Кіріспе

Фильмнен тікелей алынған фотосурет және фотолитография техникасы.

Контакттік басылым – фильмнен алынған фотосурет, кейде фильм негативінен, ал кейде фильм позитивінен немесе қағаз негативінен жасалады. Қараңғы бөлмеде әсер етілген және дамытылған пленка немесе фотоқағаз эмульсия жағымен төмен қаратып, фотоқағазбен жанаса қойылады. Жарық қысқа мерзімге негатив немесе қағаз арқылы өткізіледі, содан кейін қағаз дамытылып, түпкі басылымды көрсетеді. Контакттік басылымның ерекшелігі – нәтижедегі басылым түпнұсқамен бірдей өлшемде болады, бірақ оны үлкейтуге арналған құрал арқылы проекцияланбайды.

Негізгі құралдар

Контакттік басып шығару – қарапайым және арзан процесс. Оның қарапайымдығы зертханалық өңдеуді үлкендеткіш сатып алмай-ақ сынап көргісі келетіндерге мүмкіндік береді. Бір немесе бірнеше негативтер фотоқағаз бетіне қойылады және қысқа мерзімге жарық көзіне ұшыратылады. Жарық, оларды бірге ұстап тұратын штативтің үстінде ілінген, аз қуатты матовое шамнан немесе үстінде матовое шыны пластинасы бар экспозициялық қораптан келуі мүмкін. Жарықтың уақытын дұрыс анықтау тәжірибемен келеді, бірақ аз ғана тәжірибе оң нәтижелерге әкеледі. Негативтер мен фотоқағаз экспозициялық қораптың шыны тақтасына қойылады. Жоғары жағындағы қақпақ негативтерді қағазға тығыз жақындатып ұстап, оларды орнында бекітеді. Содан кейін қағаз дамытылады және нәтижесі контакттік басып шығару деп аталады. Жарыққа ұшырағаннан кейін, қағаз қараңғы бөлмеде химиялық заттарды қолдану арқылы өңделіп, соңғы басып шығарылады. Қағазды пленка дамыту ваннасына, тоқтату ваннасына, бекіткішке және соңында гипоэлиминатор ваннасына, осы ретпен салу қажет. Бұл процеске қатаң түрде орай алмаса, әртүрлі мәселелерге тап болатын нашар сапалы түпкілікті кескінге әкеледі. Ансел Адамс өзінің "Принт" кітабында қарапайым жарықтандыруды пайдалана отырып, контакттік басып шығару процедураларын сипаттайды.

Дәлелдеме парақтары

Бұл процесс суретті ұлғайтпайды да, кішірейтпейді де, сондықтан басылған сурет негативтегідей дәл сол өлшемде болады. Контакттік басылымдар 35 мм негативтерден (135 пленка кассетінен) және 120 (2 пленка рулоны) толық рулондардан суреттерді іріктеуге, каталогтауға және анықтауға көмектесу үшін қолданылады. 120 рулондық пленка (бұрынғыда танымал камералар үшін кең таралған негатив өлшемі) және одан ірі форматты пленкалар үшін соңғы басылымның мөлшерін анықтау үшін контакттік басылымдар жиі пайдаланылады. Орта және ірі форматты фотосуретте контакттік басылымдар негативке берген сенімділігі үшін жоғары бағаланады, оларда үлкейту көзімен қарағанда керемет детальдарды көруге болады. Көркем өнерде контакттік басылымдарды қолданудың бір кемшілігі – экспозицияны таңдап өзгертудің қиындығы, ал ұлғайтқыш осы мақсатқа оңай қол жеткізе алады. Жарық негативтен басылымға ауа арқылы немесе линза арқылы едәуір қашықтықтан өте бермейтіндіктен, контакттік процесс негативтегі барлық детальдарды сақтап қалады. Дегенмен, экспозиция мәнінің (EV) диапазоны, ең қараңғыдан ең аққан жерге дейінгі айырмашылық, негативтерде басылымдарға қарағанда жоғары болады.

Аяқталған баспалар

Үлкен форматты пленканы дайын жұмыс жасау үшін контактілік басып шығарған кезде, негативтегі суретті түсіндіру үшін жергілікті түзетулерді қолдану мүмкін, бірақ ол қиынға соғады. "Көлеңкелеу" және "жарықтандыру" (баспаның бір бөлігіне түсетін жарық мөлшерін арттыру немесе белгілі бір бөліктегі тональдық диапазонды қалыпқа келтіру үшін жарық мөлшерін азайту) фотографиялық маскалармен ұқыпты жұмыс істеуді немесе өндірістік контактілік басып шығару машинасының (Аркай, Морс, Бёрк және Джеймс – контактілік басып шығару машиналарын шығаратын өндірушілер) қолданылуын қажет етеді. Ван Дайк және цианотип басып шығару сияқты кейбір баламалы немесе күміссіз процестерді міндетті түрде контактілік басып шығару арқылы жасау керек. Осы типтегі басып шығару үшін орташа немесе үлкен форматтағы негативтер көбінесе қолданылады. Кішкентай форматтағы суреттерді осы мақсат үшін үлкен форматтағы негативке көшіруге болады.

Өндірістік құралдар

Контактты баспа машиналары, көбінесе таныс және қолжетімді контактты баспа жақтауларына қарағанда күрделірек құрылғылар болып табылады. Олар әдетте жарық көзін, аралық шыны жазықтықтарын және негатив пен қағазды орналастыруға арналған соңғы шыны жазықтығын, сондай-ақ негатив пен қағазды тығыз жапсыру үшін серпімді қысым тақтасын бір қорапқа біріктіреді. Жарық көзі мен негатив/қағаз арасындағы аралық шыны жазықтықтарына жұқа қағазды қою арқылы экспозицияны жергілікті түрде өзгертуге және көлеңкелеуге болады. Мұндай уақытты көп талап ететін техниканың артықшылығы – толық өндіріс жылдамдығымен, минимал өзгерістермен бірнеше баспа нұсқасын жасау мүмкіндігі.

Техниканың басқа қолданылулары

Контакттік басып шығару фотолитографияда және баспалы схемаларды өндіруде де қолданылған. Кинофильмдер көбінесе түпнұсқадан немесе көшірме негативтен контакттік басып шығарылады. Контакттік экспозиция процесі әдетте баспа қағазымен бірге қолданылатын пленкалық негативті білдіреді, бірақ бұл процесті жарыққа сезімтал материалға контакт арқылы басылған кез келген мөлдір немесе жартылай мөлдір түпнұсқа суретпен де пайдалануға болады. Фильмде немесе тіпті қағаздағы негативтер мен позитивтер әртүрлі мақсаттарда әртүрлі фильмдер мен қағаздарға контакттік экспозиция жасау үшін қолданылуы мүмкін. Интернегативтер, интерпозитивтер, үлкейтілген негативтер және контрасты бақылайтын маскалар сияқты аралық өнімдер көбінесе контакттік экспозиция арқылы жасалады. Компьютер экраны мен басқа да электрондық дисплей құрылғылары контакттік басып шығарудың балама әдісін ұсынады. Тұрақты кескін (негатив, позитив пленка немесе мөлдірлік, немесе жартылай мөлдір түпнұсқа) қолданылмайды, оның орнына жарыққа сезімтал материал қараңғы бөлмеде бақыланатын уақыт ішінде дисплей құрылғысына тікелей экспозицияланады. Бұл аралас цифрлық/аналогтық техникамен жасалған кескін "лаптограмма" деп аталады. Бейне дисплей құрылғысының ажыратымдылығымен, ол фильмдік негативтерге қарағанда әлдеқайда төмен болуы мүмкін, шектелгенімен, электрондық дисплейлердің кеңінен қолданылуы осы дәстүрлі емес контакттік басып шығару әдісіне зор мүмкіндіктер береді. Контакттік парақ фотосуретінде дәстүрлі контакттік парақ фотосуреттерден тұратын кескіндерді жасау тәсілі ретінде қолданылады. Нәтижесіндегі кескін бүкіл параққа таралады және пленканың қара жиектерімен бөлінген шаршыларға бөлінеді.

Көркемдік және практикалық ойлар

Фотографтар осы тәсілмен жасалған басылымдардағы әдемі аралық сұр түстерді немесе түс градациясын жоғары бағалайды. Әрбір басылым міндетті түрде негативтегі сәйкес кескінмен бірдей өлшемде болуы керек. Бұл үлкен форматты негативтерден жасалған контакттік басылымдарды, әсіресе 5×7 дюйм және одан ірі форматтарды, көркем өнер туындылары үшін ең пайдалы етеді. 135 пленка кассеталары, 35 мм (24×36 мм суреттер) және 120/220 рулондық пленка (6 см) сияқты пленкалар мен форматтардан жасалған кішкентай контакттік басылымдар экспозицияны, композицияны және нысанды бағалау үшін қолданылады. Барлық экспозициялардың үлкейту құрылғысымен дәстүрлі басылымдарын жасаудан гөрі арзан және оңай; фотограф тек ең жақсы негативтерді ғана басып шығарады. Іріктеу әдетте лупаны – мөлдір негізі бар арнайы үлкейту әйнегін – пайдалану арқылы жасалады, ол негатив жолақтарындағыдай тізбектеліп сақталған кішкентай басылымдарды тексеруге мүмкіндік береді. Негативтерді де лупамен қарауға болады, бірақ қара және ақ түстер көрініс табушы арқылы көрінетіннің керісі болады (сондықтан: негатив), бұл суреттерді түсіндіруді қиындатады. Контакттік парақтарды негативтермен бірге қараңғыдағы файлдарда оңай сақтауға болады.

Белгілі суретшілер

Эдвард Уэстон көптеген суреттерін контакттік басу әдісімен жасаған.