Кіріспе
Египет премьер-министрі (1879–1881, 1888–1891, 1893–1894) Рияд-паша (1835 немесе 1836–1911) – египеттік мемлекет қайраткері. Оның есімі Рияз Паша және Рияд Баша (رياض باشا) деп те жазылуы мүмкін. Мансабында үш рет Египет премьер-министрі болды. Оның алғашқы мерзімі 1879 жылдың 21 қыркүйегінен 1881 жылдың 10 қыркүйегіне дейін болды. Екінші мерзімі 1888 жылдың 9 маусымынан 1891 жылдың 12 мамырына дейін жалғасты. Соңғы мерзімі 1893 жылдың 17 қаңтарынан 1894 жылдың 16 сәуіріне дейін болды.
Riyad Pasha (1835 or 1836–1911) was an Egyptian statesman. His name can also be spelled Riaz Pasha and Riyāḍ Bāshā (رياض باشا). He served as Prime Minister of Egypt three times during his career. His first term was between September 21, 1879 and September 10, 1881. His second term was from June 9, 1888 to May 12, 1891. His final term lasted from January 17, 1893 to April 16, 1894.
Шығуы және көтерілуі
Рияд черкес тегінен шыққан, бірақ оның еврей түбі бар деген қауесет тараған. Оның ерте өмірінен көп мәлімет белгілі емес, бірақ 1863 жылы Исмаил паша Мысыр хадиметіне келгенге дейін ол қарапайым қызметте болған. Исмаил осы қарапайым адамда еңбекке қабілеттілігі мен мықты жігерді байқап, оны өзінің министрлерінің бірі етіп тағайындады. Бірақ өзінің көңіліне сыймай, Риядтың да адал және ерекше тәуелсіз мінезді адам екенін білді. Исмаилдың қаржылық қиындықтары оны тергеу комиссиясын құруға мәжбүр еткенде, Рияд комиссия төрағасының орынбасары болып тағайындалған жалғыз адал, зиялы және патриот мысырлық болды. Ол бұл қызметті лайықты атқарды, бірақ Исмаилға ұнамады. 1881 жылдың 9 қыркүйегінде кешкісін Әбдин алаңындағы әскери шеруден кейін Рияд қызметтен босатылды. Денсаулығы нашарлаған ол Еуропаға кетіп, Ураби құлауына дейін Женевада тұрды. Ураби құлағаннан кейін Рияд Мұхаммед Шариф пашаның ішкі істер министрі қызметін қабылдады. Егер Риядтың ниеті осы болса, Ураби мен оның жақтастары бірден жазаланған болар еді. Бірақ британдықтар көтеріліс көшбасшыларына кешірім жасауды талап еткенде, Рияд ішкі істер министрі қызметінде қалудан бас тартып, 1882 жылдың желтоқсанында отставкаға кетті. Ол 1888 жылға дейін қоғамдық істерге қатыспады, содан кейін Нубар паша қызметтен босатылып, үкімет құруға шақырылды. Ол енді мысырлық мемлекет қайраткерінің жалғыз мүмкін саясаты – британдық агент, сэр Эвелин Бэрингпен (кейін Лорд Кромер атанған) үйлесімде жұмыс істеу екенін түсінді. Ол бұл істі үлкен жетістікке жеткізіп, егер бастама болмаса, онда жұмысқа тартылу (corvée) және көптеген басқа реформалардың жойылуын қамтамасыз етті. Алайда, кхедивтің сот кеңесшісі қызметіне ағылшын-үнділік шенеунікті тағайындау Риядтың қарсылығына ұшырады, ол 1891 жылдың мамыр айында отставкаға кетті. 1893 жылдың қаңтарында ол тағы да Аббас II кезінде премьер-министр болды, ол хадивелік және британдық тараптарға салыстырмалы түрде қолайлы деп таңдалды. 1894 жылдың сәуір айында Рияд денсаулығының нашарлауына байланысты қызметтен кетті.
Тұлға
Ол өзінің үлкен бәсекелесі Нұбардан зиялылық және моральдық тұрғыдан да жоғары болғанмен, соңғысының кең саясаткерлік шеберлігі мен икемділігіне ие болмады. Риядтың ұстанымы – игі ниетті автократтың ұстанымы еді; ол мысырлықтардың өзін-өзі басқаруға қабілетсіз деп сенді және оларға балаларға қарағандай қарау қажет, оларды басқалардың зұлымдығынан қорғап, өздеріне зиян келтіруіне жол бермеу қажет. 1889 жылы ол құрметті GCMG орденімен марапатталды. 1907 жылғы 4 мамырда Каирде Лорд Кромердің қоштасу сөзінде Риядқа лайықты құрмет көрсетілді. Бүгінде реформатор болып көрінетін жас мысырлықтан көп батылдық талап етілмейді, бірақ бұрын олай болған емес. Исмаил паша өзіне мойын бұрмайтындарға қатысты өте қатаң шаралар қолданды. Дегенмен, отыз жылдай бұрын Рияз паша Мысырда басылған нашар басқаруға қарсы батыл түрде наразылық білдірді. Ол қиын мәселенің бетін ашудан қорқа алмады.