Кейбіреулер президент тек қана көрнекі тұлғаға айналады деп сенді, ал Өкілдер палатасының спикері де-факто премьер-министр болады. Джонсоннан кейінгі алғашқы демократиялық президент Гровер Кливленд өзінің өкіметінің күшін қалпына келтіруге тырысты. Бірінші президент ретінде ол 400-ден астам заң жобасына вето салды, бұл оның 21 бұрынғы президенті жасаған заң жобаларының екі есесі. Ол сондай-ақ меценаттық жүйенің нәтижесінде тағайындалған бюрократтарды тоқтата бастады, оларды «қажетті» адамдармен алмастырды. Алайда Сенат көптеген жаңа кандидатураларды растаудан бас тартты, оның орнына Кливлендтен тоқтатыла тұру туралы құпия деректерді беруді талап етті. Кливленд бұл ұсынысты қатаң түрде қабылдамады, «Бұл тоқтатулар менің атқарушылық актілерім, мен Сенат алдында жауап бермеймін және мен өз әрекеттерімді олардың сотқа беруге дайын емеспін» деп мәлімдеді. Кливлендтің халық тарапынан қолдауы Сенатты кері шегінуге және кандидатураларды бекітуге мәжбүр етті. Сонымен қатар, Конгресс Джонсон әкімшілігі кезінде қабылданған даулы «Қызметтен босату туралы заңды» жойды. Жалпы алғанда, бұл Кливлендтің әкімшілігі президенттік бағыныштылықтың аяқталғанын білдірді. Көптеген 20-шы ғасыр президенттері президенттік билікті кеңейтуге тырысты. Теодор Рузвельт, мысалы, президенттің заңмен тікелей тыйым салынбаған нәрсені жасауға рұқсат етілгенін мәлімдеді, бұл оның тікелей ізбасары Уильям Говард Тафтқа қарама-қарсы болды. Франклин Делано Рузвельт Ұлы депрессия кезінде үлкен билікке ие болды. Конгресс Франклин Рузвельтқа кең өкілеттік берді; «Панама Рифайнинг v. Райан» ісінде Сот алғаш рет биліктің бөлінуі қағидасын бұзушы ретінде Конгресске берілген өкілеттіктерді жойды. Аталған «Шехтер Құс Корпорациясы v. АҚШ» ісі, тағы да биліктің бөлінуіне қатысты іс, Франклин Рузвельт президенттігі кезінде де шешілді. Көптеген Жоғарғы Сот шешімдеріне жауап ретінде Рузвельт «Сотты толтыру» жоспарын ұсынды, онда президенттің толтыруы үшін Жоғарғы Сотқа көбірек орындар қосылатын еді. Мұндай жоспар (Конгресте жеңілген) соттың тәуелсіздігі мен билігіне қатысты үлкен зиян келтіретін еді. Ричард Никсон ұлттық қауіпсіздікті өкіметін кеңейтудің негізі ретінде пайдаланды. Мысалы, ол «Президенттің ұлттың қауіпсіздігін сақтауға қатысты туа біткен билігі» судьяның ордерізсіз тыңшылық жүргізуге оны уәкілдік ететінін мәлімдеді. Никсон сондай-ақ «атқарушылық құпиялылық» оны барлық заң шығару бақылауынан қорғайтынын мәлімдеді; сонымен қатар, ол федералдық қаражатты тоқтатты (яғни, үкіметтік бағдарламалар үшін Конгресс бөліп берген ақшаны жұмсаудан бас тартты). Аталған нақты істерде, алайда, Жоғарғы Сот Никсонға қарсы шешім шығарды. Бұл Уотергейт таспаларына қатысты ағымдағы қылмыстық тергеудің нәтижесі болды, бірақ олар атқарушылық құпиялылықтың жалпы қажеттілігін мойындады. Содан бері Никсонның ізбасарлары кейде олар ұлттық қауіпсіздік мүдделерінде әрекет етуге құқылы екенін немесе атқарушылық құпиялылық оларды Конгресс бақылауынан қорғайтынын мәлімдеді. Мұндай талаптар Никсонның талаптарына қарағанда көбінесе шектеулі болғанымен, президенттік биліктің 18-ші және 19-шы ғасырлардан бері үлкеніп кеткенін айтуға болады.

Билік бөлегіне қатысты пікірлер

Көптеген саясаттанушылар билікті бөлуді американдық ерекшеліктің белгілі бір шектеулі дәрежесін анықтайтын шешуші фактор деп санайды. Атап айтқанда, Джон В. Кингдон осы пікірді айтып, билікті бөлу АҚШ-тағы ерекше саяси жүйенің қалыптасуына үлкен үлес қосты деп мәлімдеді. Ол АҚШ-тағы белсенді мүдделі топтардың көптігінің себебін, ішінара, биліктің бөлінуімен байланыстырады; бұл топтарға әсер етуге арналған көптеген мүмкіндіктер береді және топтық белсенділіктің артуына жағдай жасайды. Сондай-ақ, ол оның күрделілігін азаматтардың саяси өмірге қатысу деңгейінің төмен болуының бір себебі деп көрсетеді.

Сот төрелігінің тәуелсіздігі

Биліктерді бөлу сот тәуелсіздігі жөніндегі пікірсайыстар мен судьялардың жұмысының сапасы үшін жауапкершілігін арттыру, мүдделер қақтығысын болдырмау және кейбір судьялардың процессуалдық ережелерді, заңдарды және жоғары соттардың шешімдерін елемегендігі туралы айыптауларға байланысты кейбір даулы мәселелердің тағы да күн тәртібіне енгенін көрсетеді. Көптеген заң шығарушылар биліктерді бөлудің мағынасы – биліктің түрлі салалар арасында бөлінуі екенін жақтайды; ешбір сала жеке мәселелерді (шамалы мәселелерден басқа) бір жақты шеше алмайды, салалар арасында келісімге қол жеткізу қажет. Яғни, «тексерулер мен тепе-теңдік» қағидасы сот саласына да, басқа салаларға да қолданылады – мысалы, адвокаттар мен судьяларды реттеуде, Конгресс федералды соттардың қызметін реттеуде және штат заң шығарушылары штат соттары үшін ережелер белгілеуде. Іс жүзінде бұл мәселелер Жоғарғы Сотқа жүктелгенімен, Конгресс осы өкілеттіктерді иеленеді және Жоғарғы Соттың тәжірибесін ескере отырып, ыңғайлылық үшін ғана Жоғарғы Сотқа береді, бірақ кез келген уақытта оны қайтарып алуға құқылы. Аталған мәселе бойынша көптеген судьялар биліктерді бөлудің мағынасы – соттың сот ісінде тәуелсіз және қол сұғылмаушылық екенін жақтайды. Олардың пікірінше, биліктерді бөлу сот функциясына қатысты барлық өкілеттіктерді тек сот билігіне береді және заң шығарушы және атқарушы билік сот саласының ешбір мәселесіне араласуға құқылы емес. Мемлекеттік деңгейдегі осы көзқарасқа мысал Флорида Жоғарғы Сотының шешімі болып табылады, онда Флорида соттарында қызмет ететін адвокаттарға лицензия беру және оларды реттеу құқығы тек Флорида Жоғарғы Сотына ғана берілген, ал Флорида соттарындағы рәсімдер үшін ережелерді белгілеуге де осы сот өкілетті. Нью-Гэмпшир штаты да осы жүйені қолдайды.