Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Экономикалық өсудің тарихи моделі
Historical model of economic growth
Ростовтың өрлеу моделі (кейде "Ростовтың өсу кезеңдері" деп те аталады) – экономикалық өсудің маңызды тарихи модельдерінің бірі. Оны В.В. Ростов әзірледі. Модель экономикалық жаңғырудың бес негізгі кезеңнен тұратынын болжайды, олардың ұзақтығы әртүрлі болуы мүмкін. Дәстүрлі қоғам
Өрлеуге дейінгі жағдайлар
Өрлеу
Жетілуге ұмтылыс
Жоғары жаппай тұтыну дәуірі
The Rostovian take off model (also called "Rostow's Stages of Growth") is one of the major historical models of economic growth. It was developed by W. W. Rostow. The model postulates that economic modernization occurs in five basic stages, of varying length. Traditional society
Preconditions for take off
Take off
Drive to maturity
Age of High mass consumption
Ростов елдердің осы кезеңдердің әрқайсысынан шамалы сызықтық жолмен өтетінін және әр мемлекетте инвестициялар, тұтыну және әлеуметтік үрдістерде болуы мүмкін жағдайлардың тізімін келтіреді. Дегенмен, барлық жағдайлар әр кезеңде міндетті түрде орын алмауы мүмкін, ал кезеңдер мен өту кезеңдері елдерде, тіпті аймақтарда да әртүрлі ұзақтықта болуы мүмкін. Ростовтың моделі экономикалық өсудің құрылымдық модельдерінің бірі болып табылады, әсіресе Александр Гершенкронның "артта қалу" моделімен салыстырғанда. Алайда, бұл екі модель бір-бірін қанағаттандырмайды, көптеген елдер екі модельді де жеткілікті түрде қолданады. Өсудің құрылымдық суретінен өзге, модельдің тағы бір маңызды бөлігі – экономикалық өрлеу бастапқыда бірнеше жеке секторлардың жетекшілігімен жүзеге асуы керек. Бұл сенім Дэвид Рикардоның салыстырмалы артықшылық туралы тезисін қайталайды және марксистік революционерлердің экономикалық тәуелсіздікке ұмтылысын сынға алады, себебі ол барлық секторды бірдей дамытудың орнына тек бір немесе екі сектордың "бастапқы" дамуын қолдайды. Бұл әлеуметтік эволюционизмдегі жаңғыру теориясының маңызды тұжырымдамаларының біріне айналды.
Rostow asserts that countries go through each of these stages fairly linearly, and set out a number of conditions that were likely to occur in investment, consumption and social trends at each state. Not all of the conditions were certain to occur at each stage, however, and the stages and transition periods may occur at varying lengths from country to country, and even from region to region. Rostow's model is one of the more structuralist models of economic growth, particularly in comparison with the 'backwardness' model developed by Alexander Gerschenkron. The two models are not necessarily mutually exclusive, however, and many countries seem to follow both models rather adequately. Beyond the structured picture of growth itself, another important part of the model is that economic take off must initially be led by a few individual sectors. This belief echoes David Ricardo’s comparative advantage thesis and criticizes Marxist revolutionaries push for economic self reliance in that it pushes for the 'initial' development of only one or two sectors over the development of all sectors equally. This became one of the important concepts in the theory of modernization in the social evolutionism.
Теориялық негіздеме
Ростовтың моделі либералды экономика мектебінің мұрагері болып табылады, ол еркін сауданың қазіргі заманғы ұғымдарының тиімділігін және Адам Смиттің идеяларын баса көрсетеді. Ол сонымен қатар Фридрих Листтің шикізат экспортына тәуелді елдер "тікелей дамудан қалып қоюы" және түрленуге қабілетсіз болуы мүмкін деген пікіріне де қарсы тұрады, себебі Ростовтың моделі елдердің өндіріс секторларын дамытуды қаржыландыру үшін бірнеше шикізат экспортына тәуелді болуы мүмкін екенін көрсетеді, бұл секторлар бастапқы кезеңдерде жетілген бәсекеге қабілетті емес. Осылайша, Ростовтың моделі Джон Мейнард Кейнстің пікірін жоққа шығармайды, себебі ол еркін сауданың жақтастары қабылдамайтын ішкі дамуды мемлекеттік бақылауда ұстауға мүмкіндік береді. Кезде эмпириялық болғанымен, Ростов нормативтік талқылаудан толығымен бос емес. Ростовтың негізгі қағидасы ретінде, ол елдердің модернизацияны қалай сипаттаса, солай жаңғыруға ұмтылатынына және қоғамның экономикалық өсудің материалистік нормаларына келісетініне сенеді.
Rostow's model is descendent from the liberal school of economics, emphasizing the efficacy of modern concepts of free trade and the ideas of Adam Smith. It also denies Friedrich List’s argument that countries reliant on exporting raw materials may get “locked in”, and be unable to diversify, in that Rostow’s model states that countries may need to depend on a few raw material exports to finance the development of manufacturing sectors which are not yet of superior competitiveness in the early stages of take off. In that way, Rostow’s model does not deny John Maynard Keynes in that it allows for a degree of government control over domestic development not generally accepted by some ardent free trade advocates. Although empirical at times, Rostow is hardly free of normative discourse. As a basic assumption, Rostow believes that countries want to modernize as he describes modernization, and that society will assent to the materialistic norms of economic growth.
Дәстүрлі қоғамдар
Дәстүрлі қоғамдар Ньютон заманына дейінгі технологияны түсіну және пайдалану ерекшеліктерімен сипатталады. Бұл ғылыми түсініктерге дейінгі техникалық құралдарды қолданатын, негізгі шаруашылық – егіншілікпен айналысатын және иерархиялық құрылымға ие қоғамдар. Мұндай қоғамдарда экономикалық өсудің нормалары толығымен жоқ. Технологияның қалыпты деңгейде болмауынан қоғамда жан басына шаққандағы өнімнің шегі төмен.
Traditional societies are marked by their pre Newtonian understanding and use of technology. These are societies which have pre scientific understandings of gadgets, agriculture is predominant and society has a hierarchical structure. The norms of economic growth are completely absent from these societies. The society has a low ceiling on per capita output because of the backwardness of the technology.
Ұшудың алғы шарттары
Ростовтың пікірінше, ұшуға дейінгі алғышарттар – қоғамның зайырлы білім беруге бет бұруы, оның капиталды белгілі бір деңгейде жұмылдыруына жағдай жасауы, әсіресе банктер мен валюта құру арқылы, кәсіпкерлік кластың қалыптасуы, сондай-ақ өндіріс туралы зайырлы ұғымның дамуы, бұл кезеңде тек бірнеше сала ғана дамиды. Бұл 10-50 жыл ішінде дамудың қарқын алуына алып келеді. Осы кезеңде өндіріс функциясы шектеулі болғандықтан, өнімнің де көлемі шектеулі болады.
The preconditions to take off according to Rostow, refers to that the society begins committing itself to secular education, that it enables a degree of capital mobilization, especially through the establishment of banks and currency, that an entrepreneurial class forms, and that the secular concept of manufacturing develops, with only a few sectors developing at this point. This leads to a take off in ten to fifty years. At this stage, there is a limited production function, and therefore a limited output.
Ұшу
Секторлық өсім кеңінен таралғанда және қоғам дәстүрлерге қарағанда экономикалық процестермен басқарыла бастағанда, дамудың қарқынды кезеңі басталады. Осы кезде экономикалық өсімнің қағидалары толыққанды орнап қалады. Дамудың қарқынды кезеңін талқылағанда, Ростоу "өтпелі кезең" терминін алғаш қолданған, ол дәстүрлі экономикадан заманауи экономикаға өтуді сипаттау үшін пайдаланылды. Дамудың қарқынды кезеңінен кейін, елдің толыққанды дамуына 50-ден 100 жылға дейін уақыт қажет болуы мүмкін. Жалпы әлемдік деңгейде, бұл кезең экономикалық дамудың индустриалдық революция кезінде болды.
Take off then occurs when sector led growth becomes common and society is driven more by economic processes than traditions. At this point, the norms of economic growth are well established. In discussing the take off, Rostow is a noted early adopter of the term “transition”, which is to describe the passage of a traditional to a modern economy. After take off, a country will take as long as fifty to one hundred years to reach maturity. Globally, this stage occurred during the Industrial Revolution in economic development.
Жетілу жолына бет бұру
Ұшып шыққаннан кейін, тұрақты, бірақ құбылмалы прогрестің ұзақ кезеңі басталады, себебі қазіргі кезде үнемі өсіп келе жатқан экономика заманауи технологияны экономикалық қызметінің барлық саласына таратуға ұмтылады. Ұлттық табыстың 10-20 пайызы тұрақты түрде инвестицияланады, бұл өнімнің халық санының өсуінен үнемі артығырақ болуына жағдай жасайды. Техника жақсаруымен, жаңа салалар дами келе, ал ескі салалар тоқтау алғандықтан экономиканың құрамы үздіксіз өзгеріп отырады. Экономика халықаралық экономикада өз орнын табады: бұрын импортталатын тауарлар енді отандық өндірісте шығарылады; жаңа импорт қажеттіліктері туындайды, ал оларға жаңа экспорттық тауарлар сайкес келеді. Қоғам заманауи тиімді өндірістің талаптарымен өзара келіседі, жаңа және ескі құндылықтар мен институттарды теңестіреді немесе соңғыларын өсу процесін қолдау үшін қайта қарастырады. (Тәуелділік теориясын қараңыз)
After take off, there follows a long interval of sustained if fluctuating progress, as the now regularly growing economy drives to extend modern technology over the whole front of its economic activity. Some 10 20% of the national income is steadily invested, permitting output regularly to outstrip the increase in population. The makeup of the economy changes unceasingly as technique improves, new industries accelerate, and older industries level off. The economy finds its place in the international economy: goods formerly imported are produced at home; new import requirements develop, and new export commodities match them. Society makes such terms as it will with the requirements of modern efficient production, balancing off the new against the older values and institutions, or revising the latter in such ways as to support rather than to retard the growth process. (See Dependency theory)