Кіріспе

Неміс генералы Александр Генрих Рудольф фон Клюк (20 мамыр 1846 – 19 қазан 1934) – Бірінші дүниежүзілік соғыстағы неміс генералы.

Ерте өмір

Клюк 1846 жылғы 20 мамырда Вестфалияның Мюнстер қаласында дүниеге келді. Ол сәулетші Карл фон Клюк пен оның әйелі Элизабеттің (құрметті) ұлы болды. Ол өзінің туған қаласы Мюнстердегі «Паулинум» аталған мектепте оқыды. 1874 жылы Фанни фон Донопқа (1850–1938) үйленді; олардың үш ұлы мен бір қызы болды.

Әскери мансап

Ол 1866 жылғы жеті апталық австрия-пруссия соғысы мен франко-пруссия соғысында қызмет ету үшін пруссия армиясына қабылданды. Коломбей-Нойли шайқасында екі рет жарақаттанды және батылдығы үшін ІІ дәрежелі Темір крестпен марапатталды. 1906 жылы жаяу әскері генералы болды, ал 1913 жылы жетінші армия округінің бас инспекторы болып тағайындалды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Клюк Германияның бірінші армиясына қолбасшылық етті. Шлиффен жоспарының Мольтке жасаған өзгертулеріне сәйкес, Бірінші армия күшті оң қанаттың бір бөлігі болды және Бельгия мен Франция арқылы неміс әскерлерінің батысқа қарай жылжуының шетінде орналасты. Бұл батыс жақ Карл фон Бюловтың екінші армиясымен бірге Парижді бағындыруға тиіс болды. Бірінші және екінші армиялар Парижге жеткен соң, батыстан және шығыстан қалаға қауіп төндіруі керек еді. Монс және Ле-Като шайқастарында британдықтармен соғысқаннан кейін, Бірінші армия Ланрезак басқарған француздың бесінші армиясын үлкен шегініс кезінде қуды. Алайда, Парижден отыз шақырымдай қашықтықта және француздың бесінші армиясымен кездесуді күтіп тұрғанда, сақ Бюлов өзінің екінші армиясының жылжуын тоқтатты және Клюкке тікелей көмек көрсетуге бұйрық берді. Клюк жақында Бюловтың қолбасшылығына бағынышты болған еді, ол неміс оң қанатына басшылық етуге тағайындалған. Клюк Бюлов пен Мольтке бұл бұйрыққа қарсылық көрсетті, өйткені ол Ланрезак армиясының сол жақ қанатын айналып өтуді қалаған, бірақ оның пікірі ескерілмеді және Бюловтың Ланрезаққа шабуыл жасауына көмектесуге бұйрық берілді. Осы кезде агрессивті Клюк өзінің бірінші армиясын Бюловтың орналасқан жерінен оңтүстікке қарай, Парижден солтүстікке қарай он үш шақырымға жылжытты. 30 тамызда Клюк өзінің әскерлерін Париждің шығысына бұрып, Шлиффен жоспарынан толығымен бас тартты. Бюловтың сақтығына наразы болғанымен, 31 тамызда Клюк өзінің армиясын оңтүстік-шығысқа бұрып, екінші армияға көмектесу үшін жылжытты. Осылайша Клюк Бюловтың тоқтап қалған екінші армиясына қарай созылған тридцать шақырымдық үзіліс жасады. Бұл қадам Клюктің оң жақ қанатын Парижге қарай ашты, онда (Клюкке белгісіз) генерал Мишель Жозеф Мауноридің жаңа алтыншы армиясы орналасқан еді. Француздар одақтас әуе күштерінен алынған хабарларға сүйене отырып, 3 қыркүйекте Клюктің бағытын өзгерткенін білді, және бұл радио арқылы тыңдау арқылы расталды. Соғыстың болашақ бағыты үшін келесі оқиғалар маңызды болды. 5 қыркүйекте Маунори Клюктің оң (батыс) қанатына шабуыл жасады, бұл Марна шайқасының басталуын білдірді. Клюк бірінші және екінші армиялар арасындағы кеңістікте екі корпустың күшімен соққыны қабылдады. 8 қыркүйекте Франше Д’Эсперей (Ланрезактың орнына келген) басқарған бесінші армия Бюловтың екінші армиясына күтпеген шабуыл жасады, бұл британдық экспедициялық корпусының пайдаланған бос кеңістігін кеңейтті. Клюк 8 қыркүйекке қараған түні фон Мольтке ертең шешуші жеңіске жететінін хабарлады. Бірақ, 9 қыркүйекте неміс штабының өкілі Хенч Бюлов армиясының жағдайын өте қауіпті деп бағалады және Клюк өзінің проблемаларының көп бөлігін шешкеніне қарамастан, барлық армиялардың шегінуін бұйырды. Иан Старший неміс тарихындағы Клюктің 9 қыркүйекте жеңіске жете алатыны туралы мәлімдемені "аңыз" деп жоққа шығарды. Шындығында, британдық экспедициялық корпусы Марнадан өткен еді және Квасттың Мауноридің алтыншы армиясына жасаған шабуылы сәтсіз аяқталды, және Клюк Хенчпен тікелей кездеспеуінің себебі осы болуы мүмкін. Немістер Есн өзенінен соңғы позицияларға, қырық шақырым қашықтыққа жақсы тәртіппен шегінді. Соғыс жалғасқанда, фронт жылдар бойы қамал түрінде сол жерде сақталды. Клюк пен Бюловтың үйлесімсіздігі және тиімді шабуылдық желіні сақтап қалудағы сәтсіздік, Францияға қарсы шешуші соққы беруді көздеген Шлиффен жоспарының сәтсіздігіне басты себеп болды. Оның орнына, ұзаққа созылған қазба соғысы басталуға дайын еді. Көптеген неміс сарапшылары Клюкті және әсіресе оның штаб бастығы Герман фон Кульді жоғары бағалайды. Олар Германия Бюлов Клюк армиясының батыл бастамаларын қолдағанда Марна шайқасында жеңіске жете алатын еді, бірақ бұл оның армиясының жақында қоршалу қаупін түсіндірмейді. Британдықтар сол кезде оны "бір сағаттық" деп атады. "Ұлы және қауіпті операцияларда ойлануға емес, әрекет етуге болады" - Клюктің сүйікті цитаты Юлий Цезарьдан. 1916 жылдың қазан айында Militär Wochenblatt Клюк өтініші бойынша жартылай жалақыға ауысқанын хабарлады. Оның ұлы, лейтенант Эгон фон Клюк 1915 жылдың басында қаза тапты. Оның соғыстан кейінгі естеліктері, "Парижге шабуыл және Марна шайқасы", 1920 жылы жарық көрді. Клюк 1934 жылдың қазан айында Берлинде қайтыс болды және Штайнсдорфтың оңтүстік-батыс зиратында жерленді.