Кіріспе

Жаңа журналистика – 1960-1970 жылдары дамыған жаңалықтар жазу және журналистика стилі. Ол бұл уақыттағы дәстүрлі емес әдеби тәсілдерді қолданумен, субъективті көзқараспен және ұзақ формадағы көркем емес әдебиеттерге ұқсас әдеби стильмен сипатталады. Көптеген көрнекі бейнелерді пайдалана отырып, тілшілер фактілерге субъективті тілді енгізеді, сонымен бірге олар өздерін баяндап, жазған оқиғаларға толыққанды бойдай салады. Дәстүрлі журналистикада журналист «көрінбейді»; фактілер объективті түрде баяндалуға тиіс. Том Вольф 1973 жылы жарық көрген «Жаңа журналистика» атты журналистикалық мақалалар жинағында осы терминді қазіргі мағынасында бекітті, онда өзінің, Трумэн Капоте, Хантер С. Томпсон, Норман Мейлер, Джоан Дидион, Терри Саузерн, Роберт Кристагау, Гей Талезе және басқалардың еңбектері кірді. Жаңа журналистика стиліндегі мақалалар көбінесе газеттерде емес, «The Atlantic Monthly», «Harper's», «CoEvolution Quarterly», «Esquire», «New York», «The New Yorker», «Rolling Stone» және 1970 жылдардың басында «Scanlan's Monthly» сияқты журналдарда жарияланды. Заманауи журналистер мен жазушылар Жаңа журналистиканың «құндылығы» мен жеке жанр ретіндегі оның мәртебесіне күмән келтірді. Жаңа журналистиканың субъективті сипаты кеңінен зерттелді: бір сыншы осы жанрдың өкілдері журналистерге қарағанда әлеуметтанушылар мен психоаналитиктер ретінде көбірек жұмыс істейді деп санайды. Сондай-ақ, осы жанрдағы көптеген жеке авторларға да сын айтылды.

Терминнің алғысы және баламалы қолданылуы

Америка журналистикасы тарихында әртүрлі адамдар мен бағыттар "жаңа журналистика" деп аталып келді. Мысалы, Роберт Э. Парк өзінің "Газеттің табиғи тарихы" еңбегінде 1830 жылдары пайда болған "центовое басылымды" "жаңа журналистика" деп атады. Сол сияқты, 1880 жылдары Жозеф Пулитцердің "Нью-Йорк Уорлд" сияқты "сары баспасөздің" пайда болуы журналистер мен тарихшыларды "Жаңа журналистика" құрылды деп жариялауға итермеледі. Мысалы, Олт пен Эмери: "Индустрияландыру мен қалалану ХІХ ғасырдың соңғы жартысында Американың бейнесін өзгертті, ал газеттері "Жаңа журналистика" деп аталатын дәуірге енді" деді. Джон Хоэнберг "Кәсіби журналист" (1960) еңбегінде Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін дамыған түсіндірмелі хабарлауды "жаңа журналистика" деп атады, ол ақпарат берумен қатар түсіндіруге де, тіпті үйретуге, өлшеуге, бағалауға да батылы жетеді. 1960 және 1970 жылдары бұл термин кең танымалдылыққа ие болды, көбінесе мағыналары бір-бірімен байланысы жоқ немесе аз болды. Джеймс Э. Мерфи "терминнің көптеген қолданылуы журналистикадағы белгісіз жаңа бағыттардан басқа ештеңеге сілтеме жасайтын сияқты" деп атап көрсеткенмен, Кертис Д. Макдугал өзінің "Түсіндірмелі баяндама" кітабының алтыншы басылымының алғы сөзін "Жаңа журналистикаға" арнады және көптеген қазіргі анықтамаларды тізімдеді: "Белсенді, жақтаушылық, қатысушылық, көрінгеніндей айту, сезімталдық, зерттеушілік, толыққанды, гуманистік, реформаторлық және тағы бірнеше". Эверетт Э. Деннис редакциялаған және кіріспе жазған "The Magic Writing Machine – Студенттік зерттеулер жаңа журналистикасы" атты жинақ алты санатты ұсынады: жаңа көркем емес әдебиет (репортаж), баламалы журналистика ("қазіргі заманғы ашып айтушылық"), жақтаушылық журналистикасы, астыртын журналистика және нақтылық журналистикасы. Майкл Джонсонның "Жаңа журналистика" еңбегі үш құбылысты қарастырады: астыртын баспасөз, көркем әдебиеттің шеберлері және орнықты БАҚ-тың өзгеруі.

Бірінші қолданылуы

Мэтью Арнольд 1887 жылы «Жаңа журналистика» терминін ойлап тапқан, ол газет тарихының толыққанды жанрын, әсіресе Лорд Нортклифтің ғасыр басындағы баспасөз империясын сипаттады. Дегенмен, сол кезде Арнольдтың наразылығының себебі Нортклифф емес, «Палл Молл Газеті» редакторы У.Т. Стидтің сенсациялық журналистикасы болды. Ол Стидтің ашық әшкерелеушілдігін қатты сынға алды және осы редактор басшылығымен «P.M.G., оның сапасы қандай болса да, әдебиет ретінде өміршеңдігін жоғалтып барады» деп мәлімдеді. Стид өзінің журналистикасын «Журналистика арқылы билеу» деп атады.

Алғашқы дамуы, 1960 жылдар

Жаңа журналистика терминінің жанр ретінде қалай және қашан қолданыла бастағаны белгісіз. 1972 жылы ол оның қайдан бастау алғанын білмейтінін айтты. Бұл мәселені ашып көрсетуге тырысқан әдеби сыншы Сеймур Крим 1973 жылы өзінің түсіндірмесін ұсынды. Менің сенімimше, бұл терминді алғаш рет Пит Хамилл қолданды. 1965 жылдың сәуір айында ол маған Nugget Magazine журналына, онда мен редакциялық директор болып жұмыс істедім, қоңырау шалып, жаңа журналистика туралы мақала жазуды ұсынды. Мақала Талезе, Вулф және Джимми Бреслиннің ескі репортаж жанрында жасап жатқан жаңалықтар туралы болуы керек еді. Ол бұл мақаланы жазбады, менің білуімше, бірақ мен бұл терминді әңгімелерде және жазбада қолдана бастадым. Ол таралды және қалыптасты. Бірақ бұл термин қайда және қашан пайда болғанына қарамастан, 1960 жылдардың басында әдеби тәжірибелердің белгілі бір дәлелдері бар, мысалы, Норман Мейлер «Супермен супермаркетке келеді» деп жазу үшін көркем әдебиеттен бас тартқан кезде. Сол жылы Джон Ф. Кеннедидің үміткерлігі туралы баяндама, бұл туынды Мейлердің 1968 жылғы конвенция туралы жазған материалдарында (Майами және Чикаго қоршауы) және басқа да көркем емес туындыларында негіз болды. Вулф өзінің жаңа стильдегі репортажпен алғаш рет 1962 жылы «Эсквайр» журналында Гей Талестің Джо Луис туралы мақаласында танысқанын жазды. «Елудегі Джо Луис» ешқандай журналдық мақалаға ұқсамайтын. Ол қысқа әңгіме сияқты болды. Ол Луис пен оның үшінші әйелі арасындағы жеке кездесумен басталды, - деді Вулф. «Эсквайр» бұл жаңа техникалардың бастауында тұрғанын мәлімдеді. «Эсквайр» журналының редакторы Гарольд Хейс кейінірек: «60-шы жылдары оқиғалар өнердің сіңіру процесіне ілесіп қалуға мүмкіндік бермейтіндей жылдам өрбуде болды, ал біз жақсы романисті тапқанда, оны қазіргі оқиғалардың тартымды құпияларымен баурап алуға тырыстық» деп жазды. Көп ұзамай Нью-Йорк сияқты басқалары да «Эсквайрдың» ізімен жүрді, ал стиль ақырында басқа журналдарға, содан кейін кітаптарға тарады. Көбінесе еске алынбайды, мүмкін, олардың мәнері біршама ойыншыл емес болғандықтан, жаңа форманың ерте және көрнекті үлгілері: Ханна Арендтің «Иерусалимдегі Эйхман» (1963), Джон Херсидің «Хиросима» (1946) және Рейчел Карсонның «Көктемнің үнсіздігі» (1962) туындылары; бұл мақалалар олардың замандас оқырмандары үшін алғаш рет Холокост, ядролық соғыс және жаппай жоюдың экзистенциалдық қаупі туралы мәселелерді қоғамдық санаға енгізді.

1980 жылдар

Сегізінші жылдары жаңа журналистиканың танылуы азайды, бірақ бірнеше белгілі шеберлері беймәлім әдебиеттерінде көркем тәсілдерді қолдануын жалғастырды. Дегенмен, Esquire және Rolling Stone журналдарындағы жас жазушылар, осы стильдің өркендеген екі онжылдығынан бас тарды. Бұл авторлар көркем тәсілдерді толығымен ұмытпады, бірақ оларды азырақ және әлдеқайда қарапайым қолданды. 1975 жылы "Commonweal" журналында Томас Пауэрс: «Жаңа журналистикаға не болды?» деп сұрақ қойды. 1981 жылы Джо Ноцера «Washington Monthly» басылымында Хантер С. Томпсонның журналистік еркіндіктеріне байланысты оның құлдырауын баяндады. Кім кінәлі болса да, Вулфтың 1973 жылғы «Жаңа журналистика» антологиясынан кейін он жыл ішінде жаңа журналистиканың өлімі туралы пікір қалыптасты.

Сипаттамалары

Жаңа журналистика әдеби жанр ретінде белгілі бір техникалық ерекшеліктерге ие. Бұл көркемдік, шығармашылық, әдеби репортаж формасы, оның үш негізгі қасиеті бар: драмалық әдеби тәсілдер; қарқынды репортаж; және жалпы мойындалған субъективтілік туралы репортаж. Дәстүрлі журналистиканың объективтілікке ұмтылуынан өзгеше, субъективті журналистика автордың пікірінің, идеяларының немесе араласуының оқиғаға енуіне мүмкіндік береді. Көптеген сын тұжырымдары жаңалықтарды баяулаудағы белсенділік деп аталатын субъективизмнің бір түрімен айналысады. 1971 жылы Хоэнберг "Saturday Review" журналында "Журналист – миссионер ретінде" тақырыбында сөз сөйледі. 1971 жылы Мастерсон үшін "Жаңа журналистика" журналистік және әлеуметтік белсенділікті талқылауға арналған аламат болды. Риджвей 1971 жылы осы атпен жарияланған тағы бір мақаласында "Жаңа Республика" және "Рампартс" сияқты контрмәдениет журналдарын және американдық астыртын баспасөзді "Жаңа журналистика" деп атады. Репортаждағы субъективтіліктің тағы бір түрі кейде қатысушы репортаж деп аталады. Роберт Стейн "Медиа күші" еңбегінде Жаңа журналистиканы "қатысу саясатымен бірге дамыған қатысушы репортаждың бір түрі" деп анықтайды.

Форма мен техника ретінде

Жоғарыда келтірілген Жаңа журналистиканың түсіндірмелері оны журналистика практикасына қатысты ұстаным ретінде қарастырады. Алайда, сын әдебиетінің маңызды бөлігі форма мен техникаға арналған. Жаңа журналистиканы әдеби журналистік жанр ретінде қарастыратын сындық пікірлер (ұқсас және техникалық ерекшеліктерімен топтастырылған әдеби туындылардың ерекше түрі) оны жаңа танымдық жанр деп есептейді. Оның ерекшеліктері оны қолданушылар мен басқалар жазған сын-пікірлерден шығарылған. New Journalism "фактілерден" гөрі "правдаға" басымдық беретін субъективті журналистика ретінде анықталады, бірақ өзінің үлгісі ретінде көрнекті танымдық стильдегі авторларды келтіреді.

Жазушылар мен редакторлар

Жаңа журналистер деп қай жазушыларды нақты жіктеуге болатыны туралы көпке келісім жоқ. "Жаңа журналистика: Сыни көзқарас" атты еңбегінде Мёрфи жаңа журналистика "шамалы анықталған жазушылар тобын" қамтиды дейді, олар "стильдік тұрғыдан ерекше", бірақ "ортақ формальды элементтерге" ие. Мёрфи ең белгілі жаңа журналистердің қатарына мыналарды жатқызады: Джимми Бреслин, Трумэн Капоте, Джоан Дидион, Дэвид Халберстам, Пит Хамилл, Ларри Л. Кинг, Норман Мейлер, Джо МакГиннис, Рекс Рид, Майк Ройко, Джон Сак, Дик Шаап, Терри Саузерн, Гейл Шихи, Гей Талесе, Хантер С. Томпсон, Дэн Уэйкфилд және Том Вулф. Редакторлар Клей Фелкер, Норманд Пуариер және Гарольд Хейс те жаңа журналистиканың қалыптасуына үлес қосты.

Сын

Көптеген адамдар «Жаңа журналист» жазу стилін мақтағанмен, Вольф және тағы басқалар қазіргі журналистер мен жазушылар тарапынан қатты сынға ұшырады. Жаңа журналистикаға қарсы екі түрлі айып тағылды: оны жеке жанр ретіндегі сын және оны жаңа форма ретіндегі сын. Роберт Стейн «Жаңа журналистикада көрерменнің көзі – бәрі немесе көбінесе бәрі» деп сенді, ал 1971 жылы Филип М. Говард жаңа көркем емес жазушылар объективтілікті жеке, субъективті репортаждың пайдасына қабылдамады деп жазды. Бұл Уэйкфилдтің 1966 жылғы «Atlantic» мақаласында айтқандарының көпшілігімен сәйкес келеді. <blockquote>Маған жаңа журналистиканың маңызды, қызықты және үміт беретін бағыты – оның жеке сипаты, жеке шабуылдар емес, репортердің өзінің қатысуы және оның маңыздылығы. Бұл кейде өзімшілдік деп саналады, ал автордың ашық айқындалуы, әсіресе тұлғасыз «көз» емес, «Мен» ретінде жиі қарсылық тудырады және әдеттегі журналистік көзқарастың қарама-қарсысы – «субъективтілік» дәлелі ретінде қарастырылады. Чарльз Селф жаңа журналистиканың осы ерекшелігін бірінші немесе үшінші тұлғада «мойындалған» субъективтілік деп атады және есебіне тән субъективтілікті мойындады. Лестер Маркель «Америкалық газет редакторлары қоғамының бюллетенінде» Жаңа журналистиканы сынап, тереңдеп баяндау туралы талапты қабылдамады және жазушыларды «фактилік фантастер» және «терен теңіз репортерлері» деп атады. Ол олардың журналистер емес, әлеуметтанушылар мен психоаналитиктер ретінде әрекет ететінінен қорқып отырды. Жаңа журналистиканың көптеген еңбектеріндегі бастапқы деректерге сілтемелер мен библиографиялардың жоқтығы сыншылар тарапынан интеллектуалды қатаңдық, тексеру мүмкіндігі, тіпті автордың жалқаулығы мен шалақылығының жоқтығын көрсетеді деп жиі айтылады. Арлен 1972 жылы «Жаңа журналистика туралы жазбаларында» бұрынғы жазушылардың әдістерін және қазіргі заманның шектеулерін және мүмкіндіктерін қарастырып, жаңа журналистиканы кең әлеуметтік-тарихи тұрғыдан қарастырды. Бірақ әдеттегі жаңа журналистиканың көп бөлігі «жазушының тақырыпты ұстап, бақылап, журналистің өзінің темпераментіне қарсы тұру жаттығуларынан тұрады». «Бұл – романдық техника», – деп жазды ол. Дегенмен, ол осы жұмыстың ең жақсысы «журналистиканың мүмкіндіктерін едәуір кеңейтті» деп мойындады. Мысалы, Синтия Озик «The New Republic» журналында Капоте «Сұйық қанда» форманы ойлап табуға тырысып бағанын айтты: «Тағы бір эстетикалық манипуляция». Шид «Күлкілі үйдің айнасында» Вулф өзі туралы жазған адамның бейнесі мен сымбатын қабылдайды деген мәлімдемесін жоққа шығарды. «Труман Капотелер табиғатты ашық шыныға көрсетуі мүмкін, – деп жазды ол, – бірақ Вулф көңіл көтеруші үйдің айнасын ұстап тұр, және мен оның бейнелеуін факт немесе ойдан шығарылған деп атауына қызығушылық танытпаймын».</blockquote>

"Паражурнализм" және "Нью-Йорккер" ісі

Жаңа журналистиканың қатал сыншыларының арасында Дуайт Макдональд болды, оның ең айқын сынығы 1965 жылы «Нью-Йоркер ісі» деп белгілі болған тарауда жазылған. Вулф «Нью-Йорк» журналында «Нью-Йоркер» журналы мен оның редакторы Уильям Шонды пародизациялаған екі бөлімді жартылай көркем туынды жазды. Жауап, әсіресе «Нью-Йоркер» жазушыларынан, қатты және созылды, бірақ ең маңызды реакция Макдональдтан келді, ол «The New York Review of Books» журналында жариялаған екі мақаласында қарсы шабуыл жасады. Бірінші мақаласында Макдональд Вулфтың тәсілін «паражурнализм» деп атады және оны ұқсас барлық стильдерге қолданды. Макдональд «Паражурнализм» деп жазды,

— журналистика сияқты көрінеді – «қазіргі жаңалықтарды жинау және тарату», бірақ бұл сыртқы көрініс алдамалы. Бұл – екі жақтан да пайда табуға тырысатын, журналистиканың фактілік сенімділігі мен көркем әдебиеттің еркіндігін пайдаланатын гибридтік форма. Вулф өзі бұл мәселеге толық жеті жылдан кейін оралды, 1972 жылғы ақпан айындағы «Нью-Йорк» журналындағы екінші мақаласын оны сынайтындарға арнады, бірақ олардың фактілік дәлдігіне қарсылық білдірмеді. Ол көптеген даулардың себебі – дәстүрлі әдебиеттер үшін көркем емес туындылар сәтті болмауы керек екендігінде, ал оның туындылары одан әлдеқайда табысты болғанында деп сақты. «Newsweek» журналы сыншылар Шихидің күштері шындықтан гөрі көркем әдебиетке көбірек сай келеді деп есептейтінін хабарлады. Джон Теббел «Saturday Review» журналындағы мақаласында жаңа журналистиканы жаңа үрдіс ретінде қарастырса да, жаңа журналистердің журналистикаға енгізген көркемдік тәсілдерін сынады және газеттерде оның қолданылуына өкінді.

Жаңа журналистиканы өзіндік жанр ретінде сынға алу

Ньюфилд 1972 жылы бұрынғы, 1967 жылғы пікірлерінен кейін көзқарасын өзгертті. "Бұл жалған санат. Жақсы жазу мен жаман жазу, дана идеялар мен ақымақ идеялар, тырысу мен жалқаулық ғана болады."

Түсіндірме жазбалар

Вулф сілтеме жасаған мақаланың шын мәнінде "Жо Луис – орта жастағы адам ретіндегі патша" деп аталды, "Эсквайр", 1962 жылғы маусым. Вулфтың хатының бастапқы атауы: There Goes (Varoom! Varoom!) That Kandy Kolored (Thphhhhhh!) Tangerine Flake Streamline Baby (Rahghhh!) Around the Bend (Brummmmmmmmmmmmmmm). Атауы кейін қысқартылып, 1965 жылы жарық көрген кітаптың атауына айналған "Кенди түсті мандарин флейкалы жылдамдеттік бала" болып өзгерді. Мысалы, Дж. Д. Сэлинджер Джок Уитниге жазған хатында: "Уильям Шон туралы дәл емес, студенттік емес, қуанышты және толыққанды уытты мақаланың басылуымен «Геральд Трибюн» газетінің аты, және әрине, сіздің өзіңіз де енді ешқашан құрметке лайық немесе ар-ұяты бар нәрсені білдірмейді". Е. Б. Уайттың Уитниге "1965 жылғы сәуір" күнінде жазған хатында мына үзінді бар: «Том Вулфтың Уильям Шон туралы мақаласы мен білетін барлық әдеп ережелерін бұзды. Ол аңқау, қатыгез және көбінесе құжатталмаған, және менің ойымша, Шонның нағыз кім екенін білетін барлығын таң қалдырды». Шонның Уитниге қолмен жеткізілген хаты, 1965 жылғы 11 сәуірде жариялануға дейін бейсенбіде жіберілген: «Бір сәт техникалық тұрғыдан қарасақ, Том Вулфтың «The New Yorker» туралы мақаласы жалған және қарапайым өтірік деп ойлаймын. Бірақ мен техникалық мәселелерге тоқталғым келмейді. Мен сіздің, белгілі бір адалдығы мен жауапкершілігі бар адам ретінде, оны оқырмандарыңызға жеткізуге рұқсат бермейтініңізге сенбеймін. Сұрақ мынада: сіз «Нью-Йорк» журналының таралымын тоқтатарсыз ба? «Нью-Йорккер» және «Геральд Трибюн» газеттерінің мүддесі үшін осылай істеуге шақырамын. Шындығында, мақаланың жарық көруі маған емес, сізге көбірек зиян тигізеді деп сенемін». Беллоус 2002, 3–4 беттер.