Кіріспе

Сальвадор саясаткері, 1989 жылдан 1994 жылға дейін Сальвадор президенті Альфредо Феликс Кристиани Буркард (22 қараша 1947 жылы туған) – сальвадорлық саясаткер, 1989 жылдан 1994 жылға дейін Сальвадор президенті қызметін атқарған.

Өмір және мансап

Сан-Сальвадорда бай отбасында дүниеге келген. Оның әкесі Феликс Кристиани Италияның Багнария қаласынан келген итальян иммигранты, ал анасы Марго Буркард де Кристиани – швейцариялық тегі бар сальвадорлық. Ол Сан-Сальвадордағы "Escuela Americana" (Американ мектебі) мен Вашингтондағы Джорджтаун университетінде оқыды, онда ол Бизнес басқару саласы бойынша диплом алды. Ол отбасылық бизнесімен айналысу үшін Эль-Сальвадорға оралды, ол дәрі-дәрмек, кофе, мақта және 2008 жылдың шілдесіне дейін Орталық Америкадағы "Monsanto" компаниясының өкілі болған "Semillas Cristiani Burkard" (SCB) – гибридтік жүгері өндірісіне бағытталған жүгері тұқымы компаниясын қамтыды. 1970 жылы Маргарита Ллахқа үйленді, үш баласы мен тоғыз немересі бар.

Саяси мансап

1980 жылдардың басына дейін, Сальвадордағы қарулы қақтығыс өте қиын кезеңге жеткенше ол саясаттан алшақ болды. Көтеріліс кеңірейген сайын, ол Америка мектебінде әскери барлау саласында оқытылған Роберто Д’Обуисон құрған Ұлттық-республикалық альянсы (ARENA) ісіне қатысты. 1985 жылдың наурыз айында Д’Обуисон президент сайлауында жеңіліске ұшырағаннан кейін ARENA-дан кетті. Кристиани 1988 жылы партияның басшысы болды. 1988 жылдың наурызында өткен жергілікті және парламент сайлауларында ARENA жергілікті дауыс берушілердің 80%-ын және парламенттегі 60 орынның 31-ін жеңіп алды; Кристиани осы орынның бірін жеңіп алды.

Сальвадор президенті

1989 жылғы президенттік сайлауда Кристиани 53,8 пайыз дауыспен президент болып сайланды. Оның қызметке кірісуі АРЕНА партиясының 20 жылдық президенттік кезеңінің басталуын қадағалады, сонымен қатар бұл Сальвадор тарихында биліктегі партияның оппозицияға билікті бейбіт түрде тапсырған екінші жағдайы болды.

Сыртқы саясат

Елбасы болғаннан кейін ол кабинетінің мүшелерімен және басқа әріптестерімен бірге Еуропа мен Лондонға сапар шекті. 1989 жылдың 25 қыркүйегінде Лондонның Стрэнд ауданындағы Симпсонс мекемесінде Батыс мақсаттары институтының ұйымдастырған құрмет кешінде ол бас қонақ болды. Кештің қатысушыларының арасында сэр Альфред Шерман (Маргарет Тэтчердің саяси кеңесшісі), профессор Антони Флю, Зигмунд Шкопиак, Денис Уокер және доктор Харви Уорд сияқты белсенді коммунизмге қарсылар болды. Бұл сапар, сондай-ақ Испания, Италия, АҚШ, Мексика, Венесуэла, Аргентина, Чили, Уругвай және Орталық Американың барлық елдерін қамтыған сапарлар, Кристиани мен оның делегаттарының үкіметі жүргізіп жатқан бейбіт келіссөздерге халықаралық қолдау табу және қамтамасыз ету мақсатындағы дипломатиялық күш-жігерінің бір бөлігі болды. Венесуэла, Мексика және Испания бұл жобаны белсенді түрде және ресми түрде қолдады, және олар Біріккен Ұлттар Ұйымымен бірге келіссөздер процесінде маңызды рөл атқарды.

Ішкі саясат

Ол FMLN-мен бейбіт келіссөздерде сәтті аяқталды. Сальвадор азамат соғысы 1992 жылдың 16 қаңтарында Шапультепек бейбіт келісімдерімен толық аяқталды. Президенттік қызметін атқару кезінде оның 73 жастағы Президенттік министрі, доктор Хосе Антонио Родригес Порт қанымен құлдырады. Бұл оқиға халықаралық қауымдастықтың адам құқықтарына қатысты наразылығын тудырды. Оның қанымен құлдырауына FMLN-нің қалалық жасағы кінәлі деп есептеледі.

Экономикалық саясат

Ол сондай-ақ, күшті неолибералдық бағытты ұстанды, құрылымдық реформалар бағдарламаларын бастағанымен белгілі. Ол Сальвадор банктерін жекешелендіруді іске қосты. Оның әйелінің туыстары Сальвадордың ірі банктерінің бірі – Banco Cuscatlán акцияларының көп бөлігін сатып алды, кейін оны Citi Bank сатып алды. Ол сонымен қатар "Президент" қонақ үйін жекешелендіруге де жауапты. Оның үкіметі Сальвадордың сауда кедергілерін бір жақты түрде азайтуға, қосымша құн салығын енгізуге және басқа да тікелей салықтарды жоюға қолдау көрсетті. Салық түсімдері төмендесе де, мемлекеттік шығындар жоғары деңгейде сақталды.

Зейнетақыға шығу және қайтару

1994 жылы президенттік мерзімі біткен соң ол саясаттан кетіп, 2009 жылы ARENA партиясының жиырма жылдық тарихындағы алғашқы президенттік жеңіліске ұшырағаннан кейін ARENA партиясының төрағасы болып қайта келді.

Қылмыстар

2008 жылы екі адам құқықтары ұйымы, Әділет және есеп беру орталығы мен Испан Адам құқықтары қауымдастығы, Испания сотына шағымданып, Кристиани мен Сальвадор армиясының он төрт офицерін 1989 жылы Сальвадордағы иезуиттерді кісі өлтіруге тікелей қатысқан деп айыптады. Судья Элой Веласко 2009 жылы осы шағымды жалпыға бірдей әділет принципіне сүйене отырып қабылдады. Бұрынғы ректор Хосе Мария Тохеираның сөзіне қарағанда, иезуиттер мен Хосе Симеон Каньяс орталық университетінің бұл сот процесіне қатысы болған жоқ. Сот процесі барысында Сальвадордың танымал тұлғалары президент Кристианиді айыпталушылар тізімінен шығару үшін Испанияға барды. Делегация құрамында бұрынғы FPL (Марксистік-Лениншіл Халықтық Азаттық фронты) мүшесі және FMLN жоғары командасының өкілі Сальвадор Самайоа болды. Делегацияға сондай-ақ сальвадорлық саясаткер Оскар Сантамария кірді. Екеуі де Сальвадор азамат соғысын аяқтаған FMLN мен Сальвадор үкіметінің келіссөз комиссиясының құрамында болды. АҚШ елшілігінің хабарламасында екі саясаткердің де бұл істің Сальвадорға тигізер әсеріне алаңдағаны айтылды. Бірақ олардың күш-жігері Кристианидің жағдайына бағытталды. Самайо бұрын Игнасио Эллакурияның көмекшісі және жақын серігі болған. Эллакурия Кристианинің қатысуымен болған қаза тапқан ғалымдардың бірі болды. Сонымен қатар, Эллакурия осы операцияның басты нысаны болды деп есептелді. Алайда, істегі белгісіз куәгер осы қазаға қатысқанын мойындап, Сальвадор армиясының жоғары командасын және Кристианиді кінәлады. Судья Веласконың шешімі бастапқыда Сальвадор армиясының 14 офицеріне қатысты тергеуді қамтыды, бұл ретте бұрынғы президент Кристиани емес, генерал (кейін полковник) Рене Эмилио Понсе (Сальвадордың қорғаныс министрі) басқаратын армияның жоғары командасы тергеуге тартылды. Бірақ жаңа куәлік Кристианиге де айып тағуға мүмкіндік берді. Журналистерге қолжетімді ең маңызды дәлелдердің бірі – Сальвадор армиясының жоғары командасының отырысында қолмен жазылған жазбалар. Қазалау осы отырыста жоспарланған, ал жоғары команда мен ел басшылығы жоспарлау туралы білген немесе тікелей қатысқан болуы мүмкін. Бұл оқиғаға қатысты жаңа құжаттар жарияланды. Олар ЦРУ Сальвадор үкіметінің иезуиттерді өлтіру жоспарларын көп жылдар бойы білгенін көрсетті. Сот Сальвадор армиясының 20 офицерін кісі өлтіру, терроризм және адамзатқа қарсы қылмыс жасағаны үшін кінәлі деп тапты. Сальвадордың 20 азаматы Испания түрмесінде 270 жылға дейін жазасын өтеуі мүмкін. Алайда сот Кристианиді қылмысты ынталандырғаны үшін айыптауға жеткілікті дәлел таппады. Сот иезуиттердің азамат соғысын бейбіт жолмен шешуді жақтауы себепті армия оларды өлтіргенін анықтады. Эллакурияның бейбіт келіссөздерге күшті ықпалы болғандықтан, ол FMLN-ге қарсы армияның жеңісіне кедергі келтірді деп есептелді. 2021 жылдың қазан айында оның есімі "Пандора қағаздарында" айтылды. Ол биліктен кеткеннен кейін бір жыл ішінде кемінде 16 офшорлық компания құрды. 2023 жылдың маусым айында Кристианиге тиесілі мүліктер "сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес" аясында бас прокурордың кеңсесімен тінту және тартып алынды.

Жасөспірімдер үшін қылмыстық кодексі

Ұлттық Ассамблея жастарға арналған жеке қылмыстық кодекс ұсынды, ол президент Кристианиның өкілеттік мерзімінде мақұлданды. Оның әділет министрі Рене Эрнандес болды. Заң 1995 жылдың 6 мамырында күшіне енді және балаларды ересектермен бірдей сотталудан қорғайды. Жасы кішкентай кәмелетке толмағандар жасаған қылмыстар енді жалпы Қылмыстық кодекс бойынша емес, 12-16 жас аралығындағы жастарға арналған Қылмыстық кодекс бойынша қарастырылады. Бастапқыда қылмыс жасаған кәмелетке толмағанға берілетін ең жоғары жаза 5 жыл болған, бірақ соңғы уақытта ол 7 жылға дейін ұзартылды.