Кіріспе

Vila Nova de Gaia (ˈvilɐ ˈnɔvɐ ðɨ ˈɣajɐ; ), немесе жай ғана Gaia, Португалияның Солтүстік аймағындағы Порту округінің қаласы және муниципалитеті. Ол Порту қаласының оңтүстігінде, Дуро өзенінің қарсы жағында орналасқан. 2001 жылы қаланың халқы 178 255 адамды құрады. Муниципалитеттің ауданы 168,46 км² және 2011 жылғы жалпы саны 302 295 тұрғын, бұл оны Солтүстік аймақтағы ең көп халқы бар муниципалитет етеді. Gaia, Порту және тағы 12 муниципалитетпен бірге Порту қалалық аймасын құрайды. Қалада порт айнасы сақталып, пісірілетін көптеген шарап қоймалары (жергілікті жерде "көшелер" деп белгілі) бар. Бұл қоймалар маңызды туристік орталыққа айналды.

Тарих

Вила-Нова-де-Гайя қаласы Рим империясы тұсында Кале қаласы ретінде бар болған. Ол, көбінесе, бұрыннан бар кельт қамалы немесе неолиттік елді мекенінен пайда болды. Кейл (немесе Гейл, себебі классикалық латын тілінде "g" және "c" әріптері арасында әрдайым нақты айырмашылық болмаған) атауының шығу тегі, болжам бойынша, кельттік, кельттер өздерін Галисия, Галлия немесе Галвей сияқты атаған "Галл" түбірінен тараған. Өзеннің өзі кельт тілінде "двр" сөзінен (латын тілінде Durus) шыққан, ол "терең су", "су" немесе "өзен" деген мағынаны білдіреді. Рим дәуірінде халықтың көп бөлігі Дуро өзенінің оңтүстігінде тұрған, ал солтүстік жағында қазіргі Рибейра ауданындағы Портоның терең су порты маңында кішкентай елді мекен болған. Порто атауы, жоғары ортағасырлық дәуірде Portus Cale деп аталып, Кале қаласының портын ("portus" латын тілінде) білдірген. Дуро өзенінің Регуаға дейін оңай жүзе алатын сауда жолының маңыздылығымен қаланың Порто бөлігі Каледен өсіп, қаланың ең маңызды бөлігіне айналды, онда епископтық және саудагерлер орналасты. VIII ғасырда мұсылман шапқыншылығы кезінде ислам мемлекеті мен христиан мемлекеті арасындағы де-факто шекара ұзақ уақыт бойы Дуро өзенінде орналасқан. Ұдайы шабуылдар мен қарсы шабуылдар салдарынан Кале немесе Гая қаласы тасталып, тұрғындарының көпшілігі өзеннің солтүстік жағындағы Портоға қашқан. Осы кезеңде, он бірінші ғасырда, ортағасырлық "Гая жырлары" (Lenda de Gaia) оқиғасы орын алады. 1035 жылдан кейін Дуро өзенінің оңтүстік жағы жаулап алынып, бейбітшілік орнатылғаннан кейін мұсылман халқының көшіп кетуі немесе қуылғандығынан кейін, жартылай тастап кетілген құнарлы жерлерге солтүстіктен келген жаңа қоныс аударушылар, жаңа тағайындалған феодалдармен жақсы шарттармен орналасты. Осы қоныс аударушылар ескі қала мен "Ескі Гаяның" қираған жерлерінің маңында Вила-Нова-де-Гайя (Гаяның жаңа қаласы) деген атпен ескі Кале немесе Гая қаласын қайта құрды. Порто мен Гая екі қаласының аты заманауи құжаттарда жиі "Вилла де Портукале" деп аталатын, ал Леон Корольдігінің орталығындағы округ Кондадо Портукаленсе деп аталды. Бұл округ ақырында кеңейіп, тәуелсіздік алғаннан кейін Португалия Корольдігіне айналды.

Парктер мен бақтар

Гайя биологиялық паркі (Parque Biológico de Gaia) – қаланың ең үлкен паркі, 35 гектар аумақты алып жатыр. 1983 жылы экологиялық білім беру орталығы ретінде құрылған паркте 3 шақырымдық жаяу жолмен қатар жүздеген жануарлар мен өсімдік түрлері бар. 2005 жылдың тамызында ашылған Лавандейра паркі (Parque da Lavandeira) – көлі, жаяу жүргіншілерге арналған жолдар, пикник аймақтары және тақырыптық бақтары бар демалыс орны. Оның ауданы 11 гектарды құрайды, Оливейра-ду-Доруда орналасқан. Jardim do Morro ("Төбе бағы") – Санта-Маринья шаруашылығында, Сера-ду-Пилар монастырының жанында орналасқан бақ. Ол 1927 жылы құрылған. Бақта көл және түрлі өсімдіктер, соның ішінде липалар бар. Агуданың жағажай станциясы (Estação Litoral da Aguda) – 1999 жылы Агуда жағажайында (Praia da Aguda) Арокзелода ашылған көрме аквариумы. Архитектор Жоао Пауло Пейшото жобалаған ғимаратта 3 негізгі бөлім бар: балық шаруашылығы құралдарын көрсететін Балық шаруашылығы мұражайы; жергілікті су ортасындағы флора мен фаунаны көрсететін аквариум, және теңіз экологиясы, балық шаруашылығы және аквамәдениеті бойынша экологиялық білім беру және ғылыми зерттеулер департаменті. Дуро сағасының жергілікті табиғи қорығы (Reserva Natural Local do Estuário do Douro) – 2007 жылы құстар мен ландшафтты қорғау мақсатында құрылған шағын табиғи қорық. Жыл бойында мұнда қара шағалалар, құлқалар, ақ құлқалар, торғайлар, теңіз тасбақалары, қарақұбалар, қызыл түйіндер, түрлі көгершіндер, балықшылдар және тағы да көптеген құстарды көруге болады. Сан-Паио шығанағы құс бақылаушылар үшін танымал орын. Вила-Нова-де-Гайяда Дуналар паркі (Parque de Dunas), Кастелудің ботаникалық паркі (Parque Botânico do Castelo), Камелиялар бағы (Jardim das Camélias), Гаяның өзендері (Ribeiras de Gaia), Мария Пиа көпірінің паркі (Parque Ponte Maria Pia) да бар. Solar dos Condes de Resende – бұрынғы поместье, қазір Негрелуш ауылында орналасқан Муниципалды мәдениет үйінің бас кеңсесі. Оның құрылысы орта ғасырларға дейін жетеді. 16-шы ғасырда бұл мүлік Филиппин әулеті кезінде патшалыққа қызмет еткен Вила-Нова-де-Гайядан шыққан ақсүйек Томе да Коштаға тиесілі болған. Ғимарат Quinta da Costa деп те аталады. Ғимаратта Сан-Томеге арналған жартылай қоғамдық шіркеу, камелиялармен безендірілген барокко бағы және Серра-де-Канеластағы Сан-Мамеде бұлағынан су алатын таспен қаланған үлкен резервуар бар. Сондай-ақ, иесінің қызына ғашық болған және оған үйленген (4-ші Ресенде графы) жазушы Эса де Квирозға арналған мүсін де орналасқан (Эмилия де Кастро Памплона). 1984 жылы Гайя қалалық кеңесі мүлікті сатып алғаннан кейін, ол Муниципалды мәдениет үйі ретінде жұмыс істейді. Мұнда тарих, археология, өнер және антропология бойынша құжаттама орталығы, сондай-ақ Азуага Марсиано коллекциясы бар мұражай орналасқан.