Кіріспе

Псара (Ψαρά, Psará; ежелгі заманда Ψύρα/Ψυρίη, Psyra/Psyriē) – Эгей теңізіндегі грек аралы. Кішкентай Антипсара аралымен (4 адам) бірге Псара муниципалитетін құрайды. Ол Солтүстік Эгей аймағына кіретін Хиос аймақтық бірлігінің бөлігі болып табылады. Аралдың жалғыз қаласы және муниципалитеттің орталығы да Псара деп аталады. 2021 жылғы халық санауы бойынша Псарада 420 тұрғын бар. Онда Хиос аралымен және Грекияның басқа аймақтарымен байланысқан шағын порт бар. 1824 жылы Грек тәуелсіздік соғысы кезінде Псарадағы қырғын кезінде Осман әскерлері мыңдаған гректерді қырғынға ұшыратты.

География

Псара Хиос аралының солтүстік-батысында, Хиос аралының солтүстік-батыс жағынан және Афинаның солтүстік-шығысынан орналасқан. Аралдың ұзындығы және ені шамамен алғанда және ауданы құрайды. Аралдағы ең биік нүкте – "Profitis Ilias". Муниципалитеттің жалпы ауданы .

Ту

Қазіргі Псара туы негізінен 1824 жылы Псара аймағының жергілікті халқы жасаған, аралдың танымал революциялық туының үлгісімен жасалған. Тәуелсіздік соғысы кезінде Псара кемелерінде қолданылған алғашқы ту, қызыл жиекпен шектелген ақ матадан тігілген. Онда қызыл түспен Filiki Eteria ұйымының символдары бейнеленген (жарты айдың үстіндегі үлкен крест, найза және теңіз якорі). Жылан якорьдің шарына оралған, көбінесе аузының жанында ұшып бара жатқан құс суреті қосылған. Filiki Eteria символдарының екі жағында қызыл бас әріптермен «ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ Η ΘΑΝΑΤΟΣ» (БОСТАНДЫҚ ЖӘНЕ ОЛІМ) деген сөздер, ал кейде аралдың аты «ΨΑΡΑ» немесе «ΨΑΡΡΑ» деп жазылған. 1824 жылғы Псара туының түпнұсқасы Грекияның Ұлттық тарихи мұражайында сақтаулы.

Тарих

Псара Микен дәуірінен бері қоныстанған, тұрғындарының өмірі теңізге байланысты, себебі арал ағашсыз, тасты және жасыл шөп өсімдіктері аз. Гомер, Страбон, Кратин, Суда және Византиялық Стефан аралды Псира (Ψυρά және Ψύρα) және Псириан (Ψυρίαν) деп атаған. Арал тұрғындарының күнкөріс көзі балық аулау, әсіресе жергілікті жерде көп кездесетін лобстерлерді аулау, сондай-ақ теңіз саудасы болған, ал соңғы жылдары туризм де дамыды. Гректердің ежелгі мақалында Дионис құрметіне айтылған «Псира» (Ψύρα τὸν Διόνυσον ἄγοντες) аралға албандықтардың шағын тобы қоныстанды және арванит қауымдастығын құрды, бірақ олар жергілікті грек халқының құрамына тез сіңіп кетті. 16-шы ғасырда Осман билігі тұсында бұрын кеткен Псариоттар басқа қоныс аударушылармен бірге өз отанына оралып, олар жөндеген Палайокастро бекінісінің маңында қоныс құрды. Олар саудамен айналысып, көп пайда тапты. 19-шы ғасырдың басында Псариоттар Грекиядағы Гидра мен Спетсестен кейін үшінші ірі сауда флотына ие болды, онда шамамен 45 кеме болды.

Жою

Псара 1821 жылдың 10 сәуірінде Грекияның Тәуелсіздік соғысына қосылды. Болашақ премьер-министр Константинос Канарис, Димитриос Папаниколис, Андреас Пипинос және Николис Апостолис теңіз басшылары ретінде көзге түсті, олар оттық кемелерді пайдаланып, күшті Осман флотына қарсы күресті. Псараның жергілікті халқы Фессалия, Македония, Хиос, Мошонисия және Кидониядан келген босқындармен одан әрі көбейді. 1824 жылдың 3 шілдесінде (21 маусымда) аралға түрік әскері шапты. Псариоттардың қарсыласуы келесі күні қаланың ескі қамалы Палайокастрода (басқа атауы Маври Рачи, сөзбе-сөз "қара жота") соңғы тұғырмен аяқталды. Осман әскері қамалға шабуыл жасағанда жүздеген сарбаздар, сондай-ақ әйелдер мен балалар онда паналаған. Босқындар алдымен "Ἐλευθερία ἤ Θάνατος" ("Элефтерия и Танатос", "Азаттық немесе өлім") деген жазуы бар ақ туды лақтырды. Бірақ түріктер қамалға кірген сәтте, жергілікті тұрғын Антониос Врацанос оқ-дәрі қоймасына от қойды, нәтижесінде жарылыс болды, одан қала тұрғындары мен олардың жауы бірге қаза тапты. Осылайша олар өліміне дейін өз туына адал болды. Жарылысты көрген және естіген француз офицері оны Весувий вулканының атылуымен теңеді. Халықтың бір бөлігі аралдан қашуға үлкерді, бірақ қашып кетпегендер құлдыққа сатылды немесе өлтірілді. Бұл шабуылдың салдарынан мыңдаған гректер қасіретті тағдырға ұшырады. Арал құлаған және аман қалған тұрғындары қазіргі Оңтүстік Грекияға таралып кетті. Діни қызметкер және ғалым Теофил Кайрис көптеген жетім балаларды қабылдап, олар үшін Теофил Кайристің жетімдер үйі саналған атақты мектепті құрды. Псара 1912 жылдың 21 қазанында Бірінші Балқан соғысы кезінде грек әскери-теңіз күштерімен қайта басып алынғанша Осман империясының қолында болды.

Тарихи тұрғындар саны

Псараның тумасы ағылшын тілінде Псариот немесе Псарианы (Psarian) деп аталады. Жыл Халық саны Өзгеріс1824 1951 700 1961 576 17,7% 1971 487 15,5% 1981 460 5,5% 1991 438 4,8% 2001 422 3,7% 2011 446 +5,7% 2021 420 -5,8%