Кіріспе
Философиялық ұғым. Философияда метафизикалық қажеттілік, кейде кең логикалық қажеттілік деп аталады, логикалық қажеттілік пен номологиялық (немесе физикалық) қажеттілік арасындағы қажеттілік түрлерінің бірі болып табылады. Логикалық қажеттілік метафизикалық қажеттілікті білдіреді, бірақ керісінше емес, ал метафизикалық қажеттілік физикалық қажеттілікті білдіреді, бірақ керісінше емес. Егер нәрсе басқаша болуы мүмкін болмаса, онда бір мәлімдеме қажет деп айтылады. Номологиялық қажеттілік – физика заңдарына сәйкес қажеттілік, ал логикалық қажеттілік – логика заңдарына сәйкес қажеттілік. Ал метафизикалық қажеттіліктер әлемнің басқаша болуы мүмкін емес деген мағынада қажет. Қандай фактілер метафизикалық тұрғыдан қажет, және қандай негізде біз кейбір фактілерді метафизикалық, бірақ логикалық тұрғыдан қажет деп қарастыра аламыз деген мәселелер қазіргі философияда кеңінен талқыланады. Метафизикалық қажеттілік ұғымы, әсіресе онтологиялық аргумент сияқты, Құдайдың бар екендігіне қатысты кейбір дәлелдерде маңызды рөл атқарады, сонымен қатар метафизикалық қажеттілік 20-шы ғасырдың соңындағы аналитикалық философияның орталық ұғымдарының бірі болып табылады. Метафизикалық қажеттілік – пікір-таластар тудыратын ұғым, және оны Дэвид Юм, Иммануил Кант, Дж. Л. Макки және Ричард Суинберн сияқты философтар сынға алған.
In philosophy, metaphysical necessity, sometimes called broad logical necessity, is one of many different kinds of necessity, which sits between logical necessity and nomological (or physical) necessity, in the sense that logical necessity entails metaphysical necessity, but not vice versa, and metaphysical necessity entails physical necessity, but not vice versa. A proposition is said to be necessary if it could not have failed to be the case. Nomological necessity is necessity according to the laws of physics and logical necessity is necessity according to the laws of logic, while metaphysical necessities are necessary in the sense that the world could not possibly have been otherwise. What facts are metaphysically necessary, and on what basis we might view certain facts as metaphysically but not logically necessary are subjects of substantial discussion in contemporary philosophy. The concept of a metaphysically necessary being plays an important role in certain arguments for the existence of God, especially the ontological argument, but metaphysical necessity is also one of the central concepts in late 20th century analytic philosophy. Metaphysical necessity has proved a controversial concept, and criticized by David Hume, Immanuel Kant, J. L. Mackie, and Richard Swinburne, among others.
Қажеттілік түрлері
Метафизикалық қажеттілік қажеттіліктің басқа түрлерімен салыстырылады. Мысалы, дін философтары Джон Хик және Уильям Л. Роу келесі үш түрді ажыратады:
фактылық қажеттілік (экзистенциалдық қажеттілік): фактылық қажеттілікке ие нәрсе кез келген басқа нәрсеге себептік тәуелді емес, ал кез келген басқа нәрсе оған себептік тәуелді. себептік қажеттілік (Хик бұл түрді жоғарыда аталғанға қосады): себептік қажеттілікке ие нәрсе үшін басқа нәрсеге себептік тәуелді болу логикалық тұрғыдан мүмкін емес, сондай-ақ, кез келген басқа нәрсе одан себептік тәуелсіз болуы да логикалық тұрғыдан мүмкін емес. логикалық қажеттілік: логикалық қажеттілікке ие нәрсе – оның болмауы логикалық мүмкін емес, сондықтан ол барлық мүмкін әлемдерде уақыттан тыс немесе мәңгілік болып табылады.
factual necessity (existential necessity): a factually necessary being is not causally dependent on any other being, while any other being is causally dependent on it. causal necessity (subsumed by Hick under the former type): a causally necessary being is such that it is logically impossible for it to be causally dependent on any other being, and it is logically impossible for any other being to be causally independent of it. logical necessity: a logically necessary being is a being whose non existence is a logical impossibility, and which therefore exists either timeless or eternally in all possible worlds.
Юмның сөздері
Юмның диктанты – бұл ерекше нысандар арасындағы қажетті байланыс туралы тезис. Оның бастапқы тұжырымы Дэвид Юмның «Адам табиғаты туралы зерттеуінде» кездеседі: «Егер біз бұл нысандарды өздерінен қарастырсақ, ешбір нысан екіншісінің болуын білдірмейді». Юмның осы тезиске итермелеген түйсігі – тәжірибе бізге әртүрлі нысандар туралы белгілі бір идеяларды ұсынса да, ол бізге мүлдем басқа идеяларды да ұсынған болуы мүмкін. Сондықтан, мен ағашта құс көргенімде, ағашсыз құс немесе құссыз ағаш көргенім де мүмкін еді. Өйткені олардың мәні бір-біріне тәуелді емес. Юмның диктанты қазіргі заманғы метафизикадағы әртүрлі аргументтерде қолданылған. Мысалы, оны номологиялық қажеттілікке қарсы аргумент ретінде пайдалануға болады, яғни табиғат заңдары қажет, яғни барлық мүмкін әлемдерде бірдей. Бұл қалай жұмыс істейтінін түсіну үшін, мысалы, тұзды су стаканына салып, содан кейін ерітуді қарастырайық. Бұл екі оқиғаның тізбегі ретінде сипатталуы мүмкін: біріншісі – лақтыру, екіншісі – еру. Қажеттілікті жақтаушылар лақтыру оқиғасы бар барлық мүмкін әлемдерде одан кейін еріту оқиғасы да болады деп санайды. Бірақ бұл екі оқиға ерекше нысандар, сондықтан Юмның диктанты бойынша, бірінші оқиға екіншісіз болуы мүмкін. Одан да кеңірек қолданылуы – Юмның диктантын рекомбинация ұғымына негізделген ұйғарымдардың немесе әлемдердің қайсысы мүмкін екенін анықтау үшін модальдық аксиома ретінде пайдалану. Людвиг Витгенштейн де «метафизикалық қажеттілік» ұғымын сынап, «күн ертең шығады – бұл гипотеза; және бұл оның шығатынын білмейміз дегенді білдіреді. Бір нәрсе болғаны үшін екінші нәрсе болуының қажеттілігі жоқ. Барлық қажеттілік – логикалық қажеттілік қана».
Апостериорлық және қажетті ақиқаттар
Саул Крипке "Атау және қажеттілік" еңбегінде "Геспер - Фосфор" немесе "Су - H2O" сияқты а posteriori шындықтар бар екенін, бірақ олар метафизикалық тұрғыдан қажет екенін айтты.
Теологиядағы қажеттілік
Көптеген теологтар (мысалы, Кентерберийлік Ансельм, Рене Декарт және Готфрид Лейбниц) Құдайды логикалық немесе метафизикалық тұрғыдан қажетті жаратылыс деп есептесе, Ричард Суинберн фактілік қажеттілік туралы, ал Альвин Плантинга Құдайды себептік қажетті жаратылыс деп дәлелдейді. Фактілік немесе себептік қажетті жаратылыс логикалық қажеттілік бойынша болмайтындықтан, ол барлық логикалық мүмкін әлемдерде де жоқ. Сондықтан Суинберн Құдайдың бар екендігін "соңғы түсіндірілмейтін факт" деп атады.