1958 жылғы Роберт А. Хайнлайнның «Ғарыш костюмі – саяхатқа дайын» романы

Кіріспе

1958 жылы жазылған Роберт А. Хайнлайнның ғылыми-фантастикалық романы

«Have Space Suit—Will Travel» – американдық жазушы Роберт А. Хайнлайнның жас оқырмандарға арналған ғылыми-фантастикалық романы. Алғаш рет 1958 жылдың тамыз, қыркүйек және қазан айларында «The Magazine of Fantasy & Science Fiction» журналында бөлім-бөлім жарияланып, 1958 жылы Scribner's баспасымен қатты мұқабамен шығарылды. Scribner's баспасында жарық көрген соңғы Хайнлайн романы 1959 жылы «Хьюго» сыйлығына ұсынылып, 1961 жылы «Секуоя» балалар кітабы сыйлығын жеңіп алды. Хайнлайнның инженерлік білімі оған шынайы деректер қосуға мүмкіндік берді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол жоғары биіктікте қолдануға арналған қысымды костюмдерді жасаған зертханада азаматтық авиация инженері болып жұмыс істеген.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Жақын болашақта Жерде Ай базалары құрылған. Жоғары сынып оқушысы Клиффорд "Кип" Расселл Айға баруға бекінген, бірақ билет бағасы оның шамасынан асып түседі. Оның ерекше әкесі оған жарнамалық ән жазу байқауына қатысуды ұсынады; жеңімпаз жүлдесі – барлық шығындары төленген сапар. Бірақ ол ескі ғарыш костюмін жеңіп алады. Кип костюмді (оған "Оскар" деп ат қояды) жөндеп, іске қосады. Кип колледж үшін ақша жинау үшін ғарыш костюмін қайтаруға мәжбүр болады, бірақ соңғы рет киіп, серуендеуге шығады. Ол қысқа толқынды радиода хабар таратқанда, өзін "Пиви" деп таныстырған біреу жауап береді және үйге қайту сигналын сұрайды. Кенеттен, бір ұшатын тарелка тікелей оның үстіне қонады. 11 жасар қыз (Пиви) және шетелдік жаратылыс ("Аналық Нәрсе") одан қашып шығады, бірақ үшеуі де бірден тұтқындалып, Айға жеткізіледі. Оларды ұстаған ("Wormface") – қорқынышты келбетті жаратылыс, ол басқаларды "жануарлар" деп кемсітеді. Wormface-тің екі көмекшісі ("Майлы" және "Жұқа") бар, олар оған Аналық Нәрсені және Пивиді ұстауға көмектескен, соңғысы – гений және белгілі ғалымның қызы. Аналық Нәрсе құстардың әніндей дыбыстай сөйлейді (бірнеше музыкалық ноталармен көрсетілген), бірақ Кип пен Пиви оны түсінуде қиындық таппайды. Кип, Пиви және Аналық Нәрсе қашып, ең жақын Ай базасына жаяу жетуге тырысады, бірақ қайтадан ұсталып, Плутонға әкелінеді. Кип түрмеге тасталады, кейін Майлы мен Жұқа қосылады, олар енді пайдалы емес болып көрінеді. Жұқаны алып кеткеннен кейін, Майлы Кипке олардың бұрынғы жұмыс берушілері адамдарды жейтінін айтады, содан кейін ол да жоғалып кетеді. Ал Аналық Нәрсе тұтқынға алғандарға пайдалы болып, олар үшін озық құрылғылар жасайды. Ол бомба мен хабар тарату құралын жасау үшін жеткілікті бөлшектерді ұрлай алады. Бомба Wormface-тердің барлығын, біреуін қоспағанда, жояды, ал қалғанын Кип пен Пиви жеңіп алады. Аналық Нәрсе ғарыш костюмісіз сыртқа шығып, хабар тарату құралын іске қосуға тырысқанда тоңып қалады. Кип Оскарды киіп, маяқты іске қосады, бірақ суықтан қатты тоңған. Көмек тез келеді. Кип, Пиви және Аналық Нәрсе Вега V-ге, Аналық Нәрсенің туған планетасына жеткізіледі. Кипті криоконсервацияға алып, Аналық Нәрсенің халқы оны қалай емдеуді шешеді. Ақыры, Аналық Нәрсе Кип күткеннен гөрі мықтырақ екені анықталады, тоңу оған зиян келтірмеген. Кип жазылып жатқанда, Вега антропологы, Кип оны "Джо" деп атаған, Пиви мен Киптен Жер туралы біледі. Кип жазылғаннан кейін, ол, Пиви және Аналық Нәрсе Кіші Магеллан бұлтындағы планетаға барып, өзін-өзі қорғау үшін біріккен көптеген дамыған түрлерден тұратын галактикааралық сотқа тап болады. Алдымен Wormface-тер сотқа тартылады. Олардың өкілдері өте мақтаншыл және басқаларды жек көреді, "Жалғыз Халықты" сынауға батылы жеткен "жануарларды" жоюға уәде береді және қауіпті деп танылады. Олардың планетасы жұлдызынан тыс, қазіргі кеңістік-уақыттан 90 градусқа "бұрылып", тоңуға ұшырауы мүмкін. Содан кейін Пиви, Кип, Юнио (ежелгі Рим жүзбасы) және неандертальдық адамнан тұратын адамзат өкілдігі сотқа тартылады. Неандертальдық адам басқа түрге жататындықтан қабылданбайды. Юнио жауырынышқы, бірақ батыл. Содан кейін Пиви мен Киптің жазбалары дәлел ретінде қабылданады. Адамзатты қорғап, Кип құмарлықпен сөйлейді. Аналық Нәрсе мен басқа бір нәсілдің өкілі қысқа ғұмырлы түрлер негізінен балалар екенін, оларға білім алу мен өсу үшін көбірек уақыт берілгені жөн дейді. Адамзатты "радийдің он екі жартылай өлімінен" кейін (19 200 жыл) қайта қарауға шешім қабылданады. Кип пен Пиви Вегандар берген озық құрылғылармен және ғылыми теңдеулермен Жерге оралады, олар адамзатқа көмектесу үшін берілген. Кип бұл ақпаратты Пивидің әкесі, профессор Рейсфельдке жеткізеді. Рейсфельд Кипке Массачусетс технология институтында толық стипендия ұйымдастырады, онда Кип инженерлік мамандықты және ғарыш костюмдерін жасауды оқығысы келеді.

In the near future, Earth has established some lunar bases. High school senior Clifford "Kip" Russell is determined to get to the Moon, but the price of a ticket is far beyond his reach. His unorthodox father suggests he enter an advertising jingle writing contest; first prize is an all expenses paid trip there. Instead, he wins a used space suit. Kip puts the suit (which he names "Oscar") back into working condition. Kip reluctantly decides to return his space suit for a cash prize to help pay for college, but puts it on for one last walk. As he idly broadcasts on his shortwave radio, someone identifying herself as "Peewee" answers and requests a homing signal. He is shocked when a flying saucer lands practically on top of him. An 11 year old girl (Peewee) and an alien being (the "Mother Thing") flee from it, but all three are quickly captured and taken to the Moon. Their kidnapper ("Wormface") is a horrible looking creature who contemptuously refers to all others as "animals". Wormface has two human flunkies ("Fats" and "Skinny") who assisted him in initially capturing the Mother Thing and Peewee, the latter a genius and the daughter of an eminent scientist. The Mother Thing speaks in what sounds like birdsong (illustrated by a few musical notations), but Kip and Peewee have no trouble understanding her. Kip, Peewee, and the Mother Thing escape and try to reach the nearest human lunar base on foot, but they are recaptured and taken to a base on Pluto. Kip is thrown into a cell, later to be joined by Fats and Skinny, who have apparently outlived their usefulness. After Skinny is taken away, Fats tells Kip that his former employers eat humans, before he too disappears. The Mother Thing, meanwhile, makes herself useful to their captors by constructing advanced devices for them. She manages to steal enough parts to assemble a bomb and a transmitter. The bomb takes care of all but one of the Wormfaces, and between them, Kip and Peewee deal with the last one. The Mother Thing freezes solid when she tries to set up the transmitter outside without a spacesuit. Kip puts Oscar on and activates the beacon, but becomes severely frostbitten in the extreme cold. Help arrives quickly. Kip, Peewee and the Mother Thing are transported to Vega V, the Mother Thing's home planet. Kip is kept in a state of cryopreservation while the Mother Thing's people figure out how to heal him. It turns out that the Mother Thing is far hardier than Kip had suspected and freezing did not hurt her. While Kip recuperates, a Vegan anthropologist whom Kip nicknames "Joe" learns about Earth from Peewee and Kip. Once Kip is well, he, Peewee, and the Mother Thing travel to a planet in the Lesser Magellanic Cloud, to face an intergalactic tribunal, composed of many advanced species that have banded together for self protection. The Wormfaces are put on trial first. Their representatives are so arrogantly xenophobic that they promise to destroy the "animals" who dared to try the "Only People", and are judged to be dangerous. Their planet is to be "rotated" 90° out of the present space time without their star, most likely dooming them to freezing to death. Then it is humanity's turn, as represented by Peewee, Kip, Iunio (an ancient Roman centurion), and a Neanderthal man. The Neanderthal is rejected as being of another species. Iunio proves belligerent, but brave. Peewee's and Kip's recorded remarks are then admitted into evidence. In humanity's defense, Kip makes an impassioned speech. The Mother Thing and a representative of another race argue that the short lived species are essentially children who should be granted more time to learn and grow. It is decided to re evaluate humanity after "a dozen half deaths of radium" (19,200 years). Kip and Peewee are returned to Earth with advanced alien devices and scientific equations provided by the Vegans to help the human race. Kip passes the information along to Professor Reisfeld, Peewee's father. Reisfeld arranges a full scholarship for Kip at the Massachusetts Institute of Technology, where Kip wants to study engineering and spacesuit design.

Қабылдау

Флойд К. Гейл бұл кітапты «Хайнлайнның көптеген кітаптарының арасындағы ең ерсі, балаларға арналған, бірақ ересектерге, оның жасөспірім батырларымен бірдейлік таппағандарға қиын болуы мүмкін» деп жазды.

Фильмге бейімделу

2010 жылы «Жұлдызды жол» сериалының сценарисін жазған Гарри Клор кино нұсқасы үшін сценарий жазып, фильм құқықтарын алғаны жарияланды. Фильм 2013 жылы шығуы күтілген, бірақ 2013 жылдың соңына қарай әлі де «әзірлену сатысында» екені белгілі болды.